|

لیبی و درسی که باید از تونس بگیرد

ابراهیم الفقیه . ترجمه: محمدعلی عسگری

لیبیایی‌ها با حسرت و امیدواری به تحولاتی می‌نگرند که در همسایگی‌شان؛ تونس جریان دارد. آنها این تحول مسالمت‌آمیز را که از انقلاب به دولت و از مرحله انتقالی با همه پیچیدگی‌ها و آشوب و خشونت‌هایش به مرحله نهادهای قانونی و ثابت صورت گرفت، ارج می‌نهند و احساس می‌کنند همان‌طور که شایسته این ملت متمدن و بافرهنگ بود، همه‌چیز به شیوه‌ای متمدنانه و با صلح و سلامتی ختم‌به‌خیر شد. مردم تونس اکنون آینده‌ای را انتظار می‌کشند که کشورشان شاهد شکوفایی و رشد و سازندگی و حرکت به سمت آزادی و کرامت انسانی باشد و بتواند دستاوردهای تمدنی جدیدی را به‌دنبال داشته باشد. از این‌رو صدای عقلا و خردمندان در لیبی نیز بلند شده است و می‌گویند باید نخبگان سیاسی و نظامی کشور از این تجربه درس بگیرند و به آنچه در کشور همسایه‌شان می‌گذرد، اقتدا کنند. آنها می‌گویند بهتر است در لیبی نیز همه تلاش کنند تا با چالش‌هایی که بعد از انقلاب به وجود آمده، مقابله شود. می‌گویند باید شکاف بین گروه‌ها برداشته شده و همه سیاستمداران و انقلابیون یک‌راه را در پیش گیرند و به‌جای دل‌بستن به گروه‌ها و فرقه‌های متخاصم به خود لیبی دل بسته و منافع کشور را بر منافع گروهی و منطقه‌ای و عشایری و ایدئولوژیک خود ترجیح دهند؛ مانند کاری که نخبگان تونسی کردند. آنها نیز مصالح عالی کشورشان را بر منافع گروهی و حزبی و شخصی خود ترجیح دادند که توانستند چنین دستاوردهایی داشته باشند. از تونس بود که نخستین شراره انقلاب‌های موسوم به بهارعربی شعله کشید. حال لیبیایی‌ها از خود می‌پرسند چه خطایی مرتکب شده‌اند که کشورشان از این روند جا مانده و نتوانسته‌اند انقلاب‌شان را مثل مصر و تونس به سرانجامی برسانند. اجازه دهید ابتدا از آنچه در ظاهر به‌نظر می‌رسد، شروع کنیم. یعنی طولانی‌شدن نظام برآمده از انقلاب و تحولاتی که در جریان آن قرار بود به وقوع پیوندد. در این دوران چیزی که اتفاق افتاد، مخالفت با ارزش‌های مدنی و تمدنی و دامن‌زدن به اختلافات و جنگ با فرهنگ، هنر و ادبیات و شکستن زیرساخت‌های آموزشی، اجتماعی و نهادهای دولتی بود حال آنکه در کشورهای مصر و تونس این مسیر هموارتر بود و حداکثر فسادی که رخ داد در سطح سیاسی بود بدون اینکه به سایر نهادها و زیرساخت‌های جامعه آسیب برساند، اما در لیبی تقریبا همه‌چیز ویران شد. مساله دیگری که باید به آن اشاره شود، اینکه ارتش در مصر و تونس نهادی قوی و قائم‌به‌ذات خود بود و از خرابی و ویرانی تقریبا به دور ماند، برخلاف ارتش لیبی که در جریان انقلاب و بعد از آن منهدم شد. از این‌رو نهاد ارتش در هردو کشور مصر و تونس عاملی برای تعیین سرنوشت انقلاب شد پیش از آنکه اختلافات- چنان‌که در لیبی می‌بینیم- به حد جنگ داخلی برسد. درواقع این ارتش بود که در لحظات تاریخی و حساس توانست از کشور حمایت کند و اجازه ندهد تجربه لیبی در آنها تکرار شود. اما ارتش لیبی از همان‌روزی درهم شکست که نظام گذشته از آن در جهت برخورد با مردم استفاده کرد. در جریان انقلاب بود که انبارهای سلاح باز شده و سلاح‌های ذخیره‌شده طی سال‌های گذشته به دست نیروهای انقلابی افتاد. همچنین در جریان انقلاب بود که زندان‌ها گشوده شده و جنایتکاران سابقه‌دار توانستند فرار کرده و بعد از سوی برخی نیروهای انقلابی به کار گرفته شوند. نتیجه اینها دستاوردهای تلخی بود که بعد از انقلاب و سقوط نظام گذشته عاید مردم لیبی شد. 20میلیون‌قطعه سلاح که دیگر دولت و قانون بر آن هیچ نظارتی نداشت، در بین مردم پخش شد. حدود 30هزارمجرم از زندان‌ها آزاد شدند و سلاح به دست آوردند. آنها سرانجام توانستند باندها و گروه‌هایی را تشکیل داده و با شعارهای انقلابی ضددولت یا ضد سایر گروه‌های رقیب وارد میدان شوند. روند انقلاب در مسیر مجرمانه‌ای افتاد و فاجعه‌ای را به وجود آورد که هم‌اکنون لیبی شاهد آن است. در کنار این دوعامل باید از عامل‌سوم یعنی «داعش» صحبت کرد که بلای دیگری بود که بر کشورهای عربی نازل شد. این سه‌عامل برای ملت لیبی مصیبت‌بار بوده و روند دولت‌سازی و روند دموکراتیک کشور را به ناکامی کشاند و اجازه نداد انقلاب در این کشور چنان‌که انتظارش می‌رفت، به‌ثمر بنشیند. هم‌اکنون کشور ما به وضعیتی درآمده صداهایی را از دولت‌های همسایه عرب یا آفریقایی یا حتی دولت‌های اروپایی می‌شنویم که خواستار دخالت نظامی در کشور ما هستند. اما یک‌نظر دیگر وجود دارد که می‌گوید لیبی می‌تواند مشکلاتش را از طریق گفت‌وگو حل کند. اگر گفت‌وگو ممکن نباشد، می‌توان به یک راه‌حل نظامی متوسل شد؛ به این معنا که ارتش لیبی و نهادهای منتخب که مشروعیت دارند مثل پارلمان کشور و دولت برآمده از آن جلو این هرج‌ومرج را بگیرند و شبه‌نظامیان خارج از قانون را شکست دهند و دوباره کشور را به روند دموکراتیک خود بازگردانند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.