افزایش شتابان قیمتها تا کجا
غلامحسین دوانی . پژوهشگر مالی- اقتصادی
حرکت پیشبینی شده افزایش نرخ ارز و افزایش شتابان قیمتها نگرانیهای جدی را برای عموم اقشار آسیبپذیر فراهم کرده است. بهطور مثال قیمت گندم 43درصد و آرد 40درصد افزایش و بهتبع آن نان نیز 30درصد افزایش یافته است (روزنامه شرق صفحه چهار مورخ 11/9/1393) و بهنقل از همین روزنامه هزینههای سالانه خانوار در سال گذشته 20میلیونو500هزارتومان و درآمد خانوار 20میلیونو450هزارتومان اعلام شد که 53درصد منابع درآمدی خانوارها «درآمدهای متفرقه» یا همان امدادهای غیبی است. مهمترین موضوع مورد توجه محافل اقتصادی جهان چگونگی افزایش هزینههای خانوار در ایران نسبت به درآمدهای آنان طی یک دوره متوالی 15ساله و گستردگی سطح فقر خانوارها و... هستند که ظاهرا مورد توجه اقتصاددانان دولتی در دو دهه گذشته با هر گرایشی نبوده و نیست و همچنان بر طبل آزادسازی قیمتها میکوبند تو گویی قیمتی هم وجود دارد که آزاد نباشد. از یکسو در بدترین شرایط اقتصادی عدهای همچنان به ثروتاندوزی و ساخت برجهای تجاری تریلیارد تومانی و خرید اتومبیلهای میلیاردی برای آقازاده و عروسخانم و... مشغولند، از سوی دیگر سقوط قریبالوقوع بالای 40درصد جمعیت به زیر خط فقری که هر روزه با تغییر نرخ ارز دامنه آن گستردهتر میشود، نگرانی اساسی تداوم پایداری خانوارهای ایرانی را تشدید کرده و توانایی تامین مسکن برای بخش قابل توجهی از مردم وجود ندارد زیرا سوی دیگر قیمت هر متر مربع مسکن در 10سال 92- 1382 بیش از 10برابر افزایش داشته و اجاره بهاء طی همین مدت هشت برابر شده است و در مجموع در دوره 92- 1372 قیمت خرید و فروش خانه 60برابر و قیمت اجاره بهاء 50 برابر شده جالب آنکه بنابه اظهار دکتر حسین عبده از کارشناسان سرمایهگذاری مسکن در ایران در حالی که متوسط قیمت زمین شهری در اروپا بین 200 تا 400 یورو به ازای هر متر مربع است، قیمت زمین در برخی مناطق تهران بین 300 تا 400 یورو است. لازم به یادآوری است در اوایل سالجاری در ونکوور کانادا یک مجتمع لوکس پنتهاوس 500/1متری توسط یکی از شیوخ قطری به مبلغ 55میلیوندلار خریداری که بلافاصله «نهادهای مدنی شفافسازی» آن را از مصادیق پولشویی افشا کردند در حالی که در چندماه گذشته یک واحد پنتهاوس در تهران 160میلیاردتومان (منبع خبرگزاری مهر14/09/1393) معادل 53میلیوندلار خریداری شده اما هیچکس نمیداند خریدار کیست و منبع این پول از کجاست و آیا منبع درآمدی آن مشمول مالیات بوده یا خیر؟! این در حالی است که فاصله دهک اول و آخر درآمدی کشور حداقل 15برابر تفاوت داشته و 12میلیون فقیر و حدود پنج تا ششمیلیوننفر هم میلیاردر در کشور شناسایی شدهاند (منبع پایگاه خبری در آباد 24/8/1393) نمایه آوردهشده، بهای اقلام مصرفی اساسی خانوارهای ایرانی طی سنوات 92- 1388 و 93- 1392 را که سونامی اقتصادی یارانه به همراهی سیاستهای نامناسب دولت قبلی (آزادسازی قیمتها) به وجود آورده، نمایش میدهد. واقعیت آن است که در بدترین محاسبات دولت صرفا 160هزارمیلیاردتومان بابت یارانه پرداخت که در صورت کسر افزایش خدمات دولتی حداکثر پرداختی دولت تاکنون بابت یارانه بیش از 50میلیارددلار نخواهد بود که در مقایسه با حدود 650میلیارددلار درآمد نفتی حاصله کمتر از هشتدرصد خواهد بود اما اثرات سیاستهای تخریبی قبلی تا 300درصد افزایش قیمتها را باعث شده است. سیر شتابان قیمتها که در بسیاری موارد از سیر رشد نرخ ارز بیشتر شده نشاندهنده احتکار، گرانی و غارت سفره مردم توسط همانهایی است که در سایه و پنهان به غارت مشغولند. لازم بهیادآوری است که هزینه اقلام دارو و درمان و مسکن مردم در این نمایه ارایه نشده که چنانچه این اقلام را به این اقلام اضافه کنیم، عمق فاجعه «ورقپارهها» و ویرانگری یارانهها و اجرای دستورالعمل «شوک درمانی» نمایانگر میشود. جالب آنکه ظاهرا تدوینکنندگان دستورالعمل «شوک درمانی» هنوز هم در مصدر کارند و مرتبا در رسانهها فریاد افزایش قیمت خدمات عمومی آب، برق و گاز و... به پا داشتهاند. بنا بر اظهار آقای دکتر محمدرضا پورابراهیمی عضو کمیسیون اقتصاد مجلسشورایاسلامی در همایش روز حسابداری مورخ 9/9/1392 «کشور فاقد بودجهبندی عملیاتی و بنگاههای دولتی فاقد سیستم قیمت تمامشده است»، اما مدیران دولتی سازمانها و نهادهای خدماتی دولتی اصرار دارند که ضعف و نارسایی و ریختوپاشهای آنچنانی را از جیب مردم تحت عنوان قیمت تمامشده برداشت کنند. اگر تا دیروز موضوع کسری پرداخت یارانه معضل آقایان بود، امروز که بسیاری از افراد از سبد یارانه حذف شدهاند دیگر به چه بهانهای میخواهند قیمتها را افزایش دهند؟ جالب آنکه در حالی که از هم اکنون ساز افزایش 15درصد مزد کارگران را کوک کردهاند در لایحه بودجه سال آتی قیمت حاملهای انرژی بیش از 30درصد افزایش یافته و حضرات قبل از لایحه هم آرامآرام شروع به افزایش نرخ خدمات عمومی کردهاند. مردم میگویند مخالفت ما با سیاستهای دولت قبلی دقیقا به علت همین افزایش قیمتهای بیمنطق و ناسازگار با معیشت مردم بوده و بدیهی است نمیتوانند قبول کنند و دولتی که هدف خود را ثبات اقتصادی اعلام کرده هرروزه افزایش قیمت را در دستور روز خود قرار دهد. و اگر مذاکرات هستهای عامل اصلی افزایش قیمتها نیست (که بهنظر نگارنده هم نمیتوان همه افزایش قیمتها را به میز مذاکرات هستهای وصل کرد)، دولت باید رسما علل افزایش قیمتها، عاملان افزایش قیمتها و رانتخوارانی را که اتفاقا عامل اساسی همه معضلات اقتصادی هستند افشا و با آنان برخورد قضایی کند. نمیتوان موضوع احمدینژاد را به یک پدیده درازمدت تبدیل کرد و همه مشکلات را به گذشته مرتبط دانست. احمدینژاد یک پدیده وارونه سیاسی- اقتصادی بود که چنانچه دولت فعلی علاقهمند نیست در دام و گرداب آن غوطهور شود باید مسیری خلاف راه رفته را طی کند؛ چراکه این وضعیت یعنی تداوم راه قبلی بهطوری که در میانمدت مجددا تورم بالای 30درصد (تورم سال 40% = 1392) خواهد رسید. دولت باید با تمهیدات لازم جلوی افزایش نرخ ارز که صرفا تهدید خانمانسوز برای سفره معیشت مردم و نعمتی برای میلیاردرهای نوکیسه ارزی است، بگیرد و از طریق اخذ مالیات از سازندگان پاساژهای تجاری میلیارددلاری و صرافان دوهزاروهفتهزارمیلیاردی و 12میلیارددلاری (که گفته میشود متعلق به آقازادههای بانکی و... هستند) کمبود منابع درآمدی خود را جبران کند. باید دانست هفتهزارمیلیاردتومان معادل 38/8میلیون بشکه نفت است که چنانچه فقط از 10درصد آن مالیات دریافت شود میتوان بخشی از هزینههای بودجهای را تامین کرد. همچنین دولت در راستای شفافسازی و پاسخگویی باید پرونده صرافان 12میلیارددلاری و هفتهزارمیلیاردتومانی را بهصورت علنی افشا و با پیگیری قضایی آن، مالیات سود این جابهجایی را که حداقل تفاوت نرخ ارز آزاد و ارز مبادلهای بوده (هر دلار حداقل 12هزارریال) دریافت و به خزانه دولت واریز کند که چه بسا نیازی به ترفندهای قبلی برای جبران کسری بودجه نباشد زیرا چنین پروندههایی الا ماشاءالله در 10سال گذشته وجود دارند. مردم میدانند که درآمدهای دولت بهعلت بازی شیطانی عربستان کاهش یافته اما علاقهمندند این دولت نیز مثل دولت قبلی بازی شب عید را با نرخ ارز شروع نکند. زیرا در شرایط فعلی ادامه بازی قبلی در همان زمین گلآلود جز باخت نتیجهای بههمراه نخواهد داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.