2015؛ فرصتها و چالشها
شاحسین مرتضوی . سردبیر روزنامه 8 صبح افغانستان
همزمان با شروع سال جدید میلادی، انتقال مسوولیت امنیتی به نیروهای افغان رسما نیز آغاز شد. انتقال مسوولیت برای نیروهای امنیتی افغانستان با تهدیدها فرصتهایی همراه است. در این نوشته بهصورت مختصر به فرصتها و تهدیدهایی که در برابر نیروهای امنیتی افغانستان قرار دارد، اشاره میشود. 1- نیروهای امنیتی افغانستان حمایت قاطع رهبری حکومت وحدت ملی افغانستان را به همراه دارد. رویکرد جدید حکومت وحدت ملی بر حمایت قاطع از نیروهای امنیتی استوار است. برای نخستینبار بعد از 13سال قرار است که استراتژی دفاعی کشور نیز تدوین شود. این استراتژی کمک میکند که نیروهای امنیتی افغانستان با یک نقشه راه مشخص به فعالیتهای رزمیشان در برابر گروههای تروریستی مبارزه کنند. 2- ارتش افغانستان براساس نظرسنجیهای صورتگرفته از حمایت و اعتماد قوی مردم افغانستان برخوردار است. این حمایت سبب میشود تا نیروهای ارتش با اعتمادبهنفس بیشتر از عهده این ماموریت دشوار بیرون آید. طی سالهای اخیر در خواست جوانان برای حضور در ارتش افزایش یافته است؛ هرچند که این حضور بهصورت متوازن تاکنون شکل نگرفته است ولی هنوز در جنوب کشور بنا به مشکلاتی که وجود دارد علاقهمندی جوانان برای جذب در ارتش کمتر است. حکومت میتواند با برنامههای مشخص را برای ورود همه شهروندان در ساختار این نیرو فراهم کند. 3- نیروهای امنیتی افغانستان براساس تفاهمنامهای که با آمریکا و ناتو امضا شده است از حمایت مالی و آموزشی برای مدتهای طولانی برخوردار است. این حمایتها سبب میشود تا نیروهای امنیتی ظرفیتهای بهتری را در ساختار ارتش به وجود آورد. ایجاد دانشکدههای نظامی، بورسیهها و حضور مشاوران نظامی میتواند کمکهای مناسب را برای رشد و آموزش این نیروها فراهم کند. نیروهای امنیتی افغانستان در کنار این فرصتها با چالشها هم مواجه هستند؛ چنانچه بعد از خروج نیروهای بینالمللی از افغانستان حوزه مسوولیت نیروهای افغانستان نیز وسعت یافته است. به هر میزان که میدان ماموریت وسیع باشد آسیبپذیریهای نیروهای نظامی نیز بالا میرود. اکنون در نبود بیش از 140هزار نیروی خارجی، سربازان افغان به تامین امنیت مشغولند. طالبان نیز همزمان با انتقال مسوولیت امنیتی برای نخستینبار حملههای نظامی را در قالب گروههای هزارنفری در شهرهای هلمند و ننگرهار ساماندهی کردهاند. برخی کشورهای منطقه نیز با استفاده از این خلأ، جنگ را در نوارهای مرزی افغانستان مانند «دانگام» سازماندهی میکنند. اکنون نیروهای امنیتی افغانستان در چند جبهه مشغول نبرد با طالبان هستند. چالش دیگر نبود امکانات هوایی و نیروی هوایی مقتدر و آموزشدیده است. نیرویهای امنیتی افغانستان در 13سال گذشته در بخش هوایی رشد قابل توجهی نداشتهاند. در توافق «بن» برای افغانستان یک ارتش با ظرفیت 50هزارنفر در نظر گرفته شد بود. این در حالی بود که افغانستان به یک ارتش مدرن همراه با امکانات وسیع هوایی و زمینی نیاز داشت. تلاشهایی در سالهای اخیر برای رشد و تقویت ارتش صورت گرفت، اما آنگونه که انتظار میرفت برآورده نشد. در سالهای اخیر و تحت حکومت «حامد کرزای»، رییسجمهوری سابق افغانستان بخش زیادی از انرژی حکومت صرف تقابل سیاسی شد و به این ترتیب مسوولان کشور از تمر کز بر اولویتهای اساسی و زیرساختی دور شدند.البته چالشهای دیگری مانند ضعف در کشف و فقدان هماهنگی میان قوای سهگانه همواره برجسته شده است، اما کمبود سلاح سنگین و نیروی هوایی قوی از مشکلات جدی در ارتش افغانستان بهشمار میآید. با این همه اراده قوی برای حمایت و سرمایهگذاری در بخش دفاعی وجود دارد. افغانستان در پرتو یک برنامه درازمدت میتواند با این چالشها مقابله کند. سال2015 برای افغانستان از یک سو، یک فرصت و از سوی دیگر، تهدید است. حالا باید صبور بود و دید که نیروهای امنیتی افغانستان از این آزمون چگونه بیرون میآیند؟ در این میان نیروهای پلیس افغانستان مشکلات خاص خود را دارند. در 13سال گذشته تمرکز اصلی روی ارتش افغانستان بود، اما برای پلیس سرمایهگذاری لازم صورت نگرفته است. این نیروی نظامی افغانستان است که وظیفه اجرای قانون را دارد و باید در تامین نظم عمومی نقش داشته باشد، اما امروزه بیشتر در خط مقدم، کار ارتش را انجام میدهند. اکنون وقت آن رسیده که توجه بیشتری به پلیس افغانستان شود. نیروهای پلیس با مردم بهصورت مستقیم در تماس هستند، اما رفتار این سربازان هنوز با مشکلات زیادی همراه است و در برخی موارد شکایتهایی از رفتار این نیروهای گزارش میشود. در مجموع این نیروها تنها به 20درصد کار ویژه و اصلیشان که اجرای قانون است، عمل میکنند. بیشتر این نیروها یا در نقش محافظان مقامهای دولتی و حفاظت از تاسیسات یا در خط مقدم مشغول هستند. تفکیک وظایف این نیروها در سال2015 سبب میشود تا هریک به کار ویژه اصلی خود بازگردند. پلیس افغانستان برای تامین امنیت در سالهای اخیر، اقدام به جذب 30هزار «ملیشه اربکی» کرد. این افراد بهصورت قراردادی در خدمت پلیس هستند اما این نیروها آموزش ندیدهاند و از رفتار آنها نیز شکایتهای زیادی صورت میگیرد. فرماندهان «اربکی» عمدتا از میان فرماندهان جهادی وقت انتخاب شده است. این فرماندهان در بسیاری موارد خودسرانه عمل کردهاند. به نظر میرسد شرایط امروز در افغانستان ایجاب میکند در وضعیت این نیروها نیز تصمیم و بازنگریهایی صورت گیرد. ادامه بینظمیها از سوی نیروهای خودسر سبب نارضایتی مردم و فاصله میان مردم و حکومت خواهد شد. افغانستان بیش از هروقت دیگه نیاز به پلیس حرفهای و کارآزموده دارد. هرقدر رفتار پلیس حرفهای باشد، به همان اندازه به تامین امنیت کمک خواهد شد. اکنون تلاشها برای اصلاح ساختار این نیروها و وزارت کشور افغانستان صورت میگیرد، البته بخشی از جدال در حکومت وحدت ملی بر سر اصلاحات در وزارت کشور است، چراکه رهبری خوب این وزارتخانه میتواند به توانمندی پلیس و امنیتملی کمک کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.