|

از رنجی که می‌کشیم!

ناصر فکوهی-مدیر انسان‌شناسی و فرهنگ

نخستین‌بار که پرویز کلانتری را در خانه یکی از دوستان دیدم، بسیار زود خاطرات کودکی‌ام زنده شدند. وقتی برای اولین گفت‌وگویمان به خانه او رفتم، خودش در را به رویم باز کرد. کلاه همیشگی را بر سر و لبخند همیشگی را بر لب داشت. حرف‌ها را به زحمت می‌شنید و سمعکش را جا‌به‌جا و هربار با لبخندی، حرکت دستانش را جبران می‌کرد، اما نگاه تیزبینش بسیار بیشتر از زبانش سخن می‌گفت. تمام تلاشش آن بود که عذاب وجدانی در مخاطب به وجود نیاورد. شروع گفت‌وگویمان با جمله‌ای آغاز شد که بارها در ذهنم، آرزو داشتم به او بگویم، جمله‌ای برای تاریخ، با کودکی ازدست‌رفته و گذشته‌هایی که دیگر هرگز بازگشتی به آنها ممکن نبود؛ گفتم: آقای کلانتری، می‌دانید من اولین‌بار کجا با شما آشنا شدم؟ با لبخند شادی پاسخ داد: نه متاسفانه. گفتم: زمانی که 10ساله بودم و در مدرسه کتاب‌های تاریخ و جغرافیا و فارسی خود را بسیار دوست داشتیم اما نه به‌دلیل مطالبشان که اغلب از آنها بیزار بودیم، بلکه به‌دلیل تصاویر زیبایشان. همه این کتاب‌ها پر از نقاشی‌های خیال‌انگیزی بودند که جهانی بزرگ را برای ما می‌ساختند. ما نه تا به آن زمان تصویری تاریخی دیده بودیم، نه پادشاهی، نه وزیری، نه سربازی، نه اسبی، نه چادری، نه ایلی، نه یک روستایی، نه یک خانه گلی، نه کویری، نه آسمان پرستاره‌ای در بیابان، نه روباهی، نه زاغی... بسیاری از این تصاویر ما را برای اولین‌بار با واقعیت دربازنمایی و رنگ‌های شادش، آشنا می‌کردند. برخی از واقعیت‌ها را تا امروز هنوز هم ندیده‌ام، اما تصاویر، نقاشی‌ها و رنگ‌ها هنوز در ذهنم زنده و از واقعیت واقعی، واقعی‌ترند. بسیاری از این واقعیت‌ها را اصولا نمی‌توانستیم در واقعیت ببینیم: زیرا در جهان واقعی هرگز امکان دیدنشان وجود نداشت و ندارد. چطور می‌توانستیم هزاران سال به عقب بازگردیم، ریشه‌های تاریخی پهنه‌ای را که در آن زندگی می‌کنیم، ببینیم؟ چطور می‌توانستیم، ما که کودکانی شهری بودیم، درختان جنگلی، جانوران وحشی و سخن‌گفتن‌های معجزه‌آسا و زیبایشان با یکدیگر را ببینیم؟ پرویز کلانتری امروز پس از سکته‌ای مغزی و بسیار سخت، بخش بزرگی از توانایی‌های جسمانی خودش را از دست داده است، نمی‌تواند سخنی بگوید، نمی‌تواند بخندد و دست‌های ما را در دستانش بگیرد و نوازش کند، نمی‌تواند احساساتش را به زبان بیاورد، نمی‌تواند قلم به دست بگیرد و برای ما، کودکی‌مان را نقاشی کند، نمی‌تواند با چشمان امیدوارش زندگی را از زشتی‌هایش پاک کند و در زیباترین‌ترین ابعادش بازآفریند و به واقعیتی هرچند خیالی اما زیبا، تبدیل کند، درحالی‌که زیبایی و تخیل، شاید امروز تنها ابزارهایی باشند که بتوانند ما را از ورطه‌ جهانی که در خشونت و زشتی خود را می‌کشد، نجات دهند. پرویز کلانتری امروز در بستر یک بیماری سخت است که در سن او (83سالگی) بزرگ‌ترین توان‌های انسانی را برای مقابله با آن نیاز دارد. و ما امروز بیش از هر زمانی دیگری باید دین خود را به او ادا کنیم و پاسخ مهربانی‌هایش را در یک عمر تلاش برای تربیت فرهنگی‌مان به او بازگردانیم؛ زمانی ما کودکانی بودیم که روی نیمکت‌های دبستانی خود، با پرویز کلانتری، جهان را شناختیم و امروز اوست که چون کودکی‌در‌خطر چشم‌انتظار است و کوچک‌ترین وظیفه ما آن است که دین خود را نسبت به او ادا کنیم. میلیون‌ها کودک در این آب و خاک با دستان و چشمان پرویز کلانتری جهان را شناختند، میلیون‌ها‌ نفر در ایران و جهان، فرهنگ ما را از خلال پرده‌های خیال‌انگیز او آموختند، بسیاری از ما با رنگ‌ها و نقاشی‌های کلانتری، کلاغ‌ها، زاغ‌ها، انسان‌ها، روستاییان، عشایر، کلبه‌های حصیری، کویرهای بی‌پایان طلایی‌رنگ، آسمان‌های پرستاره شب‌های بیابانی و... را برای نخستین‌بار کشف کردیم، پس برای ما همین تصاویر، واقعی‌تر از واقعیت طبیعی‌شان هستند. امروز پدری برای همه ما، بر بستر بیماری آرمیده است و ما کودکان غمگینی هستیم که کنار این بستر، آخرین دست‌های امید را به سوی او که ما را با جهان آشنا کرد، او که با هنر، با رنگ، با زیبایی، با موسیقی طرح‌ها و هم‌آهنگی مضامین زندگی آشنایمان کرد، گریه‌هایمان را فرو می‌خوریم و امیدمان را در دل با خود تکرار می‌کنیم: پدر از جایت بلند شو، قلمت را دوباره به دست بگیر، بومی سفید بردار، روی درختان و پرندگان و روستاییان، خانه‌های رنگین و جاده‌های خاکی و کلبه‌های حصیری، روزهای آفتابی و شب‌های مهتابی را بیافرین، سپس دستمان را بگیر و ما را با خودت درون تابلوهایت به گردش ببر، گردشی که دوباره ما را به دوران کودکی‌مان بازگرداند و هرگز پایانی نداشته باشد. پرویز کلانتری امروز کالبدی کم‌جان، ضعیف و آسیب‌دیده دارد، اما کالبد او در بدن میلیون‌ها جوان و میانسالانی که آشنایی و خیال تصویری و حسی خود را با او و تابلوهایش آغاز کردند و تداوم بخشیدند، ادامه دارد و هر روز زنده‌تر از روز دیگر می‌شود.کلانتری فراموش‌شدنی نیست، چون برای همیشه درون ذهنیت‌های ما، درون حساسیت‌های ما، درون نگاه ما به زمین و آسمان، به خشکی و آب، به سبزه و گیاه،... نقش و نشان او حک شده و زنده و پرطراوت باقی می‌مانند. هم از این روست که امروز بیش از هر زمانی، آرزوی ما آن است که پدرمان را دوباره خندان ببینیم، تا برخیزد و دستان مهربانش را بر سر ما بکشد، نگاه پراحساسش را بر ما بیندازد و کودکانی را که در چهار گوشه بسترش، هراسان و وحشت‌زده از پایان‌یافتن رویایی شیرین، نگران، به بالا خیره شده‌اند، از این دل‌پریشانی نجات دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.