تحلیل فضانورد باسابقه روس از دستاوردهای فضایی کشور:
هیچ کس نمیتواند جلو پیشرفت ایران را بگیرد
گروه علم، سلیمان فرهادیان: «یک خبر استثنایی؛ «الکساندر الکساندروف » فضانورد نامدار و طراح سامانههای فضایی روسیه در ایران». از زمانی که این ایمیل را دریافت کردم، تلاش کردم از او وقت مصاحبه بگیرم، حتی سعی میکردم در جلساتی که سخنرانی میکند، حضور داشته باشم بلکه لابهلای سخنرانیها، فرصتی برای مصاحبه پیدا شود که نشد. اما درنهایت این گفتوگو در آستانه شب یلدا به سرانجام رسید. «الکساندر الکساندروف» انسانی است چندوجهی، در نگاه اول مثل همه روسها، سرد است، اما مثل همه انسانهای موفق میتواند ارتباطات صمیمانهای برقرار کند، اطلاعات بسیار گستردهای دارد، اما بیمحابا سخن نمیگوید، بلکه همه سخنانش سنجیده و از روی تفکر است، سخنانش را رک میگوید اما نباید از معنی ضمنی شوخیها و خندههایش غافل شد، از ارزانشدن قیمت روبل در مقابل دلار آزردهخاطر است، اما در عوض به دستاوردهای فضایی روسها در مقابل آمریکاییها مباهات میکند. هرچند خوشصحبتی او باعث شد صحبت دوساعته با او دلپذیر شود و زمان بهسرعت سپری شود، اما همین ویژگی کار را برای خلاصهکردن متن دشوار کرد.
با آنکه سازمان فضایی آمریکا (ناسا) تاکنون دستاوردهای بسیاری داشته است، دولت آمریکا تلاش دارد به شرکتهای خصوصی نیز مجال عرضاندام دهد چرا که آنها بر این باورند که این کار، هم باعث تقویت بخش خصوصی و هم تقویت پژوهشهای فضایی میشود. روسیه تصمیم ندارد برنامه مشابهی را اجرا کند؟ ما از دوران شوروی سابق به این موضوع فکر میکردیم که کارهای مربوط به حوزه هوافضا را به شرکتهای خصوصی بسپاریم که البته آنموقع آمریکاییها میگفتند این کار شدنی نیست. امروزه آنها کارهای مربوط به این موضوع را شروع کردهاند، مثلا چهار شرکت در آمریکا در این زمینه فعال هستند که هماکنون فضاپیماهای بدونسرنشین دارند که کاربردش باربری است اما در آینده حتما سرنشیندار خواهد شد. بدونشک ورود بخش خصوصی به این حوزه میتواند خوب و مفید باشد. امروزه در روسیه، همه امور مربوط به فعالیتهای هوافضا در اختیار دولت است و همه شرکتهای فعال در این زمینه دولتی هستند. البته شرکتهایی هم هستند که طرحهایی دارند، ولی هیچکدام از این طرحها تاکنون عملی نشده و فقط روی کاغذ است زیرا هیچکدام از این طرحها، حامی مالی ندارند و در نتیجه این شرکتها نمیتوانند خودشان بهتنهایی و مستقل از دولت، در این حوزه سرمایهگذاری و فعالیت کنند. خلاصه اینکه دولت مخالف فعالیت شرکتهای خصوصی در این عرصه نیست، اما متاسفانه شرکتهای خصوصی ما توان فعالیت مستقل در این حوزه را ندارند. البته این نکته را هم باید ذکر کرد که در آمریکا هم دولت از فعالیت شرکتهای خصوصی در عرصه فضایی برای ساخت فضاپیما بسیار حمایت کرده است. فعالیت فضاپیمای سایوز تاکنون بسیار موفق بوده است. با این وضعیت، روسها مایلند با نوآوریهایی، همچنان از این فضاپیما استفاده کنند یا دوست دارند نوع تازهای از فضاپیماها را با امکانات بیشتر و فناوری جدیدتر طراحی و تولید کنند؟ ما هماکنون در یکسال، چهار فضاپیمای سایوز را پرتاب میکنیم ولی گمان نکنید که این چهار فضاپیمای سایوز، مثل هم هستند. در هر فضاپیمای سایوز نسبت به فضاپیمای قبلی، نوآوریهایی صورت میگیرد و ما در هرکدام از این فضاپیماها، تکنیکهای جدیدتری را به کار میبریم. اما دولت روسیه بر این باور است که اگرچه فضاپیمای سایوز فضاپیمای بسیار موفقی است اما کوچک است و برای فعالیتهای امروزی، فضاپیمای مناسبی نیست به همین دلیل ما هماکنون روی طراحی و ساخت فضاپیمای تازهای کار میکنیم که فعلا فضاپیمای «روس» نام دارد. این فضاپیما چهار متر قطر دارد و میتواند هفتنفر را به فضا ببرد. کارهای مربوط به ساخت بدنه این فضاپیما انجام شده و هماکنون کار روی جزییات ادامه دارد. سیستمها و دستگاههای این فضاپیما کاملا متفاوت از سایوز است. سالیوت و میر، دو ایستگاه فضایی نامدار روسها بودند که سالها فرمانروای فضا بودند. شما هم به هر دو ایستگاه سفر و در آنجا اقامت کردید. امکانات ایستگاه فضایی سالیوت و میر را چگونه با هم مقایسه میکنید؟ ما هفت ایستگاه فضایی سالیوت ساختیم. در سالیوت-7 که همه سیستمها و ابزارها نو شده بود، توانستیم به رکورد اقامت 210شبانهروز برسیم. ما بعدها توانستیم ایستگاه فضایی میر را نیز بسازیم که در ابتدا پیشبینی میشد فقط پنج یا ششسال فعالیت کند، در حالیکه این ایستگاه عملا 15سال کار کرد. پنج فضاپیما میتوانستند همزمان به آن متصل شوند. سه دریچه ورودی فعال داشت که فضاپیماهای سایوز، پروگرس و شاتل میتوانستند به آن متصل شوند. هر واحد جدیدی که به آن متصل میشد، میتوانست تا 120مترمکعب حجم داشته باشد. تمام ایستگاههای فضایی سالیوت (از سالیوت-1 تا سالیوت-7)، مرتب و پیوسته بهروز میشد و هر مرتبه امکانات جدیدی به آن اضافه میشد. در مجموع با استفاده از همه تجربیاتی که از ساخت ایستگاههای فضایی سالیوت به دست آورده بودیم، توانستیم ایستگاه فضایی میر را بسازیم. کلاس و رده ایستگاه فضایی میر متفاوت از ایستگاههای سالیوت بود. این ایستگاه امکانات بسیار بیشتری داشت و افراد مستقر در آن راحتی و آسایش بیشتری داشتند. همچنین امکانات آن برای کار و تحقیق هم بیشتر بود. پنج شاتل فضایی آمریکا به ایستگاه فضایی میر متصل شد و فضانوردانش در آنجا فعالیت کردند. چه شد که فضاپیماهای آمریکا هم به میر سفر کردند؟ ما توانستیم در این ایستگاه فضایی، امکانات جدیدی را فراهم کنیم تا جایگاهی برای پذیرایی از فضانوردان کشورهای مختلف شود. به این ترتیب فضانوردان کشورهای دیگر هم توانستند از امکانات این مجموعه استفاده کنند. البته اگر آمریکاییها مزاحمتی برای فعالیتهای ایستگاه فضایی میر ایجاد نمیکردند، این ایستگاه حتی میتوانست تا 25سال در مدار فعالیت کند. امکانات ایستگاه فضایی بینالمللی را در مقایسه با مجتمع مداری میر چگونه ارزیابی میکنید؟ ساخت ایستگاه فضایی بینالمللی یک پیشرفت بسیار بزرگ بود زیرا هم اندازه آن بزرگتر است و هم امکانات و تجهیزاتی که دارد بهروزتر است و برای ساخت آن از آخرین فناوریها استفاده شده است. به این ترتیب آن را نمیتوان با ایستگاه فضایی میر مقایسه کرد؛ چرا که میر محدودیتهایی داشت. زمانی که ما برای ساخت ایستگاه فضایی آینده روسیه تبادلنظر میکردیم، من ایدهای را مطرح کردم که این ایده کمکم عملی میشود. نظر من این بود که زمان انجام بسیاری از آزمایشها طولانی است و مثلا انجام یک آزمایش ممکن است سهماه هم طول بکشد. به نظر من دلیلی ندارد که یک فضانورد در تمام طول مدت سهماه در ایستگاه فضایی حضور داشته باشد. ما قصد داریم برنامههای فضاییمان را به گونهای طراحی کنیم که فضانورد به ایستگاه برود و آزمایش را آغاز کند و خودش به زمین برگردد. این آزمایش به مدت چند ماه انجام میشود و زمانی که گروه بعدی به ایستگاه رفت، نتایج انجام این آزمایش را بررسی میکند، ضمن اینکه ما میخواهیم بخشی از این ایستگاه را به گونهای برنامهریزی کنیم که بتوان از آن برای سفر به ماه استفاده کرد، البته نه اینکه خود ایستگاه فضایی به ماه برود بلکه بتوان در برنامه سفر به ماه از این ایستگاه هم استفاده کرد. این طرحی بود که آقای «گرچکو» هم اجرا کرد. پرواز آقای «گرچکو» به فضا کوتاهمدت بود، ولی به نتیجه رسید. روسها زمانی بلیت سفر به ایستگاه فضایی بینالمللی را به گردشگران میفروختند. دلیلشان از این کار هم کسب درآمد بود، اما پس از مدتی، این کار متوقف شد. دلیل لغو این برنامه چه بود؟ در آن دوران به دلیل نوع برنامهریزیها، میتوانستیم بلیتی را هم به گردشگران فضایی اختصاص دهیم. اما هماکنون وضعیت فعالیت ما بهشدت تغییر کرده است و امکان انجام این کار وجود ندارد. شما میدانید که به دلیل فشردگی برنامهها، ما برنامههای دقیقی را برای سفرهای فضایی تنظیم کردهایم. در یک پرواز، دو فضانورد روس و یک فضانورد آمریکایی سفر میکنند و در پرواز بعدی، یک نفر روس با دو نفر آمریکایی یا کسانی که آمریکاییها پیشنهاد میکنند، به ایستگاه فضایی میروند. با این توصیفات میبینید جایی وجود ندارد که بخواهیم به گردشگران فضایی اختصاص دهیم. پس با توجه به وضعیتی که در ایستگاه فضایی حاکم است و نوع فعالیتهایی که در آنجا انجام میشود، هماکنون امکان اعزام گردشگر به فضا وجود ندارد. اما با اینهمه قرار است در سال آینده یک پرواز طولانیمدت صورت گیرد. به همین دلیل فعلا یک جای خالی وجود دارد و این امکان هست که یک گردشگر فضایی بتواند به سفر برود. یک شرکت هلندی مدتهاست که برای اعزام انسان در قالب برنامهای به نام «مارسوان» فعالیت میکند، به نظر شما آیا اعزام انسان به مریخ برای اقامت و زندگی طولانیمدت در این سیاره، امکان دارد؟ به نظرم این کار نوعی دیوانگی است و فقط کسانی میتوانند به چنین موضوعی فکر کنند که از فکرشان به درستی استفاده نمیکنند. هیچ حکومت عاقلی نیز اجازه نمیدهد که اتباع و شهروندانش درون فضاپیمایی بروند که آیندهاش معلوم نیست و مشخص نیست چگونه میخواهد به شعارهایش برای رسیدن به مریخ و اقامت در آنجا عمل کند. به نظر من آینده خوبی را نمیتوان برای این برنامه تصور کرد. نکته مهمی که باید در اینجا تاکید کنم، این است که این برنامه هیچ استفاده، کاربرد یا دستاورد علمی مفیدی ندارد. نکته دیگر اینکه این برنامه به لحاظ انسانی و اخلاقی هم درست نیست. به همین دلیل هیچ حکومتی حاضر نیست حتی به این پروژه نگاه کند. به همین دلایلی که شما گفتید و همچنین به این دلیل که این پروژه توسط یک شرکت خصوصی انجام میشود که زیرساختهای لازم برای اجرای چنین برنامهای را ندارد، بسیاری از این کارشناسان بر این باورند این برنامه بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد و در نهایت هم انجام نخواهد شد. به لحاظ فنی، اینکه ما افرادی درون فضاپیمایی بنشانیم و آنها را به طرف مریخ بفرستیم، این کار شدنی است، منتها این کار سرانجامی ندارد و نهایت کار این فضانوردان، مرگ است؛ چون ما الان هیچ فضاپیما یا در کل فناوریای در اختیار نداریم که افرادی را به مریخ بفرستیم و زندگی ایمنی را برای آنان تضمین کنیم. ما میتوانیم افرادی را درون فضاپیمایی بنشانیم و مقداری هم مواد غذایی و آذوقه همراه آنان بفرستیم و بگوییم بروید به سلامت. تا این جای کار شدنی است، اما دیگر ادامه کار، شدنی نیست. انجام چنین کاری نشدنی است مگر اینکه خواسته باشیم این افراد را به سمت مرگ بفرستیم. ولی اینکه گمان کنیم با انجام چنین طرحهایی میتوان افرادی را به مریخ فرستاد که این افراد بتوانند به سلامت در مریخ فرود آمده و در آنجا مستقر شده و به کار و زندگی خود ادامه دهند، این واقعی نیست و هماکنون چنین فناوریهایی برای اعزام انسان، فرود ایمن آنان در مریخ، تهیه پناهگاه یا پایگاهی برای زندگی آنان و همچنین تامین غذای آنان در مریخ در دسترس نیست. آیا شما در جریان فعالیتهای فضایی ایران هستید، فعالیتهای فضایی ایران را چگونه ارزیابی میکنید؟ من از طریق آقای «برزو» در جریان اخبار مربوط به فعالیتهای فضایی ایران قرار میگیرم. شما پیش از این میمونی را به فضا فرستادید که برای من بسیار جالب بود. بسیاری از کشورهای جهان و حتی بسیاری از کشورهای اروپایی، سازمان فضایی ندارند، به همین دلیل برای من جالب بود که ایران سازمان فضایی دارد. من بر اساس اطلاعاتی که در چند روز اقامت خود در ایران از افراد مختلف کسب کردم، مطمئن شدم ایران نهتنها در زمینه ماهوارههای مخابراتی و هواشناسی و... بسیار خوب عمل کرده بلکه با داشتن دانشمندان و کارشناسان خوب و باتجربه، قدمهایی را برای اعزام انسان به فضا برداشته است. آینده فعالیتهای فضایی ایران را چگونه ارزیابی میکنید؟ من فکر میکنم هیچکشوری نمیتواند جلو پیشرفتهای علمی شما را بگیرد. تا آنجا که به من اطلاعات دادهاند، ایران تلاش دارد مسیر خود را برای رسیدن به این هدف هموار کند. هرکشوری که به خود احترام میگذارد و میخواهد استقلالش را حفظ کند، در حوزه پژوهشهای فضایی سرمایهگذاری میکند. با توجه به اطلاعاتی که در این چندروز گذشته افراد مختلف اطراف من، راجعبه فعالیتهای فضایی ایران به من منتقل کردند، به این نتیجه رسیدم که کشور ایران بهخوبی این نکته را درک کرده و به این نتیجه رسیده است که باید در این زمینه سرمایهگذاری کند. ایران در این زمینه حتما پیشرفت خواهد کرد چون به خودش و استقلالش احترام میگذارد. برای تسریع دستاوردهای فضایی ایران، چه پیشنهادی دارید؟ پیشنهاد من برای اینکه پژوهشهای فضایی ایران سریعتر رشد کند و دستاوردهای بیشتری داشته باشد، این است که راهی را انتخاب کنید که بتوانید از فناوریها و تجربههای کشورهای دیگر هم استفاده کنید. برای این کار بهتر است همکاریهایی را با کشورهای صاحبنام و دارای تجربه در این زمینه آغاز کنید تا بتوانید از امکانات و تجربههای آنان برای برداشتن گامهای بزرگتر و سریعتر استفاده کنید. پیش از سفر به ایران چه حسی داشتید؟ من زمانی که میخواستم به ایران بیایم هیچتصور و برداشتی از ایران نداشتم. «برزو» به من گفت زبان ما شبیه به زبان تاجیکهاست. من پیش از این به تاجیکستان سفر کرده بودم و به همین دلیل فکر میکردم زمانی که به ایران میآیم، با مردمی مثل مردم تاجیکستان برخورد میکنم. ولی وقتی که به ایران آمدم دیدم که هیچ شباهتی بین مردم ایران و تاجیکستان نیست. ایرانیان افرادی بسیار زیبا و خوشچهره و از لحاظ شکل و شمایل متفاوت از تاجیکها هستند. ایرانی در زندگی خود و رفتارهای اجتماعی، تلفیقی از تاریخ کهن به علاوه زندگی امروزی است. به بیان دیگر، من از وقتی که به ایران آمدم، این احساس را ندارم که به یک سرزمین کهنه آمدهام. در عینحال که اینجا یک سرزمین قدیمی و باستانی است، اما حسوحال یک کشور کهنه را ندارد. در اینجا چهره مردم و همچنین چهره شهرها تقریبا اروپایی است. سفر شما به ایران کوتاهمدت بود، با اینهمه فرهنگ مردم ایران را چگونه ارزیابی میکنید؟ دختر آقای «برزو» پنجسال در روسیه زندگی کرده است. وقتی من از او درباره جوانان ایران پرسیدم، به من گفت جوانان ایران، بسیار خوشفکر هستند. جوانان ایران اهل فکر هستند و زمانی که من به تبریز و اصفهان رفتم دقیقا این موضوع را حس کردم که جوانان شما، جوانانی نیستند که اوقاتشان را به بطالت بگذرانند. جوانان شما، جوانان فرهیختهای هستند که بر مبنای عقل و فکر، تصمیمگیری میکنند. چه چیزی بیش از همه توجه شما را جلب کرد؟ یکی از چیزهایی که در شهرهای شما توجه من را جلب کرد، این بود که خیابانهای شهرهای شما نسبت به خیابانهای شهرهای بسیاری از کشورهای دیگر جهان، بسیار تمیز است، همچنین آسفالتهای آنان هم بسیار خوب است. در این مدت که در ایران بودم، به وضعیت زندگی مردم بسیار دقت کردم و دیدم خانههای مردم بسیار تمیز است و بهاصطلاح، امروزی است. شهری مثل اصفهان را دیدم که شهری بسیار سرسبز و باصفاست و گل و گیاه در آنجا فراوان است. یکی از جذابیتهای شهرهای شما همین سرسبزبودن آن است. ارزیابیتان از مردم ایران چگونه است؟ تا جایی که من دیدم همه مردم ایران خونگرم و میهماننواز هستند و با میهمانانشان با روحیه خوب و خوش برخورد میکنند. آن چیزی که برای من بسیار جالب بود این است که مردم شما بسیار آرامند. شهرهای شما بسیار آرام است و به همین دلیل انسان احساس آرامش میکند. در صورتی که اگر به کشورهای دوروبر خود نگاه کنید، میبینید بسیاری از این کشورها اوضاع مناسبی ندارند و کشورها بههم ریخته است، مثل عراق و افغانستان. در بسیاری از شهرهای این کشورها درگیری است و به همین دلیل نمیتوان آرامش را در این شهرها دید، ولی در این چندروزی که من در ایران بودم به این موضوع بسیار دقت کردم و دیدم هم مردم بسیار آرام هستند و زندگی در آن جریان دارد و هم اینکه شهرها بسیار آرام است. به همین دلیل من از ایران خوشم آمد و عاشق ایران شدم. من برای مردم ایران سلامتی و روزهای خوب و خوش و طلایی را آرزومند هستم. شما با برخورد خوب و مهربانانهتان با مردم ایران، سخنرانی برای دانشآموزان ایرانی و همچنین حضور در موسسه خیریه کودکان بیسرپرست، پاسخگویی به پرسشهای آنان، پیام صلح و دوستی مردم روسیه را برای ما آوردید. شما در چشم ما سفیر دوستی مردم روسیه هستید. هنگامی که به روسیه برگشتید، چه پیامی را از طرف ما برای مردم روسیه به ارمغان میبرید؟ من در مدتی که در ایران بهسر بردم، احساس بسیار خوبی داشتم و از آشنایی و گفتوگو با مردم ایران بسیار خوشحال شدم. طبیعی است زمانی که به کشور خودم برگردم، این احساسهای خوبم را به دوستانم و مردم کشورم خواهم گفت و احساساتم را با آنان در میان خواهم گذاشت و تلاش میکنم وسیلهای برای دوستی بیشتر مردم روسیه و ایران باشم. من زمانی که در کنسولگری روسیه در اصفهان بودم، آنها ماجراهایی را درباره «گریبایدوف» گفتند و داستانهایی از تاریخ روابط دوکشور را برایم تعریف کردند، ولی من بر این باورم آن اتفاقهایی که روی داده، مربوط به زمانهای گذشته است. به باور من، ما باید خاطرات تلخ گذشته را فراموش کنیم و به آینده روشن پیشرو نگاه کنیم، ما باید به دوستیها اضافه کنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.