|

فضا و تاثیرات غیرقابل‌انکار آن روی زندگی

امروز جهان جای بهتری برای زندگی است

عباس خاراباف . کارشناس حوزه هوافضا

نتیجه و هدف اصلی فضانوردی و اکتشافات فضایی افزایش کیفیت زندگی مردم در سراسر جهان است و نباید سیاستگذاری و برنامه‌ریزی جدای از این نیت اصلی باشد. پیشگامان عرصه فضایی دنیا نیز با نیت استفاده کاربردی از فضا، حرکت در این عرصه را کلید زدند؛ گرچه مدتی فضا به عرصه رقابت و نمایش در طول جنگ‌سرد بین دوابرقدرت یعنی اتحادجماهیرشوروی سابق و آمریکا تبدیل شد. البته در آن زمان هم بسیاری از پروژه‌های فضایی به بهانه کاربردهای نظامی مصوب می‌شدند. یکی از جالب‌ترین داستان‌ها مربوط به تصویب طرح شاتل فضایی است. وقتی در دولت «نیکسون» طرح‌های اولیه شاتل روی میز بود، هیچ‌کس اعتقاد نداشت این وسیله بتواند مجوز تولید و توسعه پیدا کند. در آن زمان تولید یک سیستم فضایی پیشرفته تنها در صورتی مورد موافقت قرار می‌گرفت که بتواند کاربردهای نظامی مناسبی داشته باشد. چون دولت برای تامین هزینه‌های هنگفت این برنامه‌ها می‌بایست توجیهی از جنس امنیت ملی داشت. ناسا با حمایت «نیکسون» و به این سبب مجوز توسعه شاتل را از دولت گرفت زیرا این وسیله می‌توانست ماموریت‌های گوناگون جدیدی از جمله تعمیر و بازیابی ماهواره‌های نظامی از کارافتاده را برعهده گیرد. مهم‌ترین ماهواره‌ها در آن زمان، دوماهواره جاسوسی پیشرفته بودند که برای هرکدام حدود یک‌میلیارددلار هزینه شده بود. طراحان شاتل را طوری برای مقامات نظامی توصیف کردند که انگار تنها وسیله نجات‌بخش ماهواره‌های نظامی و جاسوسی پرهزینه بود. اما در فاصله 9‌ساله بین موافقت با برنامه شاتل (1972) و اولین پرتاب آن در سال1981، فناوری ماهواره به‌سرعت رشد کرد و ساخت ماهواره‌های اتوماتیک و مکانیزه عملی شد و دیگر احساس نیازی به انجام فرآیندهای تعمیری و بازیابی نبود. شاتل تنها یک‌بار در سال1984 برای بازگرداندن دوماهواره نظامی به کار گرفته شد. این دوماهواره به‌دلیل کارنکردن رانش‌زاهای خود برای اوج‌گیری به مدار مربوطه در مدار پایینی زمین به دام افتاده بودند. با این حال طراحی، توسعه و انجام ماموریت‌های متعدد با شاتل فضایی مدت‌ها روی کیفیت زندگی مردم آمریکا و جهان تاثیرات انکارناپذیری گذاشت. امروزه استفاده کاربردی از شاتل فضایی، اصلی‌ترین دیدگاهی است که بیشتر کشورها نیز با توجه به اهمیت فضا در زندگی روزمره مردم و جایگاه آن در آینده اقتصاد جهانی دنبال می‌کنند. «ویکرام سارابهای» رهبر اصلی برنامه‌های فضایی هند که هم‌اکنون کشوری قدرتمند در عرصه فضا محسوب می‌شود، سال‌ها پیش گفته بود: «ما برنامه فضایی را برای توسعه فناوری‌ای می‌خواهیم که به مسایل واقعی کشور کمک کند.» با چنین دیدگاهی در حال حاضر هند تبدیل به یکی از توانمندترین کشورهای جهان در ارایه خدمات فضایی به شهروندان خود شده است. این کشور یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های مخابرات ماهواره‌ای را در اختیار دارد و در برخی روستاهای خود با کمک این فناوری خدمات پزشکی از راه دور را ارایه می‌کند. همچنین هند از ماهواره‌های ساخت خود به‌طور گسترده‌ای در مدیریت منابع طبیعی و اراضی کشاورزی بهره می‌گیرد. فضا، ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارد که آن را متمایز می‌کند. از طریق فضا می‌توان به کل جغرافیای کره‌زمین (فارغ از زمان و مکان و جغرافیای سیاسی) دسترسی نامحدود داشت و زمین را با دید بسیار باز و گسترده دید. از طریق فضا امکان پوشش ناحیه وسیعی از زمین و دسترسی سریع به هرنقطه از زمین نیز وجود دارد. قرارگرفتن در فضا یعنی قرارگرفتن در بالاترین ارتفاع و دست‌بالا داشتن و حداقل آسیب‌پذیری از رخدادهای روی زمین. مهم‌تر از همه اینکه فضا از نظر حقوقی متعلق به همه مردم جهان است و هیچ‌کشوری حق مالکیت بر آن را ندارد؛ این یعنی بهترین ظرفیت جهت ایجاد ارتباطات بین‌المللی مناسب. فضانوردی، شناخت فضای پیرامون، دانش، فناوری و صنعت ماهواره، مدیریت و هدایت پروژه‌های فضایی سرنشین‌دار و بدون سرنشین، طراحی و ساخت فضاپیماهای فوق‌پیشرفته نظامی و غیرنظامی، ایستگاه‌های زمینی و فضایی، سامانه‌های موقعیت‌یابی و ناوبری فضایی همه از شاخه‌های اصلی فناوری فضایی محسوب می‌شوند. این فناوری کاربردهای بسیاری دارد و درحال حاضر از دوردست وهم‌انگیز فضا به ریزترین جزییات زندگی روزمره ما تا حتی آشپزخانه‌ها نفوذ کرده است. کاربردهای فناوری فضایی امروزه قابل‌تفکیک از زندگی روزمره نوع بشر نیست. ناوبری ماهواره‌ای، ارتباطات راه دور، پخش ماهواره‌ای برنامه‌های تلویزیونی و رادیویی، پیش‌بینی وضع هوا و صدهاکاربرد غیرمستقیم از فناوری فضایی به جزیی‌ترین لایه‌های زندگی بشر وارد شده است. از طرفی فناوری فضایی تاثیرات ماندگار قدرتمندی بر سایر بخش‌های صنعت به‌خصوص اقتصاد دارد که این بخش دارای ویژگی‌های منحصربه‌فردی است که شبیه هیچ‌یک از سایر بخش‌های اقتصاد نیست. فرستادن یک فضاپیما به فضا و انجام ماموریت فضایی کار بسیار پیچیده و پرهزینه‌ای است؛ اما اگر کشوری یا جمعی از کشورها با همکاری یکدیگر بتوانند این فعالیت‌های پیچیده و پرهزینه را به سرانجام برسانند، پیشرفت بسیار بزرگی را به‌دست آورده و از این پیشرفت مردم بسیار سود خواهند برد. به این دلیل که فناوری فضایی مشکلات بخش اشتغال را حل کرده، غرور و اعتماد ملی را افزایش می‌دهد، کیفیت زندگی مردم را دگرگون کرده و گردش مالی بسیار بالایی نیز ایجاد می‌کند. طراحی، پژوهش، ارتقا و تولید ابزارهای فضایی، صدهاهزار نیروی کاری را جذب کرده و میلیاردهادلار را به دنیای اقتصاد تزریق می‌کنند. با این‌حال اثر فضا بسیار گسترده‌تر از ردپای اقتصادی آن است. کارشناسان اعتراف می‌کنند فناوری فضایی به‌ظاهر درصد کمی از تولید ناخالص جهانی را به خود اختصاص داده، اما میزان واقعی مشارکت این بخش در رشد اقتصاد جهانی بسیار بالاست. در یک مقایسه منطقی و حساب‌شده با سایر بخش‌ها، این فناوری درواقع ابزاری با هزینه بسیار کم و بازده بسیار زیاد است؛ زیرا فضا با کمترین هزینه ممکن کمک می‌کند تا جهان به جایی بهتر برای زندگی همه انسان‌ها تبدیل شود. کارشناسان اعتراف می‌کنند که فناوری فضایی به‌ظاهر درصد کمی از تولید ناخالص جهانی را به خود اختصاص داده، اما میزان واقعی مشارکت این بخش در رشد اقتصاد جهانی بسیار بالاست. در یک‌مقایسه می‌توان دریافت این فناوری درواقع ابزاری با هزینه بسیارکم و بازده بسیارزیاد است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.