درباره سفر فضانوردان نامدار به ایران
هزینه بیهوده یا فرصتی مغتنم؟
سیروس برزو . روزنامهنگار و مروج علم
چندسالی است به لطف علاقهمندان به ترویج فناوری فضانوردی و با برنامهریزی بسیار پرزحمت، کیهاننوردانی به ایران سفر کرده و در شهرهای مختلف ایران از جمله تهران، اصفهان، دامغان و تبریز با کارشناسان و علاقهمندان به فناوری فضایی ملاقات میکنند. شاید برای برخی این پرسش پیش آید: سفر این افراد (که مسلما هزینهای هم دربر دارد)، چه سودی برای کشور خواهد داشت؟ آنانی که اندک دانشی از تعلیم و تربیت دارند، به خوبی میدانند زمینه رشد علاقهمندی نوجوانان و جوانان به علم، هنر، ادبیات و دیگر مقولههای مورد نیاز انسان و جامعه بشری، در تماسهای مستقیم آنان با عناصر سازنده یا توسعهدهنده این مقولات فراهم میشود؛ به عبارت دیگر وقتی ارتباط شخص با پدیدههای مربوط به موضوعی به طور مستقیم و ملموس صورت گیرد، کشش افراد به این موضوعات نیز افزایش پیدا میکند. حضور فضانوردان در جمع مردم، بهویژه نوجوانان و جوانان، به چندین دلیل میتواند مفید واقع شود؛ برای مثال آنها مطالبی درباره فضانوردی را بهطور مستقیم از زبان افرادی میشنوند که خود عملا در این فناوری نقش داشتهاند و در نتیجه تاثیرگذاری ذکر این تجربهها از زبان آنان، بسیار بیشتر از انتشار یک مقاله ترجمهشده در رسانههای مکتوب یا الکترونیکی است. جوانان و نوجوانان در این جلسات از نزدیک و به چشم خود میبینند که فضانورد هم انسانی است مثل آنها و اگر آنها هم با کوشش و تلاش به تحصیلات خود ادامه دهند و مواظب سلامت جسم و جان خود باشند، خواهند توانست در آینده در صف فضانوردان قرار گیرند.از میان میلیاردها ساکن کره زمین از اعصار گذشته تاکنون، تنها تعداد اندکی (در حدود 500 نفر) توانستهاند به فضا سفر کنند. ملاقات با این استثناها، طبیعتا برای مردم جذابیت خاصی دارد. از آن مهمتر، زمانی که آنها از زبان یک فضانورد بشنوند فناوری فضایی چگونه زندگی بشر را دگرگون کرده و توانسته به بسیاری از خواستههای وی جامه عمل بپوشاند، علاقهمندی بیشتری برای فعالیتهای فضایی در ایران پیدا میکنند. کارشناسان فضایی اگر به پیشرفت کار خود علاقهمند باشند، در زمان حضور فضانوردان در ایران، میتوانند این فرصت را پیدا کنند که بیشتر با زیروبم کار آشنا شوند و به پاسخ برخی پرسشهای خود دست یابند. فضانوردانی که تاکنون به ایران آمدهاند، همگی از زبدهترین افراد فنی و تاثیرگذار در زمینه طراحی و ساخت سامانههای فضایی بودهاند. برای مثال، «گئورگی گرچکو»، سه دکترای علوم فنی دارد و از دهه 1950 بهطور مستقیم با «سرگئی کارالیف» کار میکرد. در مورد «الکساندر بالاندین» و «الکساندر الکساندروف» نیز باید گفت که آنها جزو برجستهترین مهندسان کارخانه سازنده ناوهای سایوز هستند. «ویکتور گارباتکو»، فارغالتحصیل دانشگاه ژوکوفسکی، یکی از چند دانشگاه معتبر فنی جهان در زمینه صنایع هوا-فضاست و خود چند سال ریاست یک دانشگاه مهم هوا- فضا را در روسیه بر عهده داشته است. «سالیجان شاریپف»، کیهاننوردی که یک هفته میهمان مردم خونگرم دامغان بود و در دانشگاههای مختلف استان سمنان سخنرانی کرد، استاد آموزش فضانوردان ایستگاه فضایی بینالمللی است. در جریان سفر همین فضانوردان، بسیاری از مردم عادی و حتی روزنامهنگاران علمی، از خلال صحبتهای آنها به حقایقی دست یافتند که تا قبل از سفر آنها از این موضوعات، بیاطلاع یا لااقل کماطلاع بودند. دستیابی به فناوری فضایی به دلیل بالابودن سطح آن، بسیار دشوار است و به همین دلیل کشورهای اندکی به آن دست یافتهاند، زیرا توان هزینهکردن برای رسیدن به این فناوری را ندارند. متاسفانه جامعه ما آگاهی لازم از فواید این فناوری را ندارد، به همین دلیل، برخی در برابر هزینههای آن عکسالعمل منفی نشان میدهند. از سوی دیگر برخی زوایای فعالیتهای فضایی و فواید آن بر بسیاری پوشیده است یا ممکن است بعضی مردم دیدگاههای مثبتی نسبت به برخی فعالیتها نداشته باشند؛ برای مثال، خود من با آنکه سالهاست در زمینه ترویج فناوری فضایی فعالیت دارم، نسبت به برخی اقدامات فضایی در ایران مثل پرتاب میمون معترض بودم و آن را تکرار مکررات میدانستم. در سفر «الکساندر الکساندروف» به ایران، وقتی او با دیدن ماهنامه «فضانورد» با جزییات محمولههای زیستی ایران آشنا شد، از سیر تکاملی و مسیری که ایران در آن قدم برداشته ابراز رضایت و حتی تعجب کرد. به این ترتیب دیدگاه منفی من نسبت به این کار (یعنی پرتاب محمولههای زیستی به فضا) زمینه بحث مفصلی با او را فراهم آورد و بالاخره من مجاب شدم که این کار، اختراع دوباره چرخ نیست. وی نکات جالبی را در این مباحثه مطرح کرد که بعدا در جلسات عمومی و ملاقات با مردم نیز به تشریح آنها پرداخت و با این کار، غبار شک و تردید از پرتاب محمولههای زیستی را تا حدود زیادی برطرف کرد. به این ترتیب میبینیم که دادن اطلاعات، ایجاد جذابیت و نشاندادن ضرورت دستیابی به فناوری فضایی، میتواند آگاهی مردم را برای لزوم و ضرورت پرداخت هزینههای لازم در جهت توسعه فضانوردی بالا ببرد و مردم ضرورت صرف هزینه در مسیر مورد نظر و همراهی با مسوولان در این زمینه را درک کنند. از سوی دیگر، بر هیچکس پوشیده نیست که رسانههای بیگانه، از جمله دستگاههای تبلیغاتی غرب، بهویژه آمریکا، تمام تلاش خود را بهکار میگیرند تا از مردم ایران تصویری واژگون نشان دهند. آنها در این برنامهریزی دقیق و حسابشده، از خبرهای دروغین با بار منفی گرفته تا ساخت فیلمهای ضدایرانی مثل 300، بهره میگیرند و چهره زشتی از ایران تصویر میکنند. به همین دلیل بسیاری از فضانوردان در ابتدا با اکراه قبول میکنند که به کشورمان سفر کنند اما طی دوران سفر، با واقعیتهای تمدن و فرهنگ ایرانی آشنا و هرکدام از آنها، پس از بازگشت به کشورشان، به سفیری فرهنگی برای ما تبدیل میشوند؛ مثلا «گئورگی گرچکو» (که امروز در روسیه شهرتی در حد «گاگارین» دارد و زمانی به ایران سفر کرده بود)، وقتی متوجه شد قرار است در یکی از شهرهای روسیه، هفته فرهنگ ایران برگزار شود، با علاقهمندی زیاد به آن شهر سفر کرد و در جلسههای متعدد به تعریف خاطرات سفر خود و جلوههای زیبای فرهنگ و آداب و سنن و زندگی امروز در ایران پرداخت. طبیعتا شنیدن این مطالب از زبان کسی مثل او، بر مردم روسیه بیشتر تاثیر میگذارد تا یک ایرانی. به قول شاعر: خوشتر آن باشد که سر دلبران/ گفته آید در حدیث دیگران.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.