|

ملک عبدالله همچنان در بیمارستان بستری است

بازگشت دوباره بحران جانشینی

سال2005 بود که مرگ «ملک فهد» جامعه جهانی را نسبت به پیامدهای احتمالی این واقعه بر بازار جهانی نفت نگران کرده بود. اما اگر دست‌به‌دست‌شدن قدرت در بین نسل اول فرزندان ابن‌سعود سبب شد روند جانشین‌شدن «ملک عبدالله» پنجمین فرزند به قدرت رسیده اولین پادشاه عربستان سعودی بدون حاشیه صورت گیرد، به نظر می‌رسد با توجه به بیماری ملک عبدالله و چشم‌انداز انتقال موروثی قدرت به نسل دوم خاندان پادشاهی، نگرانی‌ها درباره بحران جانشینی بیش از همیشه رنگی از واقعیت گرفته باشد. ملک عبدالله، پادشاه 91ساله عربستان سعودی در حالی بنابر گزارش خبرگزاری رسمی عربستان، از چهارشنبه گذشته برای انجام برخی آزمایشات و معاینات راهی بیمارستان شهرک پزشکی ملک عبدالعزیز در ریاض شده که تاریخ نشان از آن دارد، حتی برکناری یا ترور پادشاهان سعودی نیز هیچ‌گونه خللی در روند جانشینی ایجاد نکرده است. اما آن‌طور که پیداست، این‌بار حکایت جانشینی ملک عبدالله، حکایت متفاوتی است؛ چنان‌که نه‌تنها برخی کارشناسان انرژی و سیاستگذاران نفتی را نگران ساخته، بلکه شاید حتی برای اولین‌بار آل‌سعود را درگیر جنگ قدرت کرده باشد. مرگ نایف بن‌عبدالعزیز، ولیعهد وقت و برادر ناتنی ملک عبدالله در ژوئن2012 سبب شد تا پادشاه فرتوت عربستان که مدت‌هاست از وضعیت نامساعد جسمانی رنج می‌برد، سلمان بن‌عبدالعزیز، دیگر برادر ناتنی و 79ساله خود را به عنوان ولیعهد معرفی کند. اما بیست و پنجمین فرزند ابن‌سعود و وزیر دفاع کنونی عربستان که تقریبا در تمامی مراسم عمومی به نمایندگی از ملک عبدالله حضور می‌یابد، برای هدایت سکان پادشاهی با مانعی جدی روبه‌روست: بیماری «زوال عقل» که بنا بر گفته بسیاری از اطرافیانش، حتی توان ادامه گفت‌وگویی چنددقیقه‌ای را نیز از وی گرفته است. با این وجود، برادران سدیری از چنان قدرت و نفوذی در میان آل‌سعود برخوردارند که به نظر می‌رسد ملک عبدالله نیز یارای مقابله با عزم آنان برای بازگشت به پادشاهی را ندارد. برادران سدیری به هفت برادر تنی از فرزندان ابن‌سعود، از جمله ملک فهد، پادشاه سابق و نایف و سلطان، دو ولیعهد درگذشته ملک عبدالله گفته می‌شود که از زمان به قدرت رسیدن ملک فهد در اوایل دهه80میلادی به نیرومندترین ائتلاف در آل سعود تبدیل شده‌اند. با نظر به همین آرایش سیاسی در خاندان سعود است که تعیین مقرن بن‌عبدالعزیز، جوان‌ترین فرزند باقی‌مانده از بنیانگذار پادشاهی سعودی به عنوان جانشین ولیعهد معنایی متفاوت از پیش می‌یابد. البته معرفی ولیعهد جانشین در خاندان سعودی امری بی‌سابقه نیست و پیش‌تر توسط ملک خالد و ملک فهد نیز صورت گرفته است. اما آنچه جالب توجه است، برکناری مقرن 70ساله از سمت رییس سرویس اطلاعات و امنیت عربستان تنها هفت‌ماه پیش‌تر از انتصاب وی به عنوان ولیعهد جانشین است. گفته می‌شود ناتوانی در رفع بحران سوریه دلیل برکناری مقرن از ریاست سرویس اطلاعات و امنیت عربستان است. این در حالی است که حتی اگر از مادر یمنی مقرن نیز بگذریم که کاملا مغایر با عرف جانشینی در آن کشور است، مخالفت بسیاری از اعضای شورای بیعت با حکم جانشینی وی مانعی بزرگ پیش‌روی آن دسته از نیروهای سیاسی است که خواستار ممانعت از بازگشت قدرت به چنگال آل‌فهد هستند. شورای بیعت که در سال2006 و به دستور ملک‌ عبدالله، به‌منظور تسهیل فرآیند انتقال مسالمت‌آمیز قدرت تاسیس شده، قادر است پادشاه و ولیعهد را در صورت بی‌کفایتی یا مشکلات جسمانی از قدرت برکنار کند. اما با تمام این اوصاف، برخی خبرها حکایت از آن دارند که خالد تویجری، رییس دیوان پادشاهی عربستان قصد دارد با برکناری سلمان، مقرن را به عنوان ولیعهد جدید و متعب بن‌عبدالله، فرزند 63ساله ملک عبدالله و وزیر گارد ملی عربستان را به عنوان جانشین وی معرفی کند. همچنین احتمال می‌رود ادامه بیماری موجب برکناری ملک‌ عبدالله از پادشاهی شده و مقرن بسیار زودتر از آنچه انتظار می‌رود به عنوان پادشاه عربستان سعودی انتخاب شود. اما به نظر می‌رسد سرنوشت نامعلوم تفویض قدرت در پادشاهی عربستان، تغییر چندانی در سیاست‌های خارجه این بزرگ‌ترین صادرکننده جهانی نفت ایجاد نکند. بلال صاعب، محقق امنیت خاورمیانه در اندیشکده شورای آتلانتیک نیز بر این باور است که دوره انتقالی بدون هیچ‌گونه غافل‌گیری طی خواهد شد. وی که با شبکه سی‌ان‌بی‌سی گفت‌وگو می‌کرد، البته خاطرنشان ساخت که به هیچ‌وجه نمی‌توان واکنش بازارهای جهانی به این تغییر را به درستی پیش‌بینی کرد. خبر بستری‌شدن ملک عبدالله در حالی موجب سقوط پنج‌درصدی شاخص بورس آن کشور شده است که سیاستگذاران نفتی و مقامات اوپک به‌شدت کنجکاوند تا بدانند آیا عربستان سعودی گامی برای بازگشت ثبات به قیمت جهانی نفت برمی‌دارد یا همچون گذشته، برای مقابله با استخراج نفت شیل توسط ایالات‌متحده، دست روی دست خواهد گذاشت. این در حالی است که تردید درباره ادامه همکاری ارتش آن کشور با نیروهای ائتلاف ضدداعش نیز این‌روزها به دغدغه اصلی کارشناسان امنیتی تبدیل شده است. با این وجود، «دیوید فیلیپس» مشاور اسبق وزارت خارجه ایالات‌متحده در گفت‌وگو با شبکه تلویزیونی سی‌ان‌بی‌سی مدعی شد؛ پادشاهی آتی عربستان بر توافقات امنیتی پیشین خود با ایالات‌متحده پایبند خواهد ماند. این کارشناس با اشاره به سوابق بیماری درازمدت ملک عبدالله، اظهار کرد: تمامی سیاست‌ها و گزینه‌های دخیل در فرآیند جانشینی در راستای تداوم خط‌مشی پیشین پادشاهی برنامه‌ریزی شده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.