برترین دستاوردهای علمی سال ۲۰۱۴ از دید نشریه «ساینس»
انتخاب مشارکتی نویسندگان و خوانندگان
گروه علم: مجله «ساینس» یکی از معتبرترین مجلات علمی است که خوانندگانی از سراسر جهان دارد. این نشریه هرسال، در اولین شماره خود، گزیدهای از برترین دستاوردها و اکتشافهای علمی را به خوانندگان معرفی میکند، اما نکته جالب آنکه در این انتخاب فقط هیات نویسندگان نشریه نظر نمیدهند، بلکه خوانندگان سهم و نقش اصلی را در این انتخابها دارند. روش کار نیز به اینصورت است که در گاماول، هیات نویسندگان نشریه، تعدادی از برترین دستاوردها را انتخاب میکنند تا خوانندگان در مرحله دوم از بین این گزینهها برترینها را انتخاب کنند. در سالجاری نیز این نشریه 19دستاورد علمی را انتخاب کرد که شامل اکتشافهایی در حوزه ستارهشناسی، محیطزیست، پزشکی، زیستشناسی، کشاورزی و سایر حوزههای علوم بود. از جمله دستاوردهای نامزد عنوان دستاورد سال، کشق توانایی بویایی انسان بود. پیش از این تصور میشد بینی انسان فقط میتواند 10هزار بو را شناسایی کند و تشخیص دهد، اما زیستشناسان دریافتند انسان میتواند تا یکتریلیون بوی متفاوت را حس کند. توقف جهانی در گرمشدن کره زمین نیز دیگر نامزد دور اول بود. با این توضیحات، با نتیجه نهایی این همهپرسی آشنا میشویم. 1 به اعتقاد هیات داوران و خوانندگان مجله معتبر ساینس، مهمترین دستاورد علمی بشر در سال2014، ماموریت فضایی فضاپیمای «روزتا» و فرود کاوشگر «فیله» روی یک دنبالهدار (به نام P67/Churyumov-Gerasimenko) در ورای مدار مریخ بود. این ماموریت از یکمدارگرد بهنام «روزتا» و یک سطحنشین یا فرودگر به نام «فیله» تشکیل شده بود. اگرچه این فرودگر فقط 50ساعت پس از جداشدن از فضاپیمای مادر کار کرد، اما توانست اولین دور از آزمایشهای خود را پیش از پایانیافتن انرژی باتریها تکمیل کند. این فرودگر بهدلیل فرود در مکانی نامناسب و قرارگرفتن در مکانی دور از نور خورشید نتوانست باتریهای خود را شارژ کند. این کاوشگر به دنبال جستوجوی منشأ حیات در کرهزمین و کشف راز پیدایش دنبالهدارهاست تا درنهایت به دانشمندان کمک کند تاریخچه منظومهشمسی و از جمله زمین را بهتر درک کنند. شاید عکسهای زیبا و چشمگیری که این کاوشگر از دنبالهدار به زمین ارسال کرد، یکی از دلایل انتخاب بهعنوان برترین دستاورد فضایی سال باشد. 2 دومین دستاورد علمی سال گذشته، بررسی روند تکاملی پرندگان و تکامل آنها از دایناسورها بود. در این پژوهشها روند تغییرات پرندگان و تغییرات ساختاری آنها که به ایجاد بال در بدن آنها منجر شد، مورد بررسی قرار گرفت. زیستشناسان از چنددهه قبل میدانستند که همه پرندگان از دایناسورها نشات گرفتهاند، اما کشفی جدید در سال2014 نشان داد تعداد بیشتری از دایناسورها نسبت به تصورات پیشین پر داشتهاند. این دستاورد، گنجینه بسیار بزرگی از اطلاعات در مورد گونههای منقرضشده حیوانات را در اختیار دیرینهشناسان قرار داده است. «تیرانوزوروس رکس» گونهای دایناسور است که ما آن را بیشتر بهدلیل وجود لبههای بادبانیشکل روی پشتش میشناسیم. دانشمندان دریافتند این دایناسور بزرگتر از تصورات قبلی و شناگر قابلی بوده است. این دایناسور غولپیکر احتمالا ماهیخوار بودهاست. 3 از دیگر نامزدهای این رقابت که جایگاه سوم را در نتایج بهدست آورد، کشفی بود که بر اساس آن، خون موشهای جوان یا حتی وجود یک عامل به نام پروتئین GDF-11 میتواند مغز و عضلات موشهای پیر را جوانتر کند. این دستاورد میتواند برای سلامت انسان بسیار نویدبخش باشد. پژوهشگران در آزمایشهای خود دریافتند با استفاده از پروتئین GDF-11 موجود در سلولهای مغز، کارکرد ماهیچهها بهتر میشود. پژوهشگران در تحقیقات خود در این زمینه، پروتئین GDF-11 را به موشهای پیر تزریق کردند و شاهد بهبود عملکرد مغز و ماهیچههای آنها بودند. 4 چهارمین دستاورد علمی سال در حوزه رباتیک بود. پژوهشگران در سال گذشته رباتهایی طراحی کردند و ساختند که توانایی انجام کارهای گروهی را بدون دخالت انسان و بر اساس تجزیه و تحلیل خودشان دارند. این موضوع گام بزرگی در مسیر ساخت هوش مصنوعی و تکنولوژی رباتیک است. 5 پنجمین کشف و اختراع بزرگ علمی سال در حوزه کامپیوتر و رایانه بود. پژوهشگران شرکت معتبر کامپیوتری آیبیام در سال2014 ریزتراشههایی ساختند که کارکردشان شبیه مغز انسان است. به اینترتیب، آنها توانستند اولین تراشههای بزرگمقیاس را بسازند که میتواند از طرز کار مغزواعصاب انسان تقلید کند. 6 ششمین موفقیت علمی بشر در سال2014، حاصل کار مشترک دوتیم پژوهشی برای ارایه روش درمانی جدیدی برای بیماران مبتلا به دیابت بود. در این روش جدید درمانی، یافتن راهکاری برای ایجاد دوباره سلولهای تولیدکننده انسولین در لوزالمعده بیماران مبتلا به مرض قند، مدنظر پژوهشگران قرار داشت. دانشمندان در سال2014، سلولهای بنیادیای پرورش دادند که میتوانند با ترشح انسولین، دیابت را درمان کنند. در حال حاضر بدن انسان این سلولها را نمیپذیرد، اما گام مهمی در جستوجو برای درمان محسوب میشود. 7 کشف قدیمیترین نقاشیها و آثار هنری که انسان در جزیره سولاوسی اندونزی رسم کرد، عنوان هفتمین دستاورد برتر سال را ازآن خود کرد. این آثار 40هزارسال قدمت دارد و به همین دلیل هم بسیار ارزشمند هستند. پیشاز این گمان میرفت قدیمیترین نقوش هنری ایجادشده توسط بشر، در اروپا وجود دارد. 8 هشتمین دستاورد علمی سال2014 استفاده از لیزر برای تغییر برنامهریزی سلولهایمغزی بود. این روشدرمانی امیدهای پژوهشگران را برای درمان بیماریهایمغزی افزایش داده است. دانشمندان در این پژوهش از روشهای اوپتوژنتیک استفاده کردند و نشان دادند میتوان حافظه موشها را تغییر داد. دانشمندان در این پژوهش، حافظه کنونی موش را حذف و حافظه و خاطره دیگری را جانشین آن کردند، به اینترتیب توانستند خاطرات خوب موشها را حذف کرده و خاطره بد را جانشین آن کنند یا برعکس. گفتنی است اوپتوژنتیک علمی است که با استفاده از پرتوهای نور، از فعالیتهای مغزی تقلید میکند. 9 نهمین فعالیت علمی مهم سال2014 ساخت ماهوارههایمکعبی با اندازه کوچک و قابلاستقرار در مدارزمین است. ماهوارههای کوچک و ارزانقیمت که «کیوبست» (CubeSat) نام دارند، از مهمترین پیشرفتهای علمی سال است. این ماهوارههای کوچک قابلیتها و امکانات بسیاری دارند. این موضوع از این نظر شایانتوجه است که این ماهوارهها در مقایسه با ماهوارههای معمولی، ابعاد بسیار کوچکتری دارند. به باور نویسندگان این نشریه، ماهوارههای کوچک و ارزان «کیوبست»، موجب دستیابی فزاینده به فضا و پیشرفت حسگرها و دستگاههای الکترونیکی ارزان و قوی میشوند و درنتیجه میتوانند پژوهشهای علمی واقعی انجام دهند. اگر این «کیوبست»ها فراگیر شوند، شاید بتوان پژوهشهای فضایی را با استفاده از مجموعهای از ماهوارههای کوچک و ارزان انجام داد. 10 آخرین دستاورد علمیسال در فهرست نشریهساینس، تغییر ساختاری دیانای نوعی باکتری بود. پژوهشگرانی در کالیفرنیا توانستند دوعضو تشکیلدهنده را به دیانای این باکتری اضافه کنند و به اینترتیب برای نخستینبار انسان توانست در ساختار ژنتیکی یک موجود زنده، تغییراتی ایجاد کند. نوکلئوتیدهای معمولی آدنین، سیتوزین، تیمین و گوآنین واحدهای سازنده استاندارد دیانای هسته همه سلولها هستند، اما دانشمندان طی این پژوهشها توانستند باکتریهای ویژهای به نام «ای.کولای» را بهگونهای دستکاری کنند که علاوه بر این نوکلئوتیدهای معمولی، نوکلئوتیدهای X و Yهم دارند. این باکتریهای مصنوعی نمیتوانند بیرون از محیطهای آزمایشگاه تولیدمثل کنند، اما دانشمندان امیدوارند روزی برسد که این باکتریها بتوانند پروتئینهای خاصی را با استفاده از آمینواسیدهای «غیرطبیعی» بسازند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.