کاهش دستوری نرخ سود بانکی، فساد مالی را افزایش میدهد
شرق: روز گذشته چهارمین همایش سیاستهای پولی و چالشهای بانکداری و تولید برگزار شد. مشاور اقتصادی رییسجمهور، رییس کل بانکمرکزی، قائممقام بانکمرکزی، رییس اتاق بازرگانی تهران و مدیرعامل بانک سپه سخن گفتند. در این همایش و حاشیه آن از همه چیز صحبت شد؛ از ضعف بانکها و تخلفاتشان تا بازار ارز و برداشت از صندوق توسعه ملی. مسعود نیلی بهعنوان بلندپایهترین مقام دولتی اولین سخنران همایش و مهمترین سخنش، انتقاد از کاهش دستوری نرخ سود بانکی بود. وی با تاکید بر اینکه کاهش دستوری نرخ سود بانکی منجر به افزایش فساد مالی و احتمال خروج سرمایه از بانکها خواهد شد، هفت راهکار برای زمینهسازی کاهش نرخ سود بانکی ارایه کرد. مسعود نیلی در همایش چالشهای بانکداری و تولید با اشاره به روند افزایشی نرخ تورم از ابتدای سال90 اظهار کرد: سیر افزایش نرخ تورم در فصل اول سال92 به اوج خود رسید و از فصل دوم همان سال روند کاهشی به خود گرفت که تاکنون ادامه داشته است. افزایش شکاف نرخ سود و تورم نیلی افزود: در شرایطی که انتظار میرفت با کاهش نرخ تورم، نرخ سود بانکی هم کاهش یابد نه تنها این اتفاق رخ نداد، بلکه فاصله بین نرخ تورم و نرخ سود بانکی بیشتر شد، به گونهای که نرخ سود حقیقی به میزان قابلتوجهی افزایش یافت. مشاور اقتصادی رییسجمهور اظهار کرد: در شرایط کاهش نرخ تورم که نرخهای سود سپرده پایینتر از نرخهای فعلی برای سپردهگذار قابل قبول است این سوال مطرح میشود که چه عواملی منجر به افزایش نرخ سود بانکی شده است. وی با اشاره به افزایش درآمدهای نفتی از ابتدای دهه80 تصریح کرد: در این مدت درآمد نفت 7/2برابر بیشتر از دهه70 بود و بیشترین درآمد نفتی مربوط به سال90 است؛ افزایش نسبت واردات به تولید ناخالص داخلی در همین مدت نشان میدهد وابستگی تولید به واردات دو برابر شده است و از طرفی دیگر رشد 500درصدی نسبت نقدینگی به تولید ناخالص داخلی در همین فاصله نشان میدهد که افزایش نقدینگی در مقیاسی کاملا نامتناسب با حجم واقعی فعالیتهای اقتصادی افزایش یافته است. نیلی ادامه داد: با توجه به این تحلیلها حجم بالای نقدینگی در کشور وجود دارد که به راحتی میتواند جا به جا شده و منشأ بیثباتی در اقتصاد باشد که قیمت مسکن و میزان سرمایهگذاری در بخش ساختمان و مسکن در همین مدت افزایش یافته و به این ترتیب میتوان وقوع پدیده بیماری هلندی به شکل حاد را در دهه80 نتیجه گرفت. ناتوانی صنایع در بازپرداخت تسهیلات مشاور اقتصادی رییسجمهور با اشاره به اعمال تحریمهای نفتی علیه ایران و وقوع رکود تورمی گفت: درآمدهای ارزی کشور در آن سال کاهش یافت و در پی آن با توجه به وابستگی بالای تولید به واردات و ارزش افزوده صنایع با کاهشی قابل توجه مواجه شد و به همین دلیل صنایع در بازپرداخت بدهی خود به بانکها ناتوان شدند. وی افزود: بخش مسکن در سال92 وارد رکود شد و در شرایطی که منابع بسیاری را به خود جذب کرده بود با آغاز رکود در بازپرداخت تسهیلات با مشکل مواجه شد و همین پدیده مطالبات معوق بانکها را افزایش داد. نیلی با بیان اینکه منابع بانکها برای پرداخت تسهیلات از محل بازگشت تسهیلات پرداختی، منابع بین بانکی و سپرده جدید بخش خصوصی تامین میشود، گفت: با بروز مشکل در وصول مطالبات معوق تامین منابع از محل بازگشت تسهیلات پرداختی با مشکل مواجه شد و فشار تامین منابع بانکها روی منابع بینبانکی و سپرده بخش خصوصی منتقل و به افزایش نرخ سود منجر شد. مشاور اقتصادی رییسجمهور اظهار کرد: افزایش نرخ سود در مقیاس نامتناسب با نرخ تورم احتمال بازگشت تسهیلات دریافتی را کاهش میدهد و این مکانیسم مخرب ایفای نقش ضدرکودی بانکها را با مشکل مواجه میکند. نیلی گفت: هرچند با توجه به معایبی که نرخ سود بالا برای افزایش هزینه تولید بنگاهها و ایجاد زمینه رکود دارد، کاهش نرخ سود ضروری است اما کاهش دستوری نرخ سود بدون توجه به سازوکار تشریحشده مشکلی را حل نخواهد کرد بلکه به افزایش فساد مالی در پرداخت تسهیلات و افزایش احتمال خروج سرمایه از بانکها و هجوم به بازارهای موازی مانند بازارهای غیرمتشکل پولی و بازار ارز منجر خواهد شد. وی به چند راهکار برای حل این مشکل اشاره کرد و گفت: راهحلهایی مانند بازپرداخت بدهی دولت به بانکها، ایجاد بازار بدهی و ایجاد بازار متشکل برای سود بینبانکی، برخورد قاطع بانکمرکزی با بانکها و موسسات فاقدمجوز، تقسیط بدهی بانکها به بانکمرکزی و رعایت انضباط در عملکرد بانکها توصیه میشود. رییس کل بانکمرکزی: بانکمرکزی موافق خرید 4/1میلیارددلار نبود در ادامه، رییس کل بانکمرکزی سخن گفت. او در هیاهوی ایجادشده بر سر برداشت غیرقانونی از صندوق توسعه ملی توسط برخی گفت: ردپای برداشت از صندوق توسعه ملی در گزارش بانکمرکزی وجود ندارد و در عین حال خواستار همراهی با بانکمرکزی برای ادامه اجرای سیاستهای کنترل تورم شد. ولیالله سیف در بخشی از صحبتهای خود به برداشتی از گزارش بانکمرکزی مبنیبر ردپای برداشت 4/1میلیارددلار از صندوق توسعه ملی اشاره و اظهار کرد: در اسفندماه به دلیل تصمیمگیری برای خرید 4/1میلیارددلار ارز از دولت توسط بانکمرکزی، رشدی در نقدینگی داشتیم؛ بانکمرکزی از دولت مانند همه موارد دیگر ارز خریده است، 26درصد را به صندوق توسعه واریز کرده، دودرصد را برای عیدانه و 14درصد برای وزارت نفت و مابقی را به خزانه واریز کرده است. به دلیل شرایط تحریم، این پول به حساب بانکمرکزی انتقال پیدا نمیکرد، شرکتی متعهد شد که این را انتقال دهد. وی ادامه داد: این اقدام دولت در فروش 4/1میلیارددلار ارز به بانکمرکزی، در جهت اجرای پروژههای عمرانی و خروج از رکود بوده است که اثرات آن مشهود است، البته نقدینگی هم افزایش یافته و ما هم در ابتدا موافق این اقدام نبودیم اما با بحثهای متعدد، بانکمرکزی به این نتیجه رسید که باید این کار انجام شود. 50درصد وامها تمدیدی بود رییس کل بانکمرکزی با اشاره به پرداخت تسهیلات بانکی به بنگاههای اقتصادی، گفت: در ششماهه اول امسال 206هزارمیلیاردتومان تسهیلات پرداخت شده که 50درصد آن تمدید تسهیلات بوده و 50درصد تسهیلات جدید؛ بانکمرکزی این اطلاعات را از طریق نرمافزار از سیستم بانکی دریافت میکند که کاملا دقیق است. انتقاد از بنگاههایی که با تزریق منابع سرپا ماندهاند او با اشاره به برخی انتقادها نسبت به روند پرداخت تسهیلات در شبکه بانکی، گفت: شرکتهایی هستند که عمر اقتصادی آنها به اتمام رسیده اما برخی اصرار دارند که آنها به حیات خود ادامه دهند، گفته میشود اگر بنگاهی خلق ارزش میکند باید به آن تسهیلات داد اما وقتی دیگر خلق ارزش نمیکند باید ساختارهای آن را اصلاح کرد. نگرانی از افزایش تورم نقطهای سیف با اشاره به افزایش تورم نقطهبهنقطه در آذرماه، گفت: یکی از نگرانیهایی که وجود دارد، افزایش تورم نقطهبهنقطه است. تا شهریور این روند کاهنده است، آبانماه 15/1درصد، آذر 16/7درصد شده است بنابراین این علامت است و باید دقت کنیم تا اهداف ضدتورمی محقق شود. وی گفت: تورم از 40/4 به 17/2درصد و تورم نقطهبهنقطه از 45درصد به 7/16درصد رسیده که البته تا 1/14درصد کاهش یافته بود. رییس کل بانکمرکزی گفت: 88درصد تامین مالی اقتصاد از طریق بانکهاست و 12درصد از بازار سرمایه. باید تشکر کنم از آقای صالحآبادی که زحمات زیادی کشیدهاند، آقای فطانتفرد هم باید زحمات اقدامات اساسی در جهت توسعه تامین مالی از طریق بازار سرمایه را متقبل شود. سیاست ما انبساطی بوده سیف تاکید کرد: در سالجاری رشد نقدینگی از تورم بالاتر بود و نمیتوانیم بگوییم سیاست بانکمرکزی انقباضی بوده و شاید بتوان گفت انبساطی بوده است. سیف در بخش دیگری از سخنان خود به برخی اظهارات مبنی بر ادعایی بودن آمار رشد اقتصادی پاسخ داد و گفت: با اعلام نرخ رشد اقتصادی توسط بانکمرکزی عدهای آن را به تمسخر گرفته و ادعایی میدانند در حالی که این آمار و ارقام بسیار دقیق بوده و جزو سرمایههای این مملکت است. دلار پس از ژانویه ارزان میشود سیف در رابطه با تغییرات بازار ارز نیز به تحلیل افراد از بازار اشاره کرد و گفت: آنها اینگونه مطرح میکنند که نوسان اخیر به دلیل تقاضای بالا ایجاد شده که بعد از ژانویه کاهش یافته و تعادل به بازار برمیگردد. رییس کل بانکمرکزی تاکید کرد: با این وجود بانکمرکزی به دقت بازار را زیر نظر داشته و پیشبینی میشود پس از ژانویه نرخ دلار تقلیل یابد و شرایط متعادلتر شود. یک دلیل خاص وی همچنین در جمع خبرنگاران در پاسخ به این پرسش که چرا تاکنون توافقات ژنو برای واریز در دور سوم داراییهای بلوکه شده عملیاتی نشده است، گفت: در حال هماهنگی برای واریز آن هستیم، اما به یک دلیل خاص و آن هم اینکه تبدیلات ارزی به نفع بانکمرکزی باشد یک هفته این موضوع با تاخیر انجام خواهد شد. 94هزارمیلیاردتومان سپردهها نزد 6 موسسه غیرمجاز قائممقام بانکمرکزی سخنران دیگر این همایش بود. او هم مانند رییساش سیاستهای بانکمرکزی را انبساطی دانست و گفت: با وجودی که آمار دقیقی از موسسات پولی و اعتباری غیرمجاز وجود ندارد و حتی تعداد صندوقهای قرضالحسنه نیز به طور دقیقی مشخص نیست، اما ششموسسه مالی غیرمجاز حدود 94هزارمیلیاردتومان از سپردههای مردم را در اختیار دارند. عبور نقدینگی از 670هزارمیلیاردتومان قائممقام بانکمرکزی درباره میزان رشد نقدینگی کشور نیز گفت: حجم نقدینگی در پایان آبان ماه سالجاری از 670هزارمیلیاردتومان عبور کرده که این میزان نسبت به رقم مشابه سال قبل 26/3درصد افزایش دارد. اکبر کمیجانی تصریح کرد: نسبت عمق مالی در ایران در مقایسه با سایر اقتصادهای در حال توسعه در سطح مناسب و حتی بهتری قرار دارد، بنابراین وضعیت نسبت نقدینگی به تولید ناخالص ملی در کشور از شرایط خوبی برخوردار است. پرداخت 206هزارمیلیاردتومان تسهیلات او افزود: شبکه بانکی در هشت ماهه اخیر 206هزارمیلیاردتومان تسهیلات پرداخت کردهاند که سهم سرمایه در گردش از این رقم بیش از 60درصد بوده و این در حالی است که سهم سرمایه در گردش از کل تسهیلات پرداختی در سال گذشته حدود 46درصد بود. کمیجانی تاکید کرد: سهم سرمایه در گردش بخش صنعت و معدن از تسهیلات دریافتی به حدود 79/9درصد رسیده که نسبت به دورههای قبل با رشد همراه بوده است. تامین 88درصد نیاز مالی کشور از بازار پول قائممقام بانکمرکزی با انتقاد از بار سنگین بانکها در مقابل تامین مالی و اقتصاد، اظهار کرد: برخلاف اغلب کشورهای دنیا که عمده منابع از طریق بازار سرمایه تامین میشود در کشور ما بخش عمده مسوولیت تامین مالی اقتصاد برعهده شبکه بانکی است. کمیجانی گفت: در سال1390 حدود 92درصد، در سال1391 نزدیک به 88/8درصد و در سال گذشته بالغ بر 88درصد تامین مالی اقتصاد ایران از طریق بازار پول انجام شده است. مطالبات معوق به 94هزارمیلیاردتومان رسید وی با اشاره به موانع واسطهگری مالی شبکه بانکی، تصریح کرد: مطالبات معوق و رشد آن از مهمترین مسایل پیشروی شبکه بانکی است به گونهای که تا پایان آبان ماه امسال میزان معوقات بانکی به حدود 94هزارمیلیاردتومان رسیده است. قائممقام بانکمرکزی ادامه داد: تسهیلات تکلیفی که به دوش بانکها قرار گرفته، بدهی دولت به سیستم بانکی و اوراق مشارکت شرکتهای دولتی از دیگر مسایل پیشروی شبکه بانکی است.
ثبات به بازار ارز برمیگردد
قائممقام بانکمرکزی همچنین در پاسخ به سوال خبرنگاران در رابطه با تغییرات اخیر بازار ارز به عوامل بنیادی همچنین شوکهای وارد به بازار بهعنوان دو عامل تاثیرگذار در تعیین نرخ ارز گفت: خوشبختانه متغیرهایی نظیر رشد اقتصادی، تراز پرداختها، نقدینگی و تورم بهعنوان عوامل بنیادی اقتصادی در چند ماه گذشته به خوبی کنترل و هدایت شده است که توانسته نقش موثری در تقویت ارزش پول ملی و بازگشت ثبات به نرخ ارز داشته باشد.کمیجانی افزود: شرایط بازار امیدوارکننده و روبه بهبود است و امیدواریم که دوباره شاهد ثبات در بازار ارز باشیم. سال 94، زمان بهبود در زندگی مردم است او درباره حاشیههای نرخ رشد اقتصادی مثبت چهاردرصد در نیمهاول سال و عدم احساس آن در اوضاع اقتصادی، خاطر نشان کرد: به زودی مردم و فعالان اقتصادی خروج از رکود و رشد را احساس میکنند که شاید تا پایان امسال یا از سال1394 شاهد آن باشیم، چرا که زمانبر است. آلاسحاق: وام شرکتهای بانکها در فهرست معوقات رییس اتاق بازرگانی تهران با اشاره به روابط چالشبرانگیز بخش خصوصی و نظام بانکی، راهحل را در اقتدار کامل بانکمرکزی عنوان و تصریح کرد: شکل و شمایل معوقات بانکی جدا از رقم آنها بحثبرانگیز است؛ چرا که برخی بانکها به شرکتهای خود وام دادهاند اما آن را در فهرست معوقههای خود آوردهاند. یحیی آلاسحاق ادامه داد: ریشه اصلی ما نظام بانک و بانکداری است که مشکلاتی دارد؛ یکی از مشکلات نظام بانکی معوقهها، ناهماهنگی نرخ سود و تورم، عدم کفایت سرمایه و تنگناهای اعتباری است. او افزود: توقع ما از سیستم بانکی این نیست که پایه پولی بانک بالا برود و تورم ایجاد شود. یکی از راههای ممکن این است که بانکهای تجاری پول تجاری خلق کنند تا بتوان از حداقل امکانات استفاده کرد و وامها را به جایی بدهند که بازگشت داشته باشد. آلاسحاق از وامهایی که با سیمکارت و گردنبند گرفته میشود، خبر داد رییس اتاق بازرگانی تهران با انتقاد از عملکرد موسسات مالی غیرمجاز در کشور گفت: وضعیت به گونهای شده که اشخاص در مقابل یک سیمکارت یا گردنبند بهعنوان وثیقه به یکدیگر تسهیلات میدهند. مدیرعامل بانک سپه: کاهش دستوری سود، بانکها را بنگاهدار کرد در پایان مدیرعامل بانک سپه با تشریح دلایل بنگاهدار شدن بانکها گفت: اگرچه بانکها در گردآوری سپردهها تلاش میکنند اما با توجه به کاهش دستوری نرخ سود در سالهای گذشته تمایلی برای اختصاص این منابع به فعالان اقتصادی نداشته و بنگاهدار شدهاند. سیدکامل تقوی نژاد اظهار کرد: در فضای رقابتی سیستم بانکی، اگرچه بانکها در گردآوری سپردهها و افزایش سهم بازاری منابع تلاش مینمایند، لیکن با توجه به کاهش دستوری نرخ سود بانکی طی سالهای گذشته تمایلی به تخصیص این منابع به فعالان اقتصادی نداشته و در چنین شرایطی حفظ ارزش سپردههای مشتریان از راههایی مانند بنگاهداری، خرید و فروش، واسطهگری و بورسبازی و... انجام میگیرد. به خصوص اینکه در نتیجه رقابت ناسالم بین برخی از بانکها، بعضا نرخ سود پرداختی به سپردهها از نرخ سود تسهیلات اعطایی نیز فراتر رفته و تخصیص منابع مالی بانکها در قالب پرداخت تسهیلات، فاقد بازدهی و توجیه اقتصادی مناسب است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.