|

اسرافیل شیرچی:

اتصال به ریشه‌ها قطع نشود

شرق: تابلوخط‌های اسرافیل شیرچی در شش‌سال گذشته، به نقاط مختلفی از دنیا سفر کرده‌اند بدون آنکه در قالب یک نمایشگاه انفرادی در داخل کشور به نمایش گذاشته شوند. هرچند شیرچی دلیل خاصی برای این امر عنوان نمی‌کند اما در لابه‌لای صحبت‌هایش از خستگی روح و روان می‌گوید و اینکه باید حال خوشی باشد تا نمایشگاهی برپا کرد. اما این روزها نمایشگاهی انفرادی از او با 83 اثر در فرهنگسرای نیاوران که تا 17دی ادامه دارد، درحال برپایی است. شیرچی معتقد است آثار این نمایشگاه که حاصل گزیده‌ای از فعالیت‌های یک دهه اخیر او هستند، نسبت به دوره‌های گذشته بهترند. او همچنین می‌گوید دوست دارد کارهای جدید و مدرنی ارایه دهد اما از اینکه نسل فعلی آشنایی چندانی با گذشته و ریشه‌های خود ندارد، افسوس می‌خورد.

بعد از شش‌سال بار دیگر نمایشگاهی انفرادی از شما در فرهنگسرای نیاوران برگزار شده است. این آثار، حاصل چه دوره‌ای است؟ خوشنویسی، هنری بی‌بدیل در میان هنرهای اسلامی، برگرفته از زبان و ادبیات یک کشور و در ارتباط معنایی با زندگی مردم است. هرچند آخرین نمایشگاه من شش‌سال قبل در فرهنگسرای نیاوران برگزار شد اما طی این سال‌ها در آمریکا، کانادا، کویت، امارات، فرانسه‌، بلژیک‌، کویت‌ و سوییس‌ آثارم به نمایش درآمد. در این مدت فرصتی فراهم نشده بود تا مجموعه‌ام را با اندیشه‌ای نوتر در ایران به نمایش بگذارم تا اینکه چنین امکانی فراهم شد. بیشتر آثار این نمایشگاه نستعلیق و شکسته‌نستعلیق روی بوم با رنگ‌مایه‌هایی است که در فرش و معماری ایران استفاده می‌شود. سعی من این بوده است که از کلام خدا و اشعار بزرگانی مانند حافظ، سعدی، خیام، باباطاهر و حتی شاعران معاصری مانند شاملو، مشیری، ابتهاج، کدکنی، سیمین بهبهانی، سهیل محمودی و قیصر امین‌پور استفاده کنم. امروزه در زمینه خط، کارهای مدرنی باب شده و تلاش من هم این است با شناختی که نسبت به هنرهای تجسمی و حال‌وهوای دنیای معاصر غرب دارم، اثری مبتنی بر خطاطی ایرانی با تأنی و حوصله بیشتر ارایه کنم. من دوست دارم کارهای مدرنی انجام دهم، منتها همان‌طور که حافظ از اصطلاح «خلسه» استفاده می‌کند، در خط نیز خلسه و تأنی‌هایی وجود دارد که با روزگار ما نزدیک است و می‌تواند با نسل معاصر ارتباط برقرار کند. چرا در این چندسال آثارتان را در ایران به نمایش نگذاشتید؟ با اینکه در این شش سال، نمایشگاهی انفرادی از من در ایران برپا نشد؛ اما آثارم در نمایشگاه‌های جمعی در خانه هنرمندان و... به نمایش درآمد. دلیل خاصی که نمایشگاه انفرادی برگزار نکردم، نداشتم اما باید احساسات و خوشایندی درونم وجود داشته باشد تا بتوانم حاصل یک‌دهه اخیر فعالیت خودم را نشان دهم و خستگی روح و روان حس نشود. من در این نمایشگاه سعی کردم غربالی از روزگارانی را که نزدیک به یک‌دهه قبل داشته‌ام به همراه خط‌های تغزلی عرضه کنم. به‌نظرم این دوره از آثارم نسبت به دوره‌های قبلی بهتر است. همان‌طور که خودتان اشاره کردید در خوشنویسی هم سعی شده است کارهای جدیدی ارایه شود اما معمولا این انتقاد به خوشنویسی وارد است که نوآوری و خلاقیت کمتر در آن دیده می‌شود و به همین دلیل در هنر معاصر کمتر مجالی برای عرضه دارد. فکر می‌کنید برای اینکه بتوان این هنر را با زمان پیش برد، چه کاری می‌توان انجام داد؟ حتما نظرات نسل نو می‌تواند برای من باارزش باشد و سمت‌وسوی خوشایندی به من بدهد ولی از اینکه خط به شیوه سنتی، آنطور که باید و شاید پیش نرفته و با تقیلد زیادی مواجه شده است، شکی نیست. رنگ‌پریدگی زیاد باعث شده است نسل نو متوجه حالتی از خط بشوند که در خط قاجار و صفویه نبوده است. به‌هرحال همکاری در همه بخش‌های فرهنگ وجود داشته و نسل نو، اندیشه‌های کالیگرافی نوینی مانند محمد احصایی را با چشم بهتری می‌نگرند. به اعتقاد من آنچه باید به آن اهمیت داد، سنت‌هایی است که در گذشته ما بوده و این ریشه‌ها باید حفظ و مرمت شوند. هنرمند معاصر باید کاری نو و خلاقانه کند و صرفا از گذشته تقلید نکند در غیر این‌صورت، نسل معاصر و جوان از این هنر فاصله می‌گیرد. امروزه شاهد استفاده خط در بسیاری از ابعاد زندگی روزمره مانند لباس هستیم که اتفاقا حضور خط در این اقلام، بسیار هم ریتمیک است. همین مساله باعث شده است مردم و جوانان انس بیشتری با خط بگیرند. وضعیت خط در سال‌های اخیر چگونه بوده است؟ در روند کنونی که به آثار مدرن توجه بیشتری می‌شود، به غیر از آثار استادان اگر بخواهیم دیگر کارها را بررسی کنیم، باید بگویم مبانی هنر خط به توجه بیشتری نیاز دارد. بخشی از هنر، احساس است اما تمام یک اثر، احساس نیست و عناصر زیبایی‌شناسی مانند ریتم، رنگ، فضا و تکنیک هم به غنای یک اثر کمک می‌کند. البته این حال‌وهوای خط که به سمت نوگرایی رفته است، به‌نظرم بسیار خوب است، اما امیدوارم اتصال به ریشه‌ها قطع نشود وگرنه برگشتی نخواهیم داشت. یعنی سنت و ارتباط با گذشته قطع شده است؟ متاسفانه شاهد رشد اندیشه‌ای هستیم که به فرهنگ ما ضربه می‌زند و گاهی چنین تبلیغاتی اثر منفی می‌گذارد. از یک‌سو در فرهنگ ما هنر عرفانی رواج دارد که از میان آن هنرمندانی مانند میرعماد سر برآوردند و از سوی دیگر در هنر معاصر، شاعرانی مانند اخوان و شاملو داریم، با این‌همه بزرگانی مثل اخوان هیچ‌وقت لطمه‌ای به سنت شعر گذشته نزدند و حتی پنجره‌ای جدیدتر به سمت شعر ایجاد کردند. بنابراین ارتباط با اندیشه بزرگان را باید در هنر معاصر تقویت کنیم البته می‌دانم الان فصل مسایل سنتی نیست ولی قرار هم نیست به کل، گذشته را پاک کنیم مثلا نمی‌توانیم صدای بنان یا صدای نی استادکسایی را نشنیده بگیریم. نسل استادان ما، به سنت و گذشته خود آگاه بودند، ولی دغدغه بزرگ من نسل جدیدی هستند که آگاهی زیادی از مبانی خط ندارند و به‌اصطلاح کار پازلی انجام می‌دهند. ما به معرف و بینش، نیاز داریم چون خط ما خوش‌استقبال و دنیا، پنجره‌های خوبی برای آن باز کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.