|

روش اوراسیایی!

فریدون مجلسی . تحلیلگر روابط بین‌الملل

در اخبار آمده بود که آقای پوتین با وجود حکومتی طولانی از محبوبیت 80درصدی برخوردار است. باوجود چنین محبوبیتی که می‌تواند موجب اعتمادبه‌نفس و رواداری بیشتری شود، تحمل انتقاد ‌و ‌رقیب، امر دشواری نیست اما به منتقدان وی در لندن، «قهوه قجری پلوتونیومی» خورانده می‌شود، روزنامه‌نگار دیگری در ظاهر امر خودکشی می‌کند، سه‌دختر معترض در حال‌حرکات موزون، به زندان می‌روند و... شاید تنها خبر خوش، آزادکردن «میکاییل خودورکفسکی»، اُلیگارش معروف روسی و صاحب شرکت نفتی «یوکوس» باشد که او را در ‌سال 2003، با ثروتی بیش از 15‌میلیارد دلار و درحالی‌ که 40سال بیشتر نداشت دستگیر و اخیرا در پنجاه‌سالگی با پشم‌و‌پیله ریخته آزاد کردند، اما آخرین خبر در این حوزه، محکومیت «آلکسی ناوالنی» مخالف دیگر پوتین و محکومیت زندان تعلیقی او و همچنین محکومیت غیر‌تعلیقی برادرش است. در اینگونه کشورها اتهامات به نزدیکان نیز سرایت می‌کند و وضع حادتر هم می‌شود! می‌گویند این مخالف خوش‌تیپ، خوش‌پوش، خوش‌بیان و برخوردار از جذابیت زیاد -که احتمالا از آینده سیاسی برخوردار بوده و از حمایت‌مردمی می‌توانست بهره‌مند شود- قدری زیاد به مسایل فساد دولتی و دایره پیرامونی ولادیمیر‌پوتین می‌پرداخته و آه پوتین او را گرفته است!

2راستش اروپایی‌ها، روس‌ها را با وجود صدها سال زندگی در مجاورت یکدیگر، هنوز از خودشان نمی‌دانند. آنها را بیشتر «آسیایی» می‌دانند یا با قدری اغماض «اوراسیایی» می‌نامند! این فقط یک نامگذاری و بازی با لغات نیست؛ مفهومی را در خودش دارد. منظورشان از آسیایی هم برخلاف مفاهیم جدیدتر چینی و ژاپنی، یا مفهوم انگلیسی‌تر هندی و شبه‌قاره‌ای نیست. منظور «کوزاکی»‌وارگی است (کوزاک‌ها عشایر رزمنده و سوارکار و نه چندان مدنی روس هستند که وقتی در ایران حضور داشتند به غلط، «قزاق» نامیده می‌شدند، در حالی که قزاق‌ها یا کازاک‌ها از تبار ترک هستند. لیاخف معروف و نه‌چندان خوشنام از تبار کوزاک‌ها بود). منظور این است که اینان هنوز مراحل فرهنگی نیل به دموکراسی، یعنی قانونمداری و دموکراسی محدود تا رسیدن به دموکراسی، مفهوم حکومت انتخابی و پارلمانی مردم، توسط مردم و برای مردم را طی نکرده‌اند. رها‌شدن از استبداد مرکب کمونیستی، یعنی ترکیب استبداد فردی با تحمیل عقیدتی و اسارت اندیشه، به معنی آزادی و دموکراسی نیست. اروپاییانی که خودشان را پرچمدار دموکراسی می‌دانند هنوز در برابر جهانگشایی و قلدری خشنود می‌شوند و معیارهای اخلاقی را که برای خودی‌های‌شان قایل‌اند به دیگران روا نمی‌دارند؛ یعنی در روابط بین‌المللی از استانداردها یا معیارهای دوگانه تبعیت می‌کنند. چه رسد به روس‌های در معرض حکومت فردی که حاکمانشان برای خود همان حقوق و اختیارات و عادات تزاری و استالینی را قایلند و شهروندانشان هم لابد از آزادی، انتظار هرج‌و‌مرج و دلبخواهی‌گری دارند.

یعنی چیزی شبیه توقعات آزادمنشانه و دموکراتیک ایرانیان از جنبش مشروطه که به زودی به هرج‌ومرج و سپس به دیکتاتوری گرایید و متوقعان را حیرت‌زده بر جای گذاشت. در ایران اتفاقا مجلس اول که نمایندگانش به اعتبار همان پیش‌بینی‌های فرمان مشروطیت، با سهمیه‌هایی از منتخبان شاهزادگان و علما و اعیان و اشراف و اصناف و بازرگانان بودند، با تدبیر و عقل و بینش بیشتری کار کردند. بدیهی است که آن دموکراسی محدود آرمانی نبود، اما جامعه‌ای با 95درصد بی‌سواد نیز از دموکراسی آرمانی و درک گزینش و پارلمان فاصله بسیار دارد چه رسد به اِعمال گزینش. البته در روسیه امروز، آمار سواد بسیار بالاتر از آن حرف‌هاست اما فرهنگ مردمسالاری در طی 70سال «اسارت اندیشه» و «سیبری‌زدگی» و اعدام در روسیه از عهد تزاری فاصله کافی نگرفته است. هنوز برخی روس‌ها با دریافت خبر «فتح کریمه» و جداسازی شرق اوکراین جشن می‌گیرند و سردار فاتحشان لابد از محبوبیت بالایی برخوردار می‌شود. در ایران قدیم به پاسبان‌هایی که موفق به دریافت دیپلم متوسطه در امتحانات متفرقه می‌شدند، اجازه داده می‌شد که به آموزشگاه افسری پلیس بروند و مدارجی را هم در رده افسری طی کنند. بسیاری از آن پاسبانان که ظرفیت لازم را نداشتند، نخستین کارشان طلاق‌دادن همسر دوران پاسبانی بود. آنان درصدد ازدواج با همسری شهری، افسری و «آبرومند» برمی‌آمدند تا از مزایای قانونی آن نیز بهره‌مند شوند! اخیرا دیدیم در سطوح عالی روسیه هم این شرایط دیده می‌شود و این یعنی دوستان خیال همه چیز دارند الا خیال رفتن! باری، روسیه قرن بیست‌ویکم نیز از ذخیره فرهنگی و انسانی کافی برای پشت‌سرگذاشتن این مرحله گذار برخوردار است. فرزندان نسل روستایی موژیکی در دهکده جهانی اینترنتی بار می‌آیند و برای رسیدن به دوران آزادی و دموکراسی، دیگر نیازی به سفر با چهارپا، قطار، اتومبیل و حتی جت ندارند. امروز سرعت برق در توسعه فرهنگی و سیاسی جهان حاکم است و برق آن، دامن آقای پوتین را هم خواهد گرفت؛ از ما گفتن!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.