|

از هگل تا آرنت

داستان سه فیلسوف کتاب «هوسرل، اخلاق، دریدا» داستان سه فیلسوف بزرگ است: هوسرل که متافیزیک را به مرزهایش رساند، لویناسی که پنجه بر این بن‌بست کشید و دریدا که روزنه‌ای به ماورای نام‌ناپذیر آن گشود. لویناس فیلسوفی است که‌ آنقدر محو در اخلاق شده بود که با آسودگی می‌توان به‌جای «هوسرل، لویناس، دریدا» نام «هوسرل، اخلاق، دریدا» را برای این کتاب در نظر گرفت. پرسش بنیادین در اینجا معطوف به ماهیت یک عمل اخلاقی است. این پژوهش به‌دنبال پیشنهاددادن قوانین یا قواعد اخلاقی نیست و قرار نیست یک نظام اخلاقی را طرح و از آن دفاع کند، بلکه هدف تامل بر ماهیت و معنای رابطه اخلاقی است. پرسشی همچون «آیا اینکه برای نجات جان یک بی‌گناه به فردی دروغ بگوییم، غیراخلاقی است؟» پیشاپیش اخلاق را نابجا معرفی کرده است. مباحث و عناوینی که نویسنده در این کتاب مطرح می‌کند به این ترتیب هستند: فلسفه و اخلاق، قاعده طلایی اخلاق، دیگری؛ برداشت نخست، دیگری؛ هوسرل سخن می‌گوید، «دیگری یا «اگوی دیگر»؟ ، ایدوس؛ حلقه گم‌شده بحث، پدیده‌شناسی و واقعیت تاریخی، مساله زبان، اخلاق و گفتمان واسازانه. در قسمتی از این کتاب می‌خوانیم: «در اندیشه هوسرل از آنجا که اگوی دیگر یک اگو و قطب این‌همان زیسته‌های خودش است، در نهایت تقلیل‌ناپذیر به اگوی من باقی خواهد ماند.» از سوی دیگر، هوسرل از تقویم اگوی دیگر در اگوی من و ادراک دیگری به معنای دقیق کلمه دفاع می‌کند: «آنچه من حقیقتا مشاهده می‌کنم یک نشانه یا یک شبیه صرف یا یک تصویر به هر معنا نیست، بلکه دیگری است.» (هوسرل، 1381، 189) همین وجوه دوگانه است که باعث می‌شود در مورد دیگری از اصطلاح «پدیده غیرپدیده‌ای» استفاده کنیم. تنها در مورد دیگری است که می‌توان گفت پدیده آن نوعی ناپدیدگی و حضور آن نوعی غیاب است.» هوسرل، اخلاق، دریدا / حسن فتح‌الله‌زاده/ قیمت: 8000 تومان

شرح استرن بر پدیدارشناسی روح پدیدارشناسی روح، یکی از مهم‌ترین آثار هگل، فیلسوف برجسته آلمانی، است که تاکنون چند ترجمه به فارسی از آن منتشر شده است. این اثر جایگاه مهمی در آثار فلسفی غرب و نیز فلسفه‌ هگل دارد. هگل حقیقت هستی را روح مطلق، مثال یا ایده مطلق می‌دانست و بر این‌همانی اندیشه و هستی تاکید می‌کرد. هگل در این اثر، تحول آگاهی را از نخستین جلوه‌ها و نشانه‌های آن تا واپسین مراحل تکاملش بررسی می‌کند. شرح‌ها و تفسیرهای فراوانی بر این اثر هگل، نوشته شده است. کتاب هگل و پدیدارشناسی روح، اثر رابرت استرن، شرحی مقدماتی و حتی الامکان کامل و منسجم از کل پدیدارشناسی روح به دست می‌دهد. این کتاب با وجود حجم محدودش، کوشیده است تا کل فرآیند تکوین روح را با زبانی قابل فهم و با تعهد به متن پدیدارشناسی و حفظ پیوستار دیالکتیکی آن و همچنین ارجاعات متعدد به سایر آثار هگل و اشراف قابل‌ملاحظه بر کل شارحان هگل تفسیر کند. استفان هولگیت این کتاب را مقدمه‌ای می‌داند که «برای یکی از پیچیده‌ترین کتب تاریخ فلسفه، به طرز تحسین‌برانگیزی واضح و مفید است». بنابراین تفسیر استرن حرف‌های زیادی برای گفتن دارد و مخاطب می‌تواند به کمک آن پرتویی بر هزارتوی پدیدارشناسی بیفکند. این کتاب یکی از مجلدات مجموعه سبزرنگی است که انتشارات راتلج منتشر کرده و هرکدام از آنها به شرح و تفسیر یکی از آثار بزرگ تاریخ فلسفه اختصاص دارد و از این جهت قابل‌توجه است که شرح قابل استفاده و مفیدی از کلیت ایده‌های هگل در کتاب پدیدارشناسی روح ارایه می‌دهد. همان‌طور که یکی از شارحان هگل، یعنی فردریک بیزر گفته، این کتاب سرراست‌ترین شرح بر پدیدارشناسی روح هگل در زبان انگلیسی است. هگل و پدیدارشناسی روح / رابرت استرن / ترجمه: محمدمهدی اردبیلی و سیدمحمدجواد سیدی / قیمت: 18000 تومان

جمهوری قوای ذهن هانا آرنت، اندیشمند آلمانی طرح «حیات ذهن» را در قالب سه جلد ریخت؛ تفکر، اراده و داوری. مرگ آرنت در سال1975 مجال اتمام این طرح را از او گرفت. او در این هنگام دو جلد نخست را به پایان رسانده بود که پس از مرگش در سال1978 چاپ شدند، ولی از جلد سوم چیزی جز یادداشت‌هایی در کار نبود. گفته می‌شود که درست پس از مرگ آرنت، نخستین صفحه جلد سوم در ماشین‌ تحریر او یافت شد که فقط حاوی عنوان نوشته و دو سرلوحه از سیسرون و گوته بود. «حیات ذهن» و «وضع بشر» دو اثر فلسفی‌تر آرنت محسوب می‌شوند که هریک اغلب با وجهی از مساله نظر و عمل سروکار دارند. اگر در «وضع بشر» دغدغه آرنت، کاوش در زندگی وقف عمل است، در «حیات ذهن» به حیطه‌ نظر و قوای ذهن می‌پردازد و در این میان کار را با کاوش در قوه‌ تفکر آغاز می‌کند. هانا آرنت در جلد دوم «حیات ذهن» به مساله «اراده بشر» می‌پردازد که در کنار تفکر و داوری به تعبیری، رکنی از جمهوری قوای اوست. او در این کتاب می‌کوشد جایگاه این قوه را در تاریخ فلسفه و فکر، رویکردهای گوناگونی که قوه اراده به خود دیده است و نسبت آن با سایر قوای ذهن بکاود و از چندوچون اهمیت این قوه در حیات ذهن پرده بردارد. نسخه اصلی این کتاب در سال۱۹۷۸ منتشر شده است. برخی دیگر از آثار آرنت عبارتند از: «ریشه‌های توتالیتاریسم» (1951)، «وضع بشری» (1958)، «میان گذشته و آینده» (1961)، «درباره‌ انقلاب» (1963)، «انسان‌ها در اعصار تاریک» (1968)، «درباره‌ خشونت» (1970) و ‌«بحران‌های جمهوری» (1972). همچنین آرنت کوشیده است به پدیدارهایی در این موضوع بپردازد که تا حد چشمگیری زیر پوششی از احتجاج قرار گرفته‌اند که به‌هیچ‌روی دلبخواهانه نیست و نباید آن را نادیده گرفت. کتاب حیات ذهن (اراده) از چهار بخش تشکیل شده است: 1-فیلسوفان و اراده 2-کشف ضمیر آدمی 3- اراده و خرد و 4- نتایج، که نفی اراده از دید نیچه و هایدگر را مورد واکاوی قرار داده است. حیات ذهن،جلد دوم: اراده / هانا آرنت / ترجمه: ‌مسعود علیا / قیمت: 18000 تومان

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.