|

جهان در سالی که گذشت

سال 2014 میلادی با تمام فرازونشیب‌های خود در شرایطی به پایان رسید که اغلب بخش‌های جهان نه‌تنها نسبت به سال 2013 امن‌تر نشده، بلکه خشونت‌های بیشتری را نیز شاهد بودند. کاهش بی‌سابقه قیمت نفت در بازارهای جهانی، افزایش کشمکش‌های غرب و شرق بر سر بحران اوکراین، به‌رسمیت‌شناخته‌شدن فلسطین از سوی برخی از کشورهای جهان به‌ویژه کشورهای اروپایی و عادی‌سازی روابط آمریکا و کوبا پس از نیم قرن دشمنی، از مهم‌ترین تحولات جهان در سال گذشته بوده است. برخی از مهم‌ترین تحولات سیاسی در عرصه بین‌الملل در سال گذشته را مرور می‌کنیم: انتشار کتاب جنجالی گیتس «رابرت گیتس» وزیر دفاع سابق آمریکا، 14 ژانویه کتابی را با عنوان «ماموریت: خاطرات یک وزیر جنگ» منتشر کرد که در آن از سیاست‌های «باراک اوباما» رییس‌جمهوری آمریکا در افغانستان به‌شدت انتقاد شده بود. به‌طوری که اوباما در نخستین واکنش‌عمومی خود به کتاب خاطرات گیتس مجبور شد تا از راهبرد خود در افغانستان دفاع کند. گیتس که در دولت «جرج بوش» رییس‌جمهوری سابق آمریکا نیز به‌عنوان وزیر دفاع حضور داشت، در این کتاب نوشته که باراک اوباما باورش را به راهبرد نظامی در افغانستان از دست داده بود. همچنین به نوشته این کتاب، اوباما به «دیوید پترائوس» فرمانده نظامی آمریکا در افغانستان، اعتماد نداشته و علاقه‌ای هم به «حامد کرزای» رییس‌جمهوری سابق افغانستان نداشته است. ظهور ویروس سیاه ابولا فوریه 2014 یکی از خطرناک‌ترین ویروس‌ها برای نوع بشر اعلام وجود کرد. منشا این بیماری در کناره‌های رودخانه ابولا در آفریقا شناسایی شد. شیوع ابولا در سال 2014، بلای جان بسیاری از کشورهای آفریقایی ازجمله گینه و سیرالئون شد. این بیماری که بسیار مسری است و تب شدید و خونریزی از علایم اولیه آن است از گینه آغاز شد و به‌سرعت به دیگر کشورهای همجوار سرایت کرد. به دلیل نبود امکانات کافی پزشکی و داروی موثر برای متوقف‌کردن این بیماری، ویروس ابولا کشورهای دیگری از جمله لیبریا، نیجریا و سیرالئون را نیز آلوده کرد. عدم‌دسترسی به آب آشامیدنی سالم و همچنین سیستم فاضلاب صحیح، از مهم‌ترین عوامل شیوع سریع این بیماری در کشورهای فقیر آفریقایی است. به گفته پزشکان متخصص در این زمینه، فقدان تجهیزات پزشکی در کشورهای مبتلا به این بیماری در آفریقای فقیر نیز بر سرعت شیوع این بیماری افزوده است. تلاش‌ها برای یافتن واکسنی برای ازبین‌بردن این ویروس تاکنون ناموفق بوده و درمان قطعی برای این بیماری یافت نشده است. اما درحال‌حاضر داروهایی که در آمریکا ساخته شده هنوز به تایید سازمان بهداشت این کشور نرسیده، به شکل تجربی برای این بیماران استفاده می‌شود. استفاده از واکسن‌ها و داروهای تاییدنشده برای بیماران در آفریقا مورد اعتراض قرار گرفته اما تا زمان تایید نهایی این داروها، سازمان جهانی بهداشت استفاده تجربی از این داروها را بدون اشکال دانسته است. بازی‌های المپیک زمستانی سوچی از هفتم فوریه، سوچی، یکی از شهرهای روسیه، میزبان المپیک زمستانی ۲۰۱۴ بود که حدود پنج‌هزارو500 ورزشکار از ۸۰کشور دنیا، در این شهر با یکدیگر به رقابت پرداختند. گفته شد که برای میزبانی این بازی‌ها ۳۷میلیاردیورو هزینه شده است. به اعتقاد بسیاری هدف پوتین از این میزبانی، بهبود چهره روسیه و در صدر آن، ترمیم چهره سیاستمداران و مقاماتی بود که شایبه فساد آنها زبانزد خاص و عام است. با این حال برخی از رهبران اروپایی و باراک اوباما به دلیل اعتراض به سیاست‌های کرملین از جمله در برخورد با همجنسگرایان و دخالت در امور اوکراین در مراسم افتتاحیه این مسابقات شرکت نکردند؛ اقدامی که می‌توان آن را آغاز تنش‌های جدی میان روسیه و غرب تفسیر کرد. برکناری یانوکوویچ و آغاز ناآرامی‌های شرق اوکراین 22فوریه بود که پارلمان اوکراین با برکنارکردن «ویکتور یانوکوویچ» رییس‌جمهوری حامی روسیه در این کشور، کبریت آتش جنگ داخلی را کشید. با تشکیل دولتی جدید که اغلب اعضای آن حامی غرب بودند، ناآرامی‎ها در شرق اوکراین که حیاط‌خلوت روسیه به شمار می‌رفت آغاز شد. سپس نیروهای روسی ابتدا به‌شکل سربازان نقابدار و مسلح، ساختمان‌های دولتی و پایگاه‌های نظامی فرودگاه‌های شبه‌جزیره کریمه را تصرف کردند، سپس هفت‌هزار نیروی نظامی وارد این شبه‌جزیره شده و عملا کنترل آن منطقه را به‌دست گرفتند. مقامات روسی دلیل این مداخله نظامی را حفظ حقوق شهروندان روس‌تبار و روس‌زبان شرق اوکراین اعلام کردند. سرانجام در ۱۶مارس۲۰۱۴ یک همه‌پرسی توسط دولت شبه‌جزیره کریمه از مردم کریمه برای پیوستن به روسیه برگزار شد و ۸۱درصد واجدان شرایط در این انتخابات شرکت کردند و بیش از 96درصد به الحاق این شبه‌جزیره به روسیه رای مثبت دادند. پوتین نیز ۱۸مارس رسما سند الحاق کریمه به روسیه را امضا کرد. برخی از کشورها از جمله آمریکا، این واقعه را اشغال نظامی کریمه توسط روسیه نامیدند. سازمان‌ملل همه‌پرسی کریمه را رد و غرب تحریم‌هایی را علیه روسیه اعمال کرد که همچنان بر دامنه این تحریم‌ها افزوده می‌شود. ناپدیدشدن هواپیمای مالزی هشتم‌مارس 2014 بود که یکی از عجیب‌ترین وقایع خطوط هواپیمایی جهان در قرن21 رقم خورد و یک بویینگ مسافربری (777) با ۲۳۹سرنشین بدون هیچ‌نشانی بر فراز خلیج تایلند ناپدید شد و باوجود عملیات بین‌المللی جست‌وجو، هنوز هیچ اثری از هواپیمای ناپدید شده نیست. قرار بود این پرواز ساعت 6:30بامداد روز شنبه (هشتم‌مارس) در پکن بر زمین بنشیند، اما تنها دوساعت پس از آغاز پرواز، ارتباطش را با تیم کنترل پرواز از دست داد. در آن زمان انتقادهای زیادی از تلاش دولت مالزی و شرکت هواپیمایی این کشور برای پنهانکاری و عدم اطلاع‌رسانی دقیق به رسانه‌ها و خانواده‌های قربانیان شد. باوجود تئوری‌های متفاوت، تاکنون هیچ دلیل قابل‌قبولی برای سانحه احتمالی این هواپیما ارایه نشده است. اما این پایان بدبیاری خطوط هواپیمایی مالزی نبود. 17جولای، سقوط هواپیمای مسافربری مالزی بر فراز اوکراین و کشته‌شدن 298مسافر و خدمه آن، و همچنین سقوط یک فروند هواپیمای مسافربری دیگر تنها دوروز مانده به پایان سال2014، سقوط تاریخی سهام شرکت‌های هواپیمایی این کشور را در پی داشت. انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان انتخابات ریاست‎جمهوری افغانستان پنجم‌آوریل برگزار شد که به دور دوم کشید. و سرانجام پس از کش‌وقوس‌های بسیار سرانجام در ماه سپتامبر نام «اشرف‌غنی احمدزی»، رقیب «عبدالله‌عبدالله» وزیر خارجه پیشین افغانستان به‌عنوان رییس‌جمهوری جدید این کشور اعلام شد. احمدزی و عبدالله در نخستین انتقال مسالمت‌آمیز قدرت پس از حمله آمریکا به این کشور به وساطت «جان کری» وزیر خارجه آمریکا، موافقتنامه تشکیل دولت وحدت ملی افغانستان را امضا کردند؛ موافقتنامه‌ای که بر اساس آن قانون‌اساسی تعدیل شده و نظام انتخاباتی این کشور اصلاح خواهد شد. باوجود این توافق، رهبران سیاسی افغانستان هنوز موفق به تشکیل کابینه نشده‌اند که دلیلش اختلافات میان دوطرف بر سر برخی وزارتخانه‌های کلیدی است. ربوده‌شدن دختران دانش‌آموز توسط بوکوحرام گروه تروریستی بوکوحرام چهاردهم‌آوریل نزدیک به ۲۷۶دختر دانش‌آموز را در منطقه «شبوک» در ایالت «بورنو» ربود. این دختران ۱۶ تا ۱۸ساله از یک مدرسه شبانه‌روزی در شمال‌شرقی نیجریه ربوده شدند. گفته می‌شود حدود ۵۰نفر از این دختران پس از ربوده‌شدن موفق به فرار شده‌اند. دوهفته پس از آن «ابوبکر شیکاو» رهبر این گروه تروریستی، در نواری ویدیویی اعلام کرد این دانش‌آموزان را به‌عنوان برده معامله می‌کند. او صراحتا اعلام کرد این دختران در بازار برده‌ها فروخته می‌شوند یا با زور به ازدواج مردان درمی‌آیند. او همچنین گفت خودش با دونفر از این دختران که یکی ۱۲ساله و دیگری ۹ساله است، ازدواج می‌کند. شیکاو با انتقاد از دموکراسی و آموزش‌های غربی و تحصیل دختران گفته بود این دانش‌آموزان را ربوده زیرا تحت آموزش‌های غربی قرار داشتند. بعدها گزارش‌های متفاوتی از سرنوشت این دختران منتشر شد. برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که تعدادی از این دختران با قیمتی حدود ۱۲دلار در کشورهای همسایه در مرز چاد و در کامرون به فروش رسیده‌اند. بوکوحرام چندی نیز (پنجم می) نزدیک به 300نفر را در یک شب در منطقه «گامبورا نگالا» به قتل رساند. این گروه همچنین 118نفر را در منطقه «جوس» با انفجار بمب به قتل رساند. شکست تاریخی گاندی‌ها مردم هند دوازدهم‌ماه‌می‌ به پای صندوق‌های رای رفتند؛ انتخاباتی که پیروز آن «ناندرا مودی» رهبر حزب «بهاراتیا جاناتا» بود. حزب کنگره به رهبری رائول گاندی شکست سختی را در این انتخابات متحمل شد. حضور مودی در راس دولت جدید، نگرانی‌هایی را در میان جوامع اقلیت هند به‌ویژه جامعه 200میلیون‌نفری مسلمان این کشور ایجاد کرد. محور اصلی مبارزات در انتخابات مشکلات اقتصادی به‌خصوص تورم، کسری تجارت خارجی، کاهش نرخ برابری روپیه و کمبود سرمایه‌گذاری در صنایع زیربنایی به‌خصوص راهسازی، برق و آب و مسایلی مانند فساد اداری و امنیت شهروندان بود. غزه از تشکیل دولت و حدت ملی تا جنگ با اسراییل سرانجام پس از کش‌وقوس‌های بسیار، فتح و حماس در دوم‌ژوئن2014 تشکیل دولت حدت ملی فلسطین را اعلام کردند، اما خوشی فلسطینی‌ها دیری نپایید و با تشدید تنش‌های میان اسراییل و حماس در پی گم‌شدن سه‌نوجوان شهرک‌نشین، اسراییل حملات گسترده‌ای را علیه غزه آغاز کرد. این حملات تا پنجم‌آگوست و میانجیگری مصر برای برقراری آتش‌بس 72ساعته ادامه داشت؛ آتش‌بسی که با وساطت مصر ادامه یافت اما درد و رنج مردم فلسطین همچنان ادامه دارد. آتش داعش در دامان عراق اول ماه ژوئن بود که گروه تروریستی داعش با هدف اشغال بغداد به شمال عراق حمله کرد و موصل، دومین شهر بزرگ عراق را گرفت. «ابوبکر البغدادی» رهبر گروه تروریستی «داعش» اول جولای خلافت دولت اسلامی در عراق را اعلام کرد! گردن‌زدن گروگان‌ها و خشونت بی‌حدوحصری که این گروه تروریستی از خود نشان داد، باعث شد آوازه این گروه به‌سرعت در سراسر جهان بپیچد. با تشدید اختلافات داخلی و برگزاری انتخابات زودهنگام پارلمانی، نوری المالکی که انتقادهای بسیاری متوجهه‌اش بود، از قدرت کناره گرفته و «حیدر العبادی» جایگزین او شد. بیست‌وسوم‌سپتامبر بود که حملات هوایی آمریکا علیه داعش آغاز شد و همچنان ادامه دارد. آمریکا همچنین مواضع داعش در سوریه را نیز بمباران می‌کند. تظاهرات‌های اعتراضی در هنک‌کنگ اعتراض‌ها در هنگ‌کنگ، توسط دانشجویان در مخالفت با تصمیم دولت چین به تعیین نامزدهای انتخابات سال۲۰۱۷ این منطقه خودمختار آغاز شد و باوجود درگیری با نیروهای پلیس، همچنان ادامه دارد. پلیس برای مقابله با این اعتراض‌ها از گاز اشک‌آور و گاز فلفل استفاده و صدهانفر را بازداشت کرده است. دولت چین نیز با هشدار نسبت به دخالت کشورهای خارجی در این وقایع، همه‌پرسی‌ای را که مخالفان به صورت نمادین برگزار کرده بودند، به‌شدت رد کرد. انتخابات ریاست‌جمهوری در ترکیه «رجب طیب‌اردوغان» در سال 2014 پیروزی بزرگ دیگری به دست آورد و کرسی نخست‌وزیری خود را با ریاست‌جمهوری عوض کرد. در انتخابات ترکیه در دهم آگوست، «اکمل‌الدین احسان‌اوغلو» رییس پیشین سازمان همکاری اسلامی و «صلاح‌الدین دمیرتاش» رییس حزب دموکراتیک خلق‌ها با او رقابت کردند. پیروزی اردوغان در این انتخابات از ابتدا باوجود تظاهرات وسیع سال گذشته و باوجود اتهامات وسیع فساد اداری علیه او مشخص بود. گفته می‌شود ترکیه‌ای‌ها هنوز به اردوغان علاقه‌مند هستند، زیرا او توانسته اقتصاد و زیربنای اقتصادی کشور را پرتوان کند. با این حال، مخالفانش او را متهم کرده‌اند از منابع دولتی برای مبارزات انتخاباتی خود بهره جسته است. همه‌پرسی استقلال در اسکاتلند اسکاتلندی‌ها 18سپتامبر در همه‌پرسی استقلال از انگلیس رای منفی دادند و اسکاتلند همچنان بخشی از بریتانیا باقی ماند. نتیجه شمارش آرا نشان داد حدود ۵۵درصد از رای‌دهندگان با استقلال اسکاتلند مخالف بودند. شمار شرکت‌کنندگان در این همه‌پرسی بیش از ۸۵درصد بوده است. با پاسخ منفی ساکنان اسکاتلند در این همه‌پرسی، کشور واحدی که حدود 300سال پیش با وحدت انگلیس و اسکاتلند شکل گرفت، همچنان دوام پیدا کرد. انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در چهارم‌نوامبر، جمهوریخواهان به یک پیروزی تمام‌عیار دست یافته و برای نخستین‌بار از سال2006 به این‌سو کنترل مجلس نمایندگان و سنا را همزمان به دست گرفتند. «میچ مک‌دانل» سناتور جمهوریخواه، به جای «هری رید» دموکرات، از این پس رهبری سنا را بر عهده خواهد داشت. در انتخابات فرمانداری‌ها، نیز جمهوریخواهان موفق ظاهر شدند. این دوره از انتخابات گران‌ترین انتخابات میان‌دوره‌ای در تاریخ آمریکا بود. توافق چین و آمریکا درباره تغییرات جوی آمریکا و چین یازدهم‌نوامبر در زمینه کاهش تولیدات گازهای گلخانه‌ای به توافقی تاریخی دست یافتند. در پی دیدار باراک اوباما از چین و در حاشیه نشست آسیا، اقیانوسیه- اپک، مقامات چینی برای نخستین‌بار متعهد شدند روند افزایش گازهای گلخانه‌ای را تا سال۲۰۳۰میلادی متوقف کنند. این توافق مهم که روز چهارشنبه از سوی باراک اوباما و «شی جین‌پینگ» روسای‌جمهوری آمریکا و چین در پکن اعلام شد، گام بزرگی در مهار گازهای گلخانه‌ای و مقابله با پدیده زیست‌محیطی گرمایش زمین به شمار می‌رود. تبرئه حسنی مبارک بیست‌ونهم‌نوامبر بود که دادگاهی در مصر حسنی‌مبارک، رییس‌جمهور سابق این کشور، را از اتهام مشارکت در کشتار معترضان در جریان اعتراضات سال۲۰۱۱میلادی تبرئه کرد. مبارک همچنین از اتهام فساد مالی در ارتباط با صادرات گاز به اسراییل تبرئه شد. حدود ۸۰۰ نفر در جریان اعتراضات سال۲۰۱۱میلادی که به سقوط حکومت حسنی مبارک منجر شد، کشته شدند. مبارک در سال۲۰۱۲ به اتهام همدستی در کشتن تظاهرکنندگان مصری به حبس ابد محکوم شده بود، اما در ژانویه۲۰۱۳، دیوانعالی مصر درخواست تجدیدنظر او را پذیرفت و به محاکمه مجدد آنها رای داد. عادی‎سازی روابط با کوبا اوباما و رائول کاسترو، رییس‌جمهوری کوبا، به‌طور همزمان اعلام کردند روند عادی‌سازی روابط دوکشور را آغاز کرده‌اند. گفته می‌شود ساعاتی پس از اعلام خبر آزادی «آلن گراس» شهروند آمریکایی که پس از تحمل پنج‌سال زندان در کوبا آزاد شد خبر عادی‌سازی روابط دیپلماتیک میان آمریکا و کوبا اعلام شد. گزارش‌ها حاکی است این مذاکرات از ماه ژوئن سال۲۰۱۳ میان آمریکا و کوبا در جریان بوده است. آسوشیتدپرس در آن زمان به نقل از منابع موثق گزارش داد اوباما به وزارت خارجه آمریکا دستور داده امکان بررسی فعالیت‌های دیپلماتیک میان کوبا و آمریکا بررسی و دنبال شود. آمریکا همچنین در سفر به کوبا ۱۲حوزه را تسهیل خواهد کرد. طبق قوانین جدید، سفر در مواردی چون ملاقات با خانواده، فعالیت خبرنگاری، فعالیت پژوهشی، همکاری‌های آموزشی و مذاکرات میان ادیان، هنرمندان و ورزشکاران تسهیل خواهد شد. همچنین محدودیت‌ها در قبال پرداخت پول از آمریکا به کوبا- به جز مواردی خاص و در مورد افراد حاضر در حزب کمونیست کوبا- منعطف‌تر شده است. دولت آمریکا همچنین محدودیت فروش و انتقال تجهیزات ارتباطی و مخابراتی به کوبا را برمی‌دارد و از این به بعد فروش آن مجاز خواهد بود. ارتباط مالی بانک‌ها هم برقرار شده و از این به بعد شهروندان آمریکایی در جریان سفر به کوبا می‌توانند از کارت‌های اعتباری و بانکی خود استفاده کنند. وتوی قطعنامه ضرب‌الاجل پایان اشغال سرزمین‌های فلسطینی قطعنامه پیشنهادی کشورهای عربی و فلسطینی‌ها برای تعیین ضرب‌الاجل سه‌ساله ترک مناطق اشغال‌شده سرزمین‌های فلسطینی‌ها توسط اسراییل، 30 دسامبر در شورای‌امنیت سازمان‌ملل متحد رای نیاورد. این قطعنامه که توسط ۲۲کشور عرب و فلسطینی‌ها تهیه شده و توسط اردن به شورای‌امنیت برده شده بود، با وجود کسب هشت‌رای موافق در برابر دو رای مخالف و پنج‌رای ممتنع، تصویب نشد. حداقل مورد نیاز برای تصویب این قطعنامه کسب ۹رای موافق از میان ۱۵عضو شورای‌امنیت بود. روسیه، چین، فرانسه (سه‌عضو دایم شورای‌امنیت) در کنار آرژانتین، اردن، لوکزامبورگ، چاد و شیلی که از اعضای غیردایمی این شورا هستند، به این قطعنامه رای مثبت دادند اما آمریکا (عضو دایم) و استرالیا رای مخالف دادند و انگلیس (عضو دایم) نیجریه، لیتوانی، روآندا و کره‌جنوبی، کشورهایی بودند که رای ممتنع به این قطعنامه دادند. گفته می‌شود در متن این قطعنامه خروج کامل اسراییل از تمامی مناطق اشغال‌شده فلسطینی‌ها تا پایان سال۲۰۱۷ پیش‌بینی شده بود. همچنین ازسرگیری مذاکرات صلح میان دوطرف بر اساس مرزبندی‌های ۱۹۶۷ و پیش از ورود اسراییل به این مناطق، در متن این قطعنامه مورد تاکید قرار گرفته بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.