|

ناصر هادیان در گفت‌وگو با «شرق»؛ آینده مذاکرات هسته‌ای را بررسی کرد

3 پیشنهاد روی میز

زینب اسماعیلی

کماکان به نتیجه مذاکره امیدوار است و کار را نهایی می‌داند. معتقد است چارچوب اصلی ریخته شده و فقط مانده چیدمان برخی جزییات؛ جزییاتی که حالا در تمدید مذاکرات هسته‌ای شکل‌وشمایل بایسته‌تری پیدا خواهد کرد. موضوع عقب‌نشینی دو طرف در ادامه مذاکرات را تقریبا منتفی می‌داند چرا که هر دو طرف تا به اینجای کار در مسیر توافق گام‌های موثری برداشته‌اند و بازگشت از این نقطه برای دو طرف هزینه‌بر خواهد بود. ناصر هادیان، استاد دانشگاه روابط بین‌الملل است و نویسنده کتابی با موضوع پرونده هسته‌ای که قرار است به همین زودی‌ها منتشر شود. در این گفت‌وگو به سه بسته پیشنهادی اشاره دارد که او و برخی همکارانش در این کتاب به آن اشاره کرده‌اند؛ پیشنهادهایی در مورد غنی‌سازی و تحریم‌‌ها که برخی اکنون روی میز مذاکره است و برخی دیگر به پیشنهاد او قابل طرح روی میز مذاکره است. در این گفت‌وگو برخی پیشنهادهای خود را فرموله می‌کند. اما در سوی دیگر ماجرا هم معتقد است ما برخی حریفان مذاکراتی‌مان را خوب نمی‌شناسیم؛ حریفانی که از فشار‌های منطقه‌ای تاثیر می‌پذیرند. هادیان در بررسی مواضع منفعل چین و روسیه در دور آخر مذاکرات به منافع اقتصادی طرف روسی و نفع ژئوپلیتیک چین از پرونده هسته‌ای ایران اشاره دارد. به اعتقاد او منافع کنونی روسیه ایجاب می‌کند تا دو طرف ایران و آمریکا کماکان درگیر پرونده هسته‌ای باشند و از پرداختن و دخالت در امور روسیه بازبمانند اما طرف چینی برای آینده سیاسی خود نیازمند خاورمیانه‌ای آرام و کم‌آشوب است. همین ماجرا مواضع دو متحد ایران در مذاکرات هسته‌ای را متفاوت از یکدیگر ترسیم کرده است.

‌‌برخی معتقدند تمدیدهای پشت‌هم، نشانه عدم توفیق در مذاکرات است؟ تحلیل شما چیست؟ هر دو طرف آنقدر روی این داستان سرمایه‌گذاری کرده‌اند که در این مرحله عقب‌نشینی به‌خاطر اختلافات اندک، چیز مهمی نیست. برخلاف اینکه ادعا می‌شود اختلافاتمان زیاد است، من اختلافات را در نهایت بر سر دو موضوع می‌بینم؛ تحریم‌ها و سانتریفیوژها. در بحث سانتریفیوژها هم سه موضوع وجود دارد: 1- نوع سانتریفیوژها 2- تعداد سانتریفیوژها 3- میزان ذخایر اورانیوم غنی‌شده که هر سه موضوع را می‌توان در قالب یک فرمول حل کرد. یعنی اگر بپذیریم ذخیره اورانیوم غنی‌شده در ایران به فلان میزان باشد، دیگر مساله نوع و تعداد حذف می‌شود مثلا هزار سانتریفیوژ از نوع دوم مشابه چهارهزار سانتریفیوژ از نوع اول است، بنابراین خودبه‌خود مساله حل می‌شود. از این طرف هم برای ما مهم است که چگونه تحریم‌ها برداشته شود و حل این مساله برای ما سخت‌تر است چون چهار نوع تحریم داریم. من در مصاحبه قبلی با روزنامه «شرق» هم خطاب به تیم مذاکره‌کننده گفتم که آنها باید از این طرف موضوع را پیش ببرند. فراموش نکنیم که طبق قرائت‌های متعارف از «ان‌پی‌تی» و اسناد بین‌المللی، ما حقوقی داریم که می‌پذیریم حق خودمان را اعمال نکنیم و به‌جای آن یکسری امتیازات می‌خواهیم. این نکته اول بحث است. ‌پس به نظر شما تیم مذاکره‌کننده ایران باید از منظر لغو تحریم‌ها به مذاکره بپردازد؟ بله، در قبال اینکه چگونه تحریم‌ها برداشته می‌شود به همان میزان ما حاضریم در فعالیت هسته‌ای خودمان محدودیت ایجاد کنیم. من همیشه اصطلاح «هرچقدر پول بدهید همان‌قدر‌ آش می‌خورید» را به خارجی‌ها می‌گویم، یعنی اصل تناسب باید ملاک باشد؛ اول اینکه تقاضاها با آنچه داده می‌شود متناسب باشد و دوم اینکه وقتی نقد می‌دهید در قبال آن نقد می‌گیرید و نمی‌شود نقد بخواهید و نسیه بدهید. ‌‌تیم مذاکره‌کننده همین استراتژی را دنبال می‌کند؛ تعلیق در مقابل تعلیق و لغو در مقابل لغو. من و همکارانم در کتابی که در آستانه انتشار است، سه‌پیشنهاد مطرح کرده‌ایم. یک- ما حاضریم همه چیزی که غرب می‌خواهد را به آنها بدهیم مثلا سانتریفیوژها را از 9400سو به 6400 سو برسانیم ذخایر را به زیر یک‌دهم یا 800کیلو پلوتونیوم برسانیم و پروتکل الحاقی را اجرا کنیم، فردو به تحقیق و توسعه اختصاص پیدا کند و سایت جدید هم نمی‌سازیم و غنی‌سازی هم انجام نمی‌دهیم. به «PMD»‌ها هم رضایتمندانه پاسخ می‌دهیم. زمان دستیابی به این نقاط را هم 20سال در نظر بگیریم. با پذیرفتن همه اینها مساله حل می‌شود یعنی می‌توان گفت همه تقاضاهای آنها هم همین‌ها است. ‌‌در قالب این پیشنهاد، اراک چه می‌شود؟ اراک به «آب‌سبک» تبدیل می‌شود. ‌‌خب، در قبال پذیرفتن این محدودیت‌ها چه چیزی دریافت می‌کنیم؟ ما چهارنوع تحریم داریم؛ تحریم‌های سازمان‌ملل که در این مدل باید یک‌جا لغو شود. تحریم‌های اتحادیه اروپا که در مدت شش‌ماهه یا هشت‌ماهه‌ای که ایران جواب سوالات را می‌دهد، باید حذف شود، یعنی درواقع آژانس انرژی اتمی باید اجرای مراحل توسط ایران را تایید کند و بگوید که ایرادی ندارد. به‌دنبال آن همه تحریم‌های یو.ان همه باید برود. تحریم‌های آمریکا هم باید یک‌جا لغو شود و تحریم‌های کنگره هم باید همه برداشته شود و ایران هم در ازای آن، هزارسانتریفیوژی که نصب شده را از چرخه خارج می‌کند؛ گام‌به‌گام. ‌‌چقدر فکر می‌کنید پیشنهاد اولتان از سوی دو طرف قابل پذیرش باشد؟ من این را قابل‌قبول می‌دانم و فکر می‌کنم در ایران هم قابل عرضه است. دست‌کم می‌توانم خودم از آن دفاع کنم و بگویم این پیشنهاد به‌نفع ماست. ‌‌آمریکا چطور؟ این پیشنهاد را می‌پذیرد؟ من آدم رئالیستی هستم و می‌فهمم که قبولاندن این در آمریکا امکان‌پذیر نیست. البته این را بگویم که به نظر من این پیشنهاد به‌نفع ایران است، حتی اگر آمریکا آن را اجرا نکرد هم به‌نفع ماست. ما به دنیا می‌گوییم که صادق بودیم و همه‌جوره آماده مصالحه بودیم. این کنگره آمریکا - نه دولت آمریکا و اروپا- است که حاضر نیست. جایی که ‌گیر وجود خواهد داشت، کنگره آمریکاست که باید تحریم‌ها را بردارد. چرا تمایل ندارد که این کار را انجام دهد؟ بنا بر دلایل سیاسی داخل آمریکا. مساله آنها فقط مساله هسته‌ای نیست در آنجا گروه‌های فشار وجود دارد، طرفداران اسراییل هستند که فشار زیادی وارد می‌کنند، بنابراین در آمریکا اجرای این پیشنهاد امکان‌پذیر نیست اما اگر آنها نپذیرند هم به‌نفع ما خواهد بود. پس در هر دوصورت پیشنهاد اول من به‌نفع مملکت است. ‌‌براساس این پیشنهاد ما از آنچه در حوزه فناوری هسته‌ای انجام داده‌ایم، متضرر نمی‌شویم؟ نه، چون ما داریم معامله می‌کنیم. مهم‌ترین دلیلش هم این است که ما به توانمندی‌ای که می‌خواستیم، رسیده‌ایم پس دیگر 6400سو با 9400سو خیلی برای ما فرق ندارد. من روی «تحقیق و توسعه» تاکید دارم چون برای آینده است. اما حالا لازم نیست که سرنوشت را به 3000سو گره بزنند. پیشنهاد دوم چیست؟ چون می‌دانم پیشنهاد اول برای طرف مقابل قابل‌قبول نیست، پیشنهاد دوم این است که چون نمی‌توانید آن را برآورده کنید، پس باید تقاضاهای خود را متناسب کنید. وقتی حاضر نیستید چیزی را بدهید که باید در قبال عمل ایران انجام دهید، تناسب به‌هم می‌خورد. حالا که نمی‌توانند، پس تقاضاهایشان باید متناسب شود و پایین بیاید. در پیشنهاد دوم ما همین 9400سو را خواهیم داشت و فقط به سانتریفیوژها گاز اورانیوم تزریق نمی‌کنیم، پروتکل الحاقی را اجرا می‌کنیم اما «اتیفیایل» نمی‌کنیم، «PMD» (مطالعات ادعایی) را ظرف مدت یک‌سال پاسخ می‌دهیم و ظرف یک‌سال تا 18ماه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی می‌تواند تایید کند که انحرافی به سمت تسلیحات هسته‌ای نداشته‌ایم، بنابراین ظرف این مدت باید یک‌سری تحریم‌ها به‌طور یکجا و یک‌سری دیگر هم در مدت 18ماه برداشته شود. ذخایر ما که حدود چهار تا پنج‌هزارکیلوگرم است، باقی می‌ماند و به پایین‌تر از هزارکیلوگرم نمی‌رسد. ما هم در هر صورت بالای پنج‌درصد اورانیوم غنی نمی‌کنیم. در فردو هم غنی‌سازی پنج‌درصد و هم «تحقیق و توسعه» صورت می‌گیرد. اراک به «آب سنگین» تبدیل می‌شود که امکان استخراج پلوتونیوم از آن کم است، درواقع ما به‌جای اورانیوم طبیعی، اورانیوم غنی‌شده تزریق می‌کنیم. ‌تکلیف تحریم‌ها در این پیشنهاد چیست؟ در پیشنهاد دوم یک‌سری از تحریم‌های اتحادیه اروپا یک‌جا برداشته می‌شود و یک‌سری دیگر، طی 6 تا 18 ماه. البته من وارد فازبندی انجام آن نشده‌ام چون همین مرحله هم شش‌ماه طول می‌کشد. بنابراین تحریم‌ها هم در این دوره باید رفع و برداشته شود. عیبی ندارد که رییس‌جمهور آمریکا از طریق امضا تحریم‌های کنگره را پایان دهد. پس اینجا موضوع تعلیق تحریم‌ها مطرح است اما هنوز هیچ جواب مشخصی داده نشده که آیا رییس‌جمهوری آمریکا در این موضوع یک تعهد بین‌المللی می‌سپارد و رییس‌جمهور بعد هم تعهدات او را دنبال می‌کند بدون اینکه نیاز به تایید سنا وجود داشته باشد. پیشنهاد من این است که مذاکره به سمتی پیش برود که رییس‌جمهوری آمریکا تعهد بین‌المللی بدهد. در این صورت رییس‌جمهوری بعدی هم متعهد می‌شود و تا زمانی که ایران در حال مراعات است رییس‌جمهور بعدی آمریکا هم نمی‌تواند تعهدات را نقض کند. البته من هنوز نمی‌دانم که آیا از منظر حقوقی چنین راه‌حلی وجود دارد یا نه؟ ‌فکر می‌کنید پیشنهاد دوم‌تان چقدر در داخل ایران قابل پذیرش است؟ به نظر من عمده مذاکره حول همین پیشنهاد می‌چرخد. ‌‌یعنی این پیشنهاد را قابل پذیرش‌تر می‌بینید؟ بله، ممکن‌تر است و آن چیزی که مذاکرات دارد بر سر آن شکل می‌گیرد همین پیشنهاد است. ‌و پیشنهاد سوم؟ پیشنهاد سوم من این است که به تعداد سانتریفیوژها اضافه نمی‌شود ولی غنی‌سازی تحت نظارت آژانس انجام می‌شود. در فردو فقط غنی‌سازی انجام می‌گیرد و اراک یا بازطراحی می‌شود یا پلوتونیوم کمتری تولید می‌کند ولی در فردو غنی‌سازی با نسل دو انجام خواهد شد و پروتکل الحاقی هم داوطلبانه اجرا می‌شود. میزان ذخیره اورانیوم چهار تا شش‌هزار کیلویی حفظ می‌شود یا پایین‌تر می‌آوریم. ‌در پیشنهاد سوم وضعیت تحریم‌ها چه می‌شود؟ تحریم‌های اتحادیه اروپا باید یک‌جا برداشته‌شود، تحریم‌های سازمان‌ملل طی شش‌ماه تا دوسال برداشته شود، تحریم‌های کنگره و دولت آمریکا هم با امضای رییس‌جمهور آمریکا برداشته شود. ‌‌دلیل اصلی شما برای رسیدن به پیشنهادهایی با این مختصات چیست؟ شناخت از سیاست‌های داخلی ایران یا سیاست‌های آمریکا؟ براساس این حرف اصلی که «هر چقدر پول بدهی‌ آش می‌خوری» ما سه بسته با گزینه‌های متفاوتی را مطرح می‌کنیم، آنها هرکدام را خواستند انتخاب کنند. من می‌خواهم تشویقشان کنم که به این سمت بروند. ‌‌پیش‌بینی خودتان چیست؟ به احتمال زیاد پیشنهاد دوم پذیرفته می‌شود، حالا با کمی بالا و پایین. ‌به نظر می‌رسد اعضای تیم مذاکره‌کننده در مورد تحریم‌ها به‌دنبال گذراندن یک قطعنامه فصل هفتی در شورای امنیت هستند ولی از طرف دیگر خودشان هم می‌دانند که با توجه به اتفاقات روسیه و اوکراین انجام این کار خیلی هم راحت نیست. شما احتمال آن را چقدر می‌دانید؟ خیلی ضعیف. احتمال اینکه بخواهند دوباره قطعنامه سازمان‌ملل را برای لغو تحریم‌ها بگیرند خیلی ضعیف است. مشکل بیشتر قطعنامه‌های یک‌طرفه و داخل آمریکا است. در جریان این مذاکرات، دنیا متقاعد می‌شود که مساله کنگره آمریکاست، نه دولت آمریکا. بنابراین ضرورتی ندارد که دنیا از کنگره آمریکا پیروی کند. اگر آنها بخواهند دوباره ایران را تحریم کنند من در جامعه بین‌الملل احتمال و امکان شکاف را خیلی زیاد می‌بینم. فراموش نکنید که یک‌سال است که ایران در حال عمل به تعهداتی است که داوطلبانه پذیرفته است. ‌اگر شکافی در جامعه بین‌الملل رخ دهد به‌نفع ایران است؟ بله، حتما به‌نفع ماست. در واقع این اتفاق خوبی نیست که کنگره آمریکا برای همه دنیا تعیین تکلیف کند. ‌در حین مذاکرات، سعود الفیصل وزیرخارجه عربستان به وین آمد. اسراییل و عربستان چقدر در دست‌نیافتن به توافق تاثیر داشتند؟ فیصل مهم نیست اما اسراییل چرا. من به‌هیچ‌وجه عربستان را در سیاست آمریکا خیلی موثر نمی‌بینم اما اسراییل تاثیر دارد. ‌جان کری همان روزهای مذاکره با چند نفر از همتایان شیخ‌نشینش و وزیرخارجه اسراییل تلفنی حرف زد. به نظر می‌رسد بحث منطقه‌ای نقش گسترده‌ای در مذاکره هسته‌ای پیدا کرده است؟ اینکه وزیرخارجه آمریکا با کسانی صحبت می‌کند، غیرطبیعی نیست و می‌خواهد بگوید که شما هم برای ما اهمیت دارید و ما شما را ول نمی‌کنیم. می‌خواهد به آنها اطمینان بدهد که ما پشت شما هستیم اما سرنوشت مذاکرات به اینکه فیصل چه می‌گوید، وابسته نیست. اما وضعیت اسراییل فرق می‌کند چون آنها در کنگره آمریکا بسیار پرنفوذ هستند بنابراین نمی‌شود خواسته‌های‌شان را نادیده گرفت. به دلیل تاثیرگذاری آنها جان کری سعی می‌کند ملاحظات آنان را هم در نظر داشته باشد. البته این‌ر‌ا هم نمی‌گویم که اسراییل تاثیر کامل دارد و می‌تواند تصمیم آنها را عوض کند. فراموش نکنیم که در اسراییل هم یک دیدگاه وجود ندارد. ‌آقای ظریف ابتدای ورود به وین گفتند که امیدواریم سوم آذر روز جشن ملی باشد و اخبار مذاکرات هم مثبت بود اما مذاکرات تمدید شد. شما فکر می‌کنید در وین چه اتفاقی رخ داد؟ براساس آنچه من می‌دانم آمریکایی‌ها قول‌هایی در مسقط داده‌بودند که در وین حرفشان را عوض کردند، طرف ایرانی بر مبنای توافقات صورت گرفته فکر می‌کرد میزان اختلافات قابل حل است و ظریف هم این مقدار اختیار داشت که بخواهد معامله را تمام کند. اما به نظر می‌رسد آمریکایی‌ها آنجا نظرشان را عوض کردند. ‌‌گفته می‌شد مذاکره وین در مسقط متوقف شده ‌بود. ما داریم حدس و گمان‌هایی مطرح می‌کنیم. نظر آمریکایی‌ها عوض شده‌بود، ظریف فکر می‌کرده که در این مرحله قابل پذیرش است و تقریبا متقاعد شده بوده برای مشورت به ایران بیاید اما ایران موافقت نکرد و او نتوانست این موافقت را بگیرد. دیگر اینکه پیشنهادهای جدیدی مطرح شد و آنها در موقعیتی نبودند که بتوانند در یکی دوروز آنها را بررسی کنند، لذا به تاخیر انداختند. ولی همه این موضوعات تحلیل است و خبر نیست. ‌‌اگر مذاکرات به توافق نهایی برسد فکر می‌کنید چه تغییرات و تاثیراتی در منطقه خواهد گذاشت؟ سه امر ما را وادار کرد که دیپلماسی برای ما یک ضرورت شود، همزمانی بر سر کار بودن دو دولت روحانی و اوباما، انتخابات ایران و ساختار تغییرات منطقه‌ای. فردای توافق نهایی دست ما باز می‌شود که به دوستان خودمان با امکان بیشتری کمک کنیم، چون این ارتباط برقرار شده است، می‌توانیم آنجا که می‌شود همکاری کنیم و جایی که نمی‌توانیم به‌طور پنهان همکاری کنیم و آنجا که اختلاف داریم مدیریت کنیم. ضرورتی ندارد که اگر اختلافی وجود دارد با هم دعوا کنیم. ‌‌شما افقی برای دستیابی به این توافق نهایی می‌بینید؟ هر دوطرف در حال تلاشند، آن‌هم در لایه‌های متفاوت. یعنی یک لایه رسمی که در بخش‌های مختلف کار خود را می‌کند و حتما در این زمینه ایرانی‌ها با آمریکایی‌ها درگیر هستند بر سر موضوعات متفاوتی مثل قضیه سوریه، عراق و افغانستان. باید تلاش‌هایی کرد که این چیزها کنترل شود چون این موضوع امنیت همه را تهدید می‌کند و فقط برای ایران و آمریکا نیست و موتلفین و متحدین ما و آمریکا نیز در معرض این تهدید قرار دارند. ‌عمان چرا و چگونه دوباره نقش میانجیگری خود را از سرگرفت؟ عمان همیشه بوده و می‌خواهد نقش واسطه داشته باشد اما نقش مستقل‌تری نسبت به بقیه بازی کند، مثل قضیه آزادی گروگان‌ها و زندانی‌ها. عمان همیشه درگیر بوده و الان هم می‌خواهد آن نقش را ایفا کند و به نظر من هم کار مثبتی کرده است. ‌‌این می‌تواند نشانه سخت پیش‌رفتن مذاکرات باشد؟ نه، خیلی‌وقت‌ها ماجرا مثل زن‌وشوهری است که مدت‌هاست با هم قهر کرده‌اند و میانجی می‌تواند کمک کند و حد وسط را بگیرد و نقش مثبتی ایفا کند. ‌‌اما «بن‌علوی»، وزیر خارجه عمان حتی به وین آمد و چندروزی حتی هیچ خبرنگاری از حضورش مطلع نبود؟ بیشتر تمایل آنها برای ایفای نقش به خاطر خودشان است، به این دلیل نیست که ما نیاز داشته باشیم، آنها تلاش می‌کنند قدرت نرم خودشان را افزایش دهند. ما هم از اینکه عضوی از منطقه، نقش میانجی داشته باشد، استقبال می‌کنیم؛ به‌جای اینکه همیشه کشورهای اسکاندیناوی و دیگران نقش داشته باشند. وقتی می‌بینیم عمان مواضع مستقل‌تری نسبت به دیگران دارد طبیعی است که این امتیاز را به عمان بدهیم، یعنی ما با قبول نقش میانجی‌گیری آنها، تقویت و تشویقشان می‌کنیم. ایران تمایل دارد نقش عمان برجسته شود. ما می‌توانیم به‌راحتی کشور دیگری را جایگزین عمان کنیم ولی به مصلحت نیست چون مسقط در حال ایفای نقش مثبتی است و ما هم علاقه‌مندیم که این امتیاز را به او بدهیم. ‌‌به‌گفته شما عمان تلاش می‌کند نقش مثبتی در مذاکرات هسته‌ای ایفا کند، نگاه دیگر کشورهای منطقه نسبت به توافق احتمالی مثبت است یا منفی؟ نه، الان کشورهای منطقه جنگ را نمی‌پسندند اما اگر جنگی باشد که قدرت ما را کاهش دهد و سرریز ناامنی به سمت منطقه نداشته باشد، آنها بدشان نمی‌آید، اما اگر ناامنی داشته باشد آنها هم خوششان نمی‌آید. در حالتی که تاکنون بوده ما تحت فشار قرار داده شده‌ایم و نتوانسته‌ایم از پتانسیل‌هایمان استفاده کنیم، بنابراین کشورهای منطقه هم بدشان نمی‌آید که وضعیت به همین صورت باقی بماند. چون وقتی این مشکلات حل شود، تصور کنید که با منابعی که ما داریم، چه اتفاقی خواهد افتاد. اگر وضعیت ما در دنیا متفاوت از این چیزی که الان هست، بشود -یعنی رابطه دیگری با دنیا داشته باشیم- من بعید نمی‌دانم که ما ظرف 20سال، اقتصادی بزرگتر از اقتصاد ترکیه داشته باشیم. حضور ایرانیان در سرتاسر دنیا سرمایه است و آنها برای ارتباط برقرارکردن آماده‌اند و اینها را دست‌کم نگیرید. در اروپا واقعا مشکل پیری جمعیت وجود دارد، البته در آمریکا این‌گونه نیست و جمعیت آنها هنوز جوان است. این نیروی بسیار مهمی است که اگر شرایط و فضا باشد، می‌توانند کار کنند. ‌‌جریان قرارداد نیروگاهی که بین ایران و روسیه راه‌اندازی شد، گویا خیلی روی مذاکرات تاثیر گذاشت. عملا حضور لاوروف و هیات مذاکره‌کننده روس و حتی چین در جریان مذاکرات به نحوی بود که این‌طور به نظر می‌رسید که ما سهم خود را گرفته‌ایم، حالا مذاکره هرطور که می‌خواهد پیش برود، برایشان فرق نمی‌کند؟ نه، من این‌گونه نمی‌بینم. اتفاقا من پیشنهاد دادم که کنفرانسی در مورد روسیه بگذاریم، من معتقدم قطعنامه‌هایی که روسیه علیه ایران صادر کرده، ابزاری به اوباما می‌دهد که اگر کنگره آمریکا بخواهد زیاده‌خواهی کند می‌تواند بگوید که ما نمی‌توانیم سرنوشت امنیت منطقه را به سیاست داخلی بعضی کشورها گره بزنیم. این مشابه همان استدلال‌هایی است که اوباما و کری وقتی می‌خواستند تحریم‌ها را بگذرانند برای اجماع بین‌المللی در سنا مطرح می‌کردند؛ این اوباما را مجهز می‌کند و می‌تواند از زیاده‌خواهی‌کردن کنگره پیشگیری کند. ما هنوز روسیه را خوب بررسی نکرده‌ایم. مشابه بی‌اعتمادی‌ای که بین ما و روس‌ها وجود دارد فکر کنم فقط بین ما و انگلیسی‌هاست، یعنی بین ما و آمریکایی‌هایی که آنقدر با هم مشکل داریم، اینقدر بی‌اعتمادی وجود ندارد. جایگاه روسیه به لحاظ استراتژیک بررسی نشده است و من علاقه‌مندم کنفرانسی فقط با موضوع روسیه برگزار شود که بررسی کنیم روسیه کجای سیاست خارجی ما قرار دارد. ‌‌اگر از منظر روسیه بخواهیم به ایران نگاه کنیم، نگاه آنها چطور است؟ عین همین دیدگاه است، آنها می‌گویند شما منتظر هستید که غرب بگوید، «سلام‌علیکم» تا با آنها وارد مراوده شوید، بنابراین آنها هم می‌گویند که شما فقط به‌صورت تاکتیکی روسیه را می‌خواهید؛ یعنی بی‌اعتمادی دو طرفه سفت و سختی بین ایران و روسیه وجود دارد. چین چطور؟ ما جایگاه چین را هم اصلا درک نکرده‌ایم و نمی‌فهمیم که چین در حال تبدیل‌شدن به یک ابرقدرت است؛ یعنی در 10 سال آینده به بزرگ‌ترین اقتصاد دنیا تبدیل می‌شود. ببینید الان چه تعداد کلاس انگلیسی داریم، باید حداقل یک‌سوم آن را به زبان چینی اختصاص می‌دادیم، اما من فکر می‌کنم حتی یک موسسه آموزش زبان چینی هم نداریم. چین در همه جا هست و درحال سرمایه‌گذاری است، اما ما همیشه دنبال غرب هستیم و هیچ‌وقت به چین از لحاظ استراتژیک اهمیت نداده‌ایم و نمی‌دانیم چین در حال تبدیل‌شدن به چه قدرتی است. روسیه و چین در مذاکرات هسته‌ای منفعل عمل می‌کنند، چرا؟ چون به‌نفعشان است. به‌نفع روسیه است تاجایی‌که می‌شود مذاکرات طول بکشد اما یک شرط دارد که نقش بازیگری‌اش کاهش پیدا نکند؛ یعنی اگر ببیند آمریکایی‌ها نمی‌توانند قطعنامه‌ای علیه ایران بگذرانند، می‌روند با همفکرانشان ائتلاف درست می‌کنند و نقش روسیه کاهش پیدا می‌کند. بنابراین روس‌ها با آمریکایی‌ها موافقت می‌کنند که علیه ایران یک قطعنامه صادر شود ولی درنهایت نفع روسیه در ادامه وضع موجود است به همین دلیل روس‌ها هیچ‌گونه همکاری‌ای نمی‌کنند. ‌‌چرا؟ برای اینکه آمریکا بلافاصله که مشکل هسته‌ای حل شود، نگران تحریک چچن و دیگران می‌شود و بلافاصله به عملکرد روسیه در اوکراین ‌گیر می‌دهد. روس‌ها می‌گویند دو دشمن من درگیر هم هستند پس چرا این مساله زود حل شود. کنگره‌ آمریکا با اکثریت جمهوریخواه چقدر در پرونده هسته‌ای تاثیر دارد؟ خیلی مهم نیست، چون با کنگره قبلی هم اوباما نمی‌توانست تحریم‌ها را لغو کند و اینها هم در موقعیتی نخواهند بود که بیایند تحریم جدیدی را اعمال کنند چون اوباما آن را وتو می‌کند و اگر کنگره اعتراض کند بقیه دنیا پشت تحریم‌های آنها نمی‌روند و ما در این داستان ضرر نمی‌کنیم، این است که اوباما برای لغو تحریم‌ها به این کنگره امیدی ندارد. البته نمی‌گویم خیلی مهم نیست، از لحاظ روانی مهم است اما تاثیر اساسی نمی‌گذارد. ‌‌کماکان امیدوار هستید که مذاکرات هسته‌ای ختم به خیر خواهد شد؟ بله. مخالفان دو طرف تلاششان را می‌کنند که این اتفاق نیفتد اما چون در اینجا حاکمیت این تصمیم را گرفته است، سخت‌تر می‌توانند مخالفت کنند اما در آمریکا مخالفت‌ها بیشتر است ولی در مجموع نیروهایی که طرفدار این توافق هستند اینقدر قوی هستند که از پس اینها بربیایند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.