|

نخستین فرهنگ‌نامه پسامدرن به فارسی

تازه‌ترین اثر عبدالکریم رشیدیان «فرهنگ پسامدرن» به همت نشر نی منتشر شد. این کتاب محصول یک‌دهه کار پیوسته و گسسته‌ برای پدیدآوردن مجموعه‌ای است که وجه مهمی از دگرگونی‌های اندیشه معاصر را در حوزه‌های گوناگون، بازتاب می‌دهد. «فرهنگ پسامدرن» در مدخل‌های گوناگون خود مهم‌ترین چهره‌ها، نظریه‌ها، مفاهیم و اصطلاحات پسامدرن را معرفی می‌کند و دامنه‌ این معرفی را به حوزه‌های متنوع فرهنگ و اندیشه همچون فلسفه، ادبیات و هنر، دانش‌های طبیعی و اجتماعی، دانش‌های محض، الهیات، اخلاق، سیاست، روش‌شناسی، ایدئولوژی، اندیشه‌ اقتصادی و جنبش‌های نوظهور اجتماعی و فکری معاصر گسترش می‌دهد. ازهمین‌رو، مدخل‌های این فرهنگ که در عین فشردگی، پروای دقت و عمق نیز داشته‌اند می‌توانند برای دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های گوناگون سودمند باشند و به‌عنوان آغازی برای مطالعات جهت‌دارتر و ژرف‌تر به آنان خدمت کنند. رشیدیان در پیشگفتار کتاب، مدعی است «فرهنگ پسامدرن» می‌کوشد اندیشه‌های جدید را تا حد امکان در همه گوناگونی آن دنبال کند. از همین‌رو، او با توجه به مدخل‌های موجود در منابعی که برای تحریر این کتاب به کار گرفته و با استفاده از بسیاری فرهنگ‌های دیگر حدود 400عنوان تعیین کرده که تا حدودی به دغدغه تنوع، پاسخ می‌دهد. مدخل‌های این کتاب نه گزارش‌گونه بلکه بررسی عمیق‌تر مضامین موردنظر رشیدیان برای خلق مجموعه‌ای مخصوص اندیشه پسامدرن است. بنابراین شیوه معمول مدخل‌نویسی در این کتاب تاحدی به سود شیوه مقاله‌نویسی ترک شده که بررسی تفصیلی‌تر مطالب و ارجاع‌های مستقیم و مکرر به آثار اندیشمندان، گواه آن است. رشیدیان بر این باور است که این شیوه در شرایط کمبود منابع یا عدم امکان پیگیری مستقل مطلب از سوی خواننده، سودمندتر خواهد بود. همچنین این کتاب متناسب با محیط، نه گزارشی کلی بلکه همزمان پاسخی است به پرسش‌های مشخصی که درباره پدیده‌های نوظهور اندیشه معاصر شکل می‌گیرد. رشیدیان برای نوشتن این متن‌ها از منابع گوناگون و گسترده‌ای استفاده کرده است. اما انتشار نخستین فرهنگ‌نامه پست‌مدرن به فارسی در حالی اتفاق افتاده که نقدهای بنیادینی بر این فرم کتاب‌ها وجود دارد. در اواخر قرن گذشته پیر بوردیو جامعه‌شناس فرانسوی، نقدی جدی بر هر نوع فرهنگ‌نامه‌ای وارد کرد. در نظر او، ماهیت فرهنگ‌نامه‌ها سوگیرانه است و تمام آنها اعم از جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی، فلسفه و... اغلب زورگویانه‌اند. چراکه به باور او، آنها در تظاهر به توصیف به برخی واژگان مشروعیت می‌دهند. او فرهنگ‌نامه‌ها را ابزارهایی برای ساخت واقعیتی می‌داند که مدعی ثبت آن‌اند و مدعی است آنها می‌توانند مولفان و مفاهیمی را که وجود ندارند به وجود بیاورند و برعکس درباره مفاهیم یا مولفانی که وجود دارند، خاموش بمانند. از این‌رو، نخست باید نشان داد این نقد با توجه به توضیحات رشیدیان که می‌کوشد «فرهنگ پسامدرن» را از این نقدها دور نگاه دارد تا چه حد صادق است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.