مهمترین اتفاقات فضایی در سال گذشته میلادی
فضا را دریاب تا در زمین پادشاهی کنی
عباس خاراباف . کارشناس هوافضا
سال گذشته میلادی یکسال پر از اتفاقات کوچک و بزرگ فضایی بود. با وجود تمام شکستها و انفجارها گرفته تا پیروزیها و نخستین دسترسیهای بشری، فضا در سال2014 هم میزبان توجه زمینیها بود. در سال گذشته و پس از 57سال از آغاز عصر فضا در سال1957، رقابت فتح فضا بین دههاکشور در مناطق مختلف زمین جدیتر شد تا دور جدیدی از مسابقه فضایی آغاز شود. از مسابقه همیشگی روسیه و آمریکا گرفته تا قدرتنمایی فضایی اروپا که اینروزها در فضا پادشاهی میکند، سال2014 نیز پر از اتفاقات رقابتی در فضا بود. از طرفی دستاوردهای بینظیر فضایی چین و هند که قدرتهای فضایی جدید بهشمار میآیند، گستره این مسابقه را بیشتر از گذشته کرد. اما نکته جالب توجه اینجا بود که مسابقه پرهیجان و اصلی فضایی به دور از حواشی رسانهای در میان کشورهای در حال توسعه جهان و مهمتر از همه (برای ما) در خاورمیانه آغاز شد. از کشورهای عربی حوزه خلیجفارس گرفته تا ترکیه و جمهوریآذربایجان سال گذشته بهدنبال کسب سهم بیشتری از فضا به دور از نمایشها و تبلیغات، میلیاردهادلار به بازار فناوری فضایی تزریق کردند تا هم از عرصه جدید رقابت با موضوع استفاده کاربردی از فضا عقب نمانند و هم پایههای حکمرانی فضایی خود در سالهای آینده را بیشتر از پیش محکم کنند. سال گذشته میلادی سازمان فضایی اروپا، اسا، بهظاهر فعالترین ارگان فضایی دنیا بود. برای این سازمان با 5/5میلیارددلار بودجه فضایی در سال2014 دستاوردهای جالبی رقم خورد. مهمترین دستاورد این سازمان فرود نخستین کاوشگر بشری روی سطح یکسیارک بود. طی این اتفاق، کاوشگر فضایی «روزتا» که در بیستمینروز آغاز سال2014 از خواب زمستانی 957روزه بیدار شد تا 12نوامبر توانست طی یک اتفاق تاریخی سطحنشین «فیله» را روی یک سیارک بنشاند. همچنین مثل چندسال گذشته اروپا طی تکمیل پروژه موقعیتیابی جهانی خود دوماهواره «گالیله» را به فضا فرستاد. گرچه به دلایلی از قبیل مشکلات فنی، این دوماهواره کیلومترها پایینتر از مدار موردنظر قرار گرفتند، اما اروپا نشان داد برای بهرهبرداری از یک سامانه موقعیتیابی جهانی از نوع بومی جدیت کافی دارد. سازمان فضایی اروپا یکی از فعالترین و پردرآمدترین بخشهای فضایی دنیا محسوب میشود. این درآمد بالا حاصل فعالیت همهجانبه و منطقی در فضاست. اروپاییها اصلیترین شعار خود را برای استفاده از فضا «افزایش کیفیت زندگی مردم اروپا» قرار دادهاند و در زمینههایی همچون پرتابهای فضایی تجاری، ماهوارههای مخابراتی و ماهوارههای سنجش از دور کاربردی فعالیت بینظیری دارند. اروپا با چنین اتحادی در سطح فضا نیز بهصورت کاملا حرفهای فعالیت میکند. تصمیم اروپا برای ساخت ماهوارهبر جدید «آریان-6» به جای قدرتمندترین ماهوارهبر تجاری این روزهای دنیا یعنی «آریان-5» در رقابت با بخش خصوصی در آمریکا (با ماهوارهبرهای فالکون) و همچنین آغاز ساخت رصدخانه عظیم اروپایی در شیلی با اهداف خاص، از دیگر اتفاقات برجسته فضایی سال گذشته در جهان بود. هند که موفقترین کشور دنیا در استفاده کاربردی از فناوری فضایی است، در سال گذشته دوازدهمین برنامه پنجساله فضایی خود را تدوین و تصویب کرد. از سرفصلهای این برنامه مشخص بود که هند نیز از فضا چیزی جز کاربرد برای افزایش کیفیت زندگی روی زمین و کاهش هزینههای کلان مدیریت، مقابله با اتفاقات و بحرانهای زمینی نمیخواهد. البته این کشور توانست در 24سپتامبر2014 با رساندن کاوشگر مدارگرد خود به مدار مریخ با کمترین هزینه ممکن، یک اتفاق تاریخی در اکتشافات فضایی رقم بزند. چین هم یکی از کشورهای فعال در زمینه فناوری فضایی بود تا از بقیه رقبا بهخصوص هند عقب نیفتد. این کشور در مهمترین اقدام توانست یک سطحنشین را روی ماه فرود آورد تا پس از آمریکا و روسیه سومین کشوری باشد که توانسته است ماه را فتح کند. از موفقیتهای فضایی اروپا، چین و هند که بگذریم، سال گذشته میلادی سالی پر از پستیوبلندی برای بخش خصوصی بود. در سال گذشته میلادی دوشرکت خصوصی فضایی «بوئینگ» و «اسپیسایکس» به عنوان برگزیدگان نهایی رقابت طراحی سامانه رفت و برگشت فضایی ناسا در سال2017 انتخاب شدند و طی دوقرارداد جمعا با ارزش 8/6میلیارددلار فعالیتهای خود در این زمینه را آغاز کردند. آنها قرار است در سال2017 کپسولهای فضایی سرنشیندار را به ایستگاه فضایی بینالمللی فرستاده و سالم بازگردانند. اما از طرفی انفجار فضاپیمای توریستی «اسپیسشیپ2» متعلق به شرکت «وبرجین گلکتیک» با یککشته و یکزخمی و انفجار موشک ماهوارهبر «آنتارس» شرکت خصوصی «اوربیتالساینس» دواتفاق تلخ فضایی سال گذشته برای بخش خصوصی بهحساب میآید. (گفتنی است مسوولان شرکت ویرجینگلکتیک از آمادهشدن نسبی هواپیمای جدید و از سرگیری پروازهای آزمایشی در سال جدید خبر دادهاند؛ هرچند وقوع این سانحه تردیدهای فراوانی را در ذهن 700گردشگر فضایی که اقدام به پیشخرید بلیت 250هزاردلاری این پرواز زیرمداری کردهاند، ایجاد کرده است. از طرفی شرکت فضایی «اوربیتالساینس» نیز اعلام کرده پروازهای باری خود به آژانش بینالمللی فضایی را اواخر سال2015 از سر خواهد گرفت.) در خاورمیانه نیز اتفاقات فضایی عجیبی رخ داد. کشورهای عربی حوزه خلیجفارس بهخصوص عربستان و امارات بهدلیل کشف اهمیت فضا به صورت کلان سرمایهگذاریهای خود در این عرصه را آغاز کردند تا جایی که حتی اماراتمتحدهعربی اعلام کرد که میخواهد یک کاوشگر به مریخ بفرستد. همچنین آنها در حوزه ماهوارههای مخابراتی و سنجش از راه دور نیز قراردادهای چنددهمیلیارددلاری بستند تا در بحث استفاده کاربردی از فضا در منطقه پیشتازی کنند. البته همراه با عربها کشورهایی مثل ترکیه و جمهوریآذربایجان نیز در این حوزه بهعنوان اصلیترین بازیگران منطقه شناخته میشوند. همه اینها در حالی است که سال گذشته برای ایران سال سکون و بلاتکلیفی فضایی بود و اصلیترین اتفاق این حوزه را میتوان ابلاغیه رییسجمهور به معاون علمی و فناوری در زمینه تشکیل «مرکز ملی فضایی» با اهداف سیاستگذاری و مدیریت برنامههای فضایی کشور دانست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.