|

در ۳۴ سال گذشته

قاچاق کالا از 1/2 به 25 میلیارد دلار رسید

رضا بهشتی

شرق: قاچاق کالا واقعیت تلخی است که همچنان ادامه داشته و خود جزیی از وصله ناچسب اقتصاد زیرزمینی ایران شده است. درآمد قاچاق پول کمی نیست و آنقدر اغواکننده است که نوجوانان 10 و 12ساله هم نیمکت‌ها را رها کنند وگوشه‌ای از جریان قاچاق شوند. بیکاری، فقدان سرمایه‌گذاری در بخش‌های زیربنایی، سودآوری بالای کالای قاچاق در مقابل ریسک پایین آن، یارانه کالاها، تعرفه‌های گمرکی، کیفیت پایین کالاهای داخلی، بوروکراسی و ساختار اداری ناکارآمد و محرومیت ساکنان نقاط مرزی در کنار هزینه‌های هنگفت زندگی از انگیزه‌های اصلی روی‌آوردن به قاچاق است. قاچاق کالا و ارز از جرایم اقتصادی و سازمان‌یافته‌ای است که گرچه در تمامی کشورها موضوعیت دارد اما در هیچ کشوری چون ایران با این ابعاد، پیچیدگی، حجم و تنوع دیده نمی‌شود. امروزه در جهان موضوع قاچاق کالا تا حدود زیادی منتفی است ولی در کشور ما بنا به دلایل مختلف قاچاق کالا به‌عنوان یک معضل مطرح است. تدوین و تصویب نخستین قانون مبارزه با قاچاق با عنوان قانون مجازات مرتکبین قاچاق در سال1312 گواه ریشه‌داربودن مشکل در کشور ماست. با وجود اندیشه مبارزه با قاچاق از دهه‌های گذشته، مساله قاچاق کالا که بعد‌ها قاچاق ارز هم با آن همراه شد ابعاد گسترده‌تر و پیچیده‌تری یافته است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تاکید بر خودکفایی، قاچاق کالا نیز به عنوان آفت تولید داخلی بیش از پیش رخ نمود و ابعاد دیگری از تاثیرات مخرب آن بر اقتصاد، فرهنگ، امنیت اجتماعی و سیاسی کشور هویدا شد. قاچاق کالا بسان آفتی خزنده، تولید و اشتغال را تهدید کرد، سرمایه‌های کشور را فراری داد، مصرف‌زدگی را ترویج و امنیت اجتماعی را خدشه‌دار کرد. فساد اداری را گسترش داد و ده‌ها مصیبت دیگر برای جامعه پدید آورد تا جایی که رهبری نظام با احساس خطر این پدیده مزمن و روبه‌گسترش در سال1381 فرمان تشکیل کانون مرکزی مبارزه با قاچاق را صادر کردند. در طول یک‌دهه از صدور فرمان مبارزه با قاچاق و تشکیل ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، اقداماتی انجام گرفته و منابع مالی، فیزیکی و انسانی فراوان صرف شده است با وجود این حجم کالاهای قاچاق افزون‌تر، کالاهای قاچاق متنوع‌تر و ابتکار عمل در برابر شگردهای قاچاقچیان که در هرزمان پیچیده‌تر می‌شود از دست رفته است. بنا بر اعلام مرکز پژوهش ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، حجم قاچاق کالا و ارز از 1/2میلیارددلار در سال1358 به 25میلیارددلار در سال1392 افزایش یافته که در این مدت رشد 1983درصدی داشته است. به‌عبارت دیگر حجم قاچاق در سال92 به نسبت سال58 حدود 21برابر شده است. قاچاق در 35‌سال پس از انقلاب رشد 20برابری داشته است. نقطه اوج قاچاق به حدفاصل سال‌های1384 تا 1387 بازمی‌گردد که ظرف سه‌سال از شش‌میلیارد‌دلار در سال1383 به 19میلیارددلار در سال1387 می‌رسد. سردار محمدرضا نقدی، رییس سازمان بسیج مستضعفین و رییس ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز در دولت نهم دلیل افزایش قاچاق را عدم‌اراده دولت در مبارزه با قاچاق می‌داند. وی در مصاحبه اخیر با روزنامه جوان در تشریح اقداماتش در زمان تصدی ریاست ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز که قاچاق بیشترین درصد رشد را داشته است با تاکید بر عدم‌موافقت رییس دولت نهم با طرح مبارزه با قاچاق کالا و ارز ستاد می‌گوید؛ پیش از این همواره قوه‌قضاییه را زیر سوال می‌بردند که با افراد دستگیرشده برخورد قاطع نمی‌شود، گفتیم باید بدون قوه‌قضاییه قاچاق کالا را کنترل کنیم. اختیارات دولت را جمع‌آوری کردیم و آیین‌نامه‌ای نوشتیم که به تایید همه کارشناسان اقتصادی رسید و معاون اول بر آن صحه گذاشت ولی به تصویب رییس‌جمهور نرسید و عملیاتی نشد. علیرضا گلستانی، معاون پژوهش و فرهنگی ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز می‌گوید قاچاق نه‌تنها با شکل مرموزی شالوده و پیکره اقتصاد و فرهنگ جامعه را نشانه می‌رود بلکه عملیات قاچاق به‌لحاظ امنیتی مرزهای کشور را هم تهدید می‌کند. بنابر این ضرورت دارد برای جبران ضعف‌های گذشته، مبارزه با قاچاق کالا در قالب برنامه‌ای منظم و حساب‌شده صورت پذیرد. وی طرح جامع مبارزه با قاچاق کالا و ارز را که مراحل نهایی آن طی شده، حاصل نگاه جدید می‌داند. این طرح که با عنوان برنامه راهبردی پیشگیری و مقابله با قاچاق کالا و ارز در یک‌صدودومین جلسه اعضای اصلی ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز به تصویب رسیده است و بنا بر اعلام حبیب‌اله حقیقی، رییس ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز به‌زودی به هیات دولت می‌رود شامل شش راهبرد، 18هدف و 135 برنامه کلان است. حقیقی رویکرد برنامه تدوین‌شده را در ابتدا مهار و کنترل رشد قاچاق و در مرحله بعد کاهش قاچاق اعلام کرد و معتقد است در صورتی که 50 درصد حجم قاچاق را در سایه افق تعیین‌شده کاهش دهیم به نیمی از هدف خود در مسیر مبارزه با قاچاق رسیده‌ایم. قاچاق زاییده شرایط اقتصادی ناسالم است؛ اگر سیستم اقتصادی سالم باشد قاچاق به صلاح و صرفه قاچاقچی نخواهد بود. تا زمانی که تفاوت قیمت مبتنی‌بر تعرفه‌های نامناسب وجود داشته باشد قاچاق ورودی هم هست. تا زمانی که تفاوت قیمت قابل توجه سوخت در داخل در مقایسه با کشورهای همجوار داشته باشیم قاچاق سوخت سودآور است، تا هنگامی که تولیدات داخلی ما از نظر کیفیت و قیمت قدرت رقابت با کالاهای مشابه خارجی نداشته باشد ممنوعیت واردات یا تعرفه‌های بالا کارساز نیست. در حال حاضر تاجر برای واردات رسمی باید هزینه بیشتری پرداخت کند، زمان زیادتری سپری کند و مراحل متعددی طی کند؛ درحالی‌که قاچاق کالا با هزینه کمتر، کوتاه‌مدت و بدون گذراندن مراحل صدور مجوز انجام می‌گیرد بنابراین باید اول فرآیند را اصلاح کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.