هشدار به اصولگرایان
سیدابوتراب فاضل . فعال سیاسی
1-همه کسانیکه دهه 70خورشیدی را به تجربه یا به کنکاش عالمانه دریافتهاند، گواه این مدعا هستند که روند شکلگیری مطالبات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی جامعه ایرانی در اواسط دهه 70 به ظهور جنبشی منتهی شد که بلاشک در تاریخ انقلاب اسلامی کمنظیر بود. حاملان این جنبش جریان سیاسی موسوم به «چپ» بودند که بعدها به «اصلاحطلب» معروف شدند. نارضایتیها و شکاف ایجاد شده ناشی از بالارفتن انتظارات و توقعات فرهنگی و سیاسی جامعه که خودمحصول گسترش تحصیلات متوسطه و عالی، افزایش تیراژ مطبوعات، افزایش سازمانهای دولتی و غیردولتی و ارتباطی بود، موجب بروز تحولات اساسی در جامعه شد. در حالی که نهادهای دولتی و غیردولتی قادر به پاسخگویی و جواب دادن به این انتظارات و توقعات ایجاد شده نبودند و در انتخابها و تصمیمها توجهی به نظر و خواستهای انباشت شده درلایههای اجتماعی نمیشد و از سوی دیگر با افزایش دگرگونی در ساختارهای اجتماعی و اقتصادی بهویژه افزایش در نرخ سواد، تعداد مراکز آموزشی، تحول فکری و آگاهیهای سیاسی و اجتماعی شهروندان، مشارکت سیاسی و اجتماعی به تدریج افزایش مییافت و نیاز بود تا آزادیهای اساسی و مشروع به تدریج نهادینه گردد، ولی در عمل مشارکت و آزادیها، حتی در سطح نسبی آن عینیت نیافت و فضای محدود سیاسی به شکل نسبی وجود داشت. این شرایط که در دهه سازندگی ایجاد شده بود معلول تغییر در نیروی انسانی جامعه بود. بر اساس آمار، در دهه دوم انقلاب رشد چشمگیری در نرخ باسوادی مردم ایجاد شده بود. در سال ۱۳۷۵ یعنی یک سال مانده به رخداد دوم خرداد باسوادی حدود ۲۰درصد نسبت به سال ۱۳۶۵ افزایش یافته بود و افزایش نرخ باسوادی جمعیت شهرنشین نسبت به روستاییان حدود ۱۶درصد بود. طی این مدت رشد کمی دانشجویان، مراکز آموزش عالی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی رشدی بالای 400درصد پیدا کرده بود. به این ترتیب وجود دو میلیون دانشجوی مراکز آموزشعالی پراکنده در سطح کشور، ظهور گروه مرجعی مهم در تحولات جامعه ایران را باعث شد و این امر با خردگرایی رو به رشد جامعه همخوانی و هماهنگی کامل نشان داد و موجب پیروزی جنبش دوم خرداد گردید. 2- این روند طبیعی جامعه ایرانی و البته بالندگی جامعه سیاسی که به تحول در حوزه قدرت سیاسی انجامید، اگرچه میتوانست با درک درست و راهبری عالمانه حاملان آن به سرانجام توسعهیافتگی برسد، اما بهواسطه ظهور برخی تندرویها، موجود ناقصالخلقهای شد که هرچند تاثیر ژرف بر جامعه و ساختاربندی قدرت گذاشت ولی نتوانست در قامت یک جنبش رفورمیستی نقشآفرینی کند. بهزعم بسیاری از پژوهشگران ایجاد فاصله بین «خواست» و «یافت»، موجب سرخوردگی مردم شد و بهعبارتی اصلاحطلبی به کما رفت؛ واقعیتی هرچند تلخ اما کاملا عینی. البته صدای بلند برخی جریانات با آنچه در جهت اصلاح امور توسط دولت برآمده ازاصلاحطلبی صورت میگرفت کاملا تفاوت داشت ولی این صدا به واسطه تاثیرگذاری روی فضایعمومی جامعه به مخالفان- که از قضا درک درستی از رقابت سیاسی سالم در چارچوب ملاحظات دموکراتیک نداشتند- فرصت داد تا با توسل به شیوههای غیرمتعارف، رقیب را از میدان به در کنند و روند سیاسی اصلاحطلبی در جامعه با کندی مواجه شود. تجربهای که به حذف نیمبند اصلاحطلبان در ساحت رسمی و یکهتازی اصولگرایان منجر شد. فرآیندی که متاسفانه بازی سیاست را بدون وجود رقیب یعنی حذف مهمترین انگاره دموکراسی توجیه میکرد و در نهایت به ظهور دولت احمدینژاد منتهی شد که نهتنها به رقابت سیاسی و اخلاق نسبت به «رقیبان» پایبند نبود بلکه به «رفیقان سیاسی» خود نیز اعتقادی نداشت و آن شد که همه دیدند و تجربه کردند. 3--قابل پیشبینی بود کسانیکه در انتخابات خردادماه92 بهیکباره در رقابت سیاسی میدان را به حریف واگذار کرده و نامزد اصولگرا را بر کرسی ریاستجمهوری ندیدند، بنای ناسازگاری با دولت منتخب را در دستور کار قرار دهند. اما تندروهای منتسب به اصولگرایی، میدان سیاست را به دست گرفته و با هجمه شدید به دولت، رفتارهایی را نشان میدهند که چند خصیصه مهم را یدک میکشد. اولا قایل به قواعد بازی سیاست نیستند، ثانیا اخلاق را بهعنوان یک گزاره مبهم و گمشده در رقابتهای سیاسی فرض میکنند و ثالثا منافع باندی و فردی خود را به منافع ملی ترجیح میدهند. این شرایط بهواسطه امکان استفاده از تریبونهای عمومی و فضای رسانهای موجب گردید تا فضای مبهمی بر جامعه سیاسی حکمفرما شود و موجبات ظهور افراطگرایانی را فراهم سازد که به جز خصایص فوق، عامدا یا سهوا در جهت حذف انگارههای دموکراتیک در رقابتهای سیاسی تلاش کنند. تندروها که توسط بخش وسیعی از جامعه سیاسی؛ نماینده غیررسمی جریان اصولگرا هستند با اتخاذ رویکردهای حذفی و مخالفخوانی با آنچه توسط دولت انجام میشود قایل بر این نظرند که با این تاکتیک میتوانند فضای روانی جامعه را به دست گرفته و بازهم شرایطی را به نفع خود تغییر دهند. اینکه آیا در این طریق موفق میشوند یا نه موضوع این مقال نیست اما آنچه مهم است اینکه رفتارشان موجبات حذف یک جریان سیاسی و لاجرم حذف رقابت سیاسی میشود و زمینه را برای ظهور دولتهایی فراهم میکند که نه تنها به اصولگرایی واصلاحطلبی اعتقاد ندارند بلکه رویکرد کلی آنها کشور را وارد فاز «ضدتوسعه» میکند و لطمات سهمگینی را وارد میکنند. 4- اما گذشته را میتوان به مانند چراغی تصور کرد که آینده را پیشبینیپذیر میکند. تجربه آنچه در دهه70 میتوانست به بالندگی جامعه سیاسی منجر شود و در اواخر دهه80 همان جریان پویا به رخوت و رکود سیاسی- اقتصادی جامعه انجامید را باید بسان چراغی راهگشا پنداشت که ممکن است مجددا روی به تکرار آورد؛ تندروی از سوی جریاناتی که خود را از اصولگرایان میدانند و تجربه تلخ شکست در انتخابات 92 را در پیشروی خود دارند. از سوی دیگر فریاد تندروهای این جریان سیاسی که البته پیچیدهتر و منسجمتر از همکیشان خود در دهه70 در جناح مقابل عمل میکنند و صدای بلندی که از آنها به گوش میرسد و ساز ناکوکی که برخلاف خواستعمومی جامعه مینوازند، موجب میشود که بهعنوان یک ناظر بیرونی نگران جریان اصیل اصولگرایی باشیم. هم از این باب که اولا هژمون یک گروه سیاسی خاص بر کشور- چه اصولگرا و چه اصلاحطلب- موجب رشد گروههای بیهویت سیاسی میشود که به هیچ کدام از اصول فکری، اعتقادی، اخلاق و سیاسی پایبند نیستند و ثانیا به حذف انگارههای دموکراتیک مانند رقابت سیاسی میانجامد که این مهم، مخل توسعه ملی و گسترش مردمسالاری است. ثالثا در جامعه بدونحزب و سیال سیاسی ما به افراطیگری و پوپولیسم دامن میزند که در اینصورت باید از خردگرایی در تصمیمات فاصله گرفت و منتظر ضربه کاری به فرآیند توسعهملی بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.