حقیقتِ آوایش، نه بلندی صدایش
ناستین مجابی
حس کنجکاویام مرا برآن داشت قبل از اینکه نمایش «مردی برای تمامفصول» به کارگردانی بهمن فرمانآرا را ببینم، نظر دونفر از دوستانم را که به دیدن نمایش رفته بودند، بپرسم. آنکه اهلتئاتر بود گفت بازیها خوب نبود. بازی توماس مور، با صدای گرفته غیرتئاتری و لحن نرم، آنی نبود که انتظار میرفت. سرتوماس باید قاطع، با صدای بلند و لحنی محکم حرف بزند. دکور را هم نپسندیدم. شخصیتها بیهوده از پلههایی طویل بالاوپایین میرفتند. نفر دوم که نویسنده بود، با لحنی قاطع همهچیز نمایش را نفی کرد و گفت وقتتان را بیهوده تلف نکنید. ما که خوشمان نیامد. وقتی برای دیدن نمایش دعوت شدیم، فکر کردم خوب شد تئاتر را دیدم. در بازگشت دخترم سکوت را شکست و پرسید چطور بود؟ گفتم خوشم آمد. هرسه ما از آن اجرا راضی بودیم. کلی راجع به آن حرف زدیم. با اندیشه نمایشنامه، مدتی در طول شب فکر کردم. فردا صبح سر میز صبحانه به شوهرم گفتم، به نظرم لحن و آرامی صدای سرتوماس درست انتخاب شده بود، از درون شخصیت او بیرون آمده بود. فکر میکنم عمدی در کار بود تا صدایش غرا و برا نباشد. صدای حقیقتجوی توماس مورها در طول تاریخ هرگز بهدرستی شنیده نشده و جان شایستهشان در راه صداقت و ایمان راسخ آنها بر باد رفته است. اینان بدون اینکه فریاد بزنند فقط خواستهاند با متانت و آرامش صدای حقطلبی را به گوش شنوایی برسانند.
در مقابل بودهاند عامی مردمانی با صدای بلند و غرا، زیر تابش نورافکن در جلو صحنه که گلوی خود را برای تحریف حقایق پاره کردهاند و با حرکات سرودست، سعی در سرگرمکردن مردم داشتهاند. سرتوماسها نیازی نمیبینند جلو صحنه بیایند و فریاد بزنند. در میانه یا حتی در اعماق تاریک صحنه، با اعتقاد به یقینی راسخ، با عزمی استوار بیآنکه خود را در زیر نور قرار دهند بیاغراق در صدا و حرکات، حرف خود را با متانت و درخور شأن کلام، بر زبان رانده و میدانستهاند که گوشهای شنوا و تیزی وجود دارد که هرچقدر آن صدا آهسته باشد، آن را بشنوند. حرف اصلی نمایش، توجه به قانونمداری و حفظ پرنسیپهایی است که شخصیت اصلی نمایش به آن باور دارد. درک لزوم طرح این مساله، توسط کارگردانی هوشمند، نکتهای مهم است که ما نیز همچون توماس مور میتوانیم در موقع مناسب حرفهای لازم را بزنیم. در هنگامه قانونگریزی و پیداکردن انواع راههای تازه برای هرچهدورترشدن از اصول انسانی و قانونی، توسط برخی با بینشی دقیق نمایشی را روی صحنه میبریم که بگوییم در همین وانفسا هم میشود زندگی شرافتمندانه و انسانی را پی گرفت. این توجه در زمانی مهمتر میشود که گرایش جهان به دنیایی پر از خشونت تبلیغ میشود. باید با ایستادن در جای درست، بدون اعمال خشم و جاهطلبی و ریا با نرمشی قابلتحسین گفت که دنیای زیبای سرتوماسها در خیال اتفاق نمیافتد. دکور ساده و بیپیرایه نمایش کمک میکرد که به متن توجه بیشتری کنیم و کلام، کارکردی تاثیرگذارتر و راحت داشته باشد. فرمانآرا نشان داد که میشود حرف درست را بهموقع زد و با اجرایی بدون انجام حرکات آکروباتیک و دکورهای عجیبوغریب، با تکیه بر کلام و مفهومی انسانگرا نمایشی تاثیرگذار را به صحنه برد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.