|

مروری بر ترجمه‌های شهریار خواجیان

حرفه؛ ترجمه

شهریار خواجیان متولد1331 است. او کارشناسی علوم‌سیاسی را در دانشگاه‌ملی سابق و کارشناسی‌ارشد روابط بین‌الملل را در دانشگاه ایالتی وین آمریکا با نوشتن رساله‌ای در مورد تاریخ ملی‌شدن نفت ایران به پایان رساند. «دولت و طبقه در سوریه» نوشته الیزابت لونگنس اولین کتابی بود که در سال1358 ترجمه کرد و در ادامه به ترجمه این کتاب‌ها پرداخت: «انقلاب خلع سلاح‌شده شیلی» نوشته گابریل اسمیرنو، «بنگاه فرهنگ» نوشته هربرت شیلر، «سفیدپوستان ابله» نوشته مایکل مور، «همه مردان شاه» نوشته استیون کینزر، «مارکس پس از مارکسیسم» نوشته تام راک‌مور، «چرا امروز باید مارکس را خواند؟ » نوشته جاناتان وولف، «زندگی سراسر حل مساله است» نوشته کارل پوپر، «مشکل از کجا آغاز شد؟» نوشته برنارد لوئیس، «مرید راستین» نوشته اریک هوفر، «میلاد زخم» نوشته خسرو شاکری، «ارنستو چه‌گوارا» نوشته اندرو سینکلر، «تئوکراسی آمریکایی» نوشته کوین فیلیپس، «موسیقی و مارکس» نوشته بورکهارت کوریشی، «تاریخ ایران نوین» نوشته یرواند آبراهامیان و «ظهور ژاپن مدرن» نوشته ویلیام بیزلی. در ادامه مروری کوتاه بر سه‌کتاب این مترجم خواهیم کرد. جدال با «بر‌و‌بچه‌های شیکاگو» در کتاب «سقوط بزرگ» جان کنت گالبرایت اقتصاددان برجسته کینزی به بررسی علل عمیق‌ترین، طولانی‌ترین و گسترده‌ترین بحران اقتصادی قرن‌بیستم پرداخت. در تاریخ ۲۹اکتبر۱۹۲۹ که سه‌شنبه‌سیاه نام گرفت، بورس آمریکا سقوط کرد و خبر آن در جهان پیچید. از آن پس طولی نکشید که جریان رکود اقتصادی در تمام کشورهای جهان به‌سرعت گسترش یافت. از این بحران عموما به‌عنوان مثالی برای حد اعلای تنزل اقتصاد جهانی استفاده می‌شود. گالبرایت یکی از علل اصلی این بحران را سفته‌بازی بازار سهام آمریکا می‌دانست. گالبرایت، دست خودتنظیم‌گر بازار آزاد را بیش از حد نامریی می‌دانست به‌طوری که در اکثر اوقات اصلا وجود ندارد. گالبرایت از جدی‌ترین منتقدان پیاده‌سازی سیاست‌های نولیبرالی مکتب اقتصادی شیکاگو و میلتون فریدمن بود. گالبرایت و فریدمن هردو در سال2006 از دنیا رفتند، اما یک‌سال بعد با وقوع بحران بزرگ اقتصادی سال2007 که شباهت‌های زیادی با بحران بزرگ داشت، باردیگر تحلیل‌های گالبرایت در کتابی که در سال1954 نوشته شده است، در مرکز توجه قرار گرفت. بدیل اقتصادی سوسیالیسم کتاب «سوسیالیسم بازار» گفت‌و‌گویی میان چهارسوسیالیست «دیوید شوایکارت»، «جیمز لالر»، «هلیل تیکتین» و «برتل المن» درباره ایده «سوسیالیسم بازار» است که به‌عنوان آلترناتیوی برای نظام برنامه‌ریزی مرکزی اتحاد شوروی به‌وجود آمد. سرمایه‌داری بر سه‌نهاد اصلی مبتنی است: اقتصاد بازار، مالکیت خصوصی بر عوامل تولید و کار مزدوری. سوسیالیسم بازار می‌کوشد سازوکار بازار را حفظ کند، اما نهاد مالکیت خصوصی و کار مزدوری را براندازد و به جای آن برخی اشکال مالکیت دولتی یا خودگردانی کارگری را بنشاند. در بخشی از پیشگفتار خسرو پارسا بر ترجمه فارسی کتاب می‌خوانیم: «دیگر دوران بحث‌های انتزاعی بین‌الملل‌دوم یا بحث‌های پرشتاب بین‌الملل‌سوم سپری شده است. اکنون حتی بحث‌های مفصل و در زمان خود معقول سوییزی‌ها و بتلهایم‌ها کافی نیست. دیگر نمی‌توان نظریه‌پردازی کرد و 70سال بعد به نقد روند کار پرداخت. امروز دیگر تجربه کافی برای روشنگری برخی از عناصر موردجدل در دست است. مجموعه حاضر کوششی در این زمینه است.» حکومت مافیای روسیه اتحادجماهیرشوروی سقوط کرد و به فاصله‌ای کوتاه خیابان‌های مسکو جولانگاه ماشین‌های مرسدس و بوتیک‌های پرزرق‌وبرق به سبک غربی شد و گردشگران مرفه روسی هم سر از جزایر زیبای مدیترانه‌ای درآوردند تا نوآمدگان هم از میهمانی همیشگی سرمایه عقب نمانند. اما این ماه‌عسل تنها برای عده‌ای نزدیک به حلقه‌اول مدیران خوش‌اقبال برجای‌مانده از حاکمیت فروپاشیده به رهبری یلتسین بود و اکثریت مردمان در انبوهی از کاغذهایی که قرار بود سهام آنها از خصوصی‌سازی باشد، دست‌وپا می‌زدند؛ کاغذهایی که برای یک‌وعده غذای سرد به فروش می‌رسید. ایجاد بحران‌های عجیب‌وغریب و سپس فرونشاندن آنها، یعنی ترکیب غم‌انگیزی از کمدی و تراژدی، هنر منحصربه‌فرد یلتسین بود که برای میراث‌بر خود، پوتین، به یادگار گذاشت؛ مانند حمله برق‌آسا به چچن و فرار رعدآسا از آن. ‌دارودسته‌ امنیتی‌های پوتین بازی را ادامه دادند، آنها دیکتاتوری آهنین را از دربار تزار، پنهانکاری و دروغ‌پردازی را از سرویس‌های امنیتی دوران شوروی و ثروت‌‌اندوزی شخصی و دلقک‌بازی نمایشی را از یلتسین به‌خوبی آموخته بودند و تمام درس‌ها را به‌دقت در روسیه‌ امروز پیاده کردند. بوریس کارگارلیتسکی عضو ارشد پژوهشکده مطالعات سیاسی تطبیقی در آکادمی علوم‌روسیه در کتاب «میراث‌خواران اتحاد شوروی» روند سال‌های سقوط را توضیح می‌دهد: سیستم آموزشی چگونه نابود شد، مطبوعات چگونه مسخ شد، اتحادیه‌های کارگری چگونه از هم پاشیدند، روشنفکران چگونه به قدرت نزدیک شدند و مافیا چگونه توانست قدم‌به‌قدم کشور را فتح کند، آن‌ را از هم بپاشاند و با پول مردم، خود را ثروتمند کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.