شرکای جدید افغانستان پس از خروج آمریکا
زهرا رحیمی
«باراک اوباما» رییسجمهوری آمریکا، جنگ افغانستان را پایانیافته خواند؛ در شب کریسمس در پایگاه سپاه تفنگداران دریایی هاوایی حاضر شد و با ادای احترام به کشتهشدگان این جنگ اعلام کرد که افغانستان پس از 13سال جنگ امنتر شده است. اما آیا افغانستان در شرایط پس از جنگ همان رویکرد سابق را در پیش خواهد گرفت؟ آیا این کشور با رویکارآمدن رییسجمهوری که تمایلات غربی دارد، باز هم شرکای سابق را در اولویت قرار خواهد داد؟ به نظر میرسد پس از رویکارآمدن «اشرف غنی» بهعنوان رییسجمهوری جدید افغانستان، مناسبات این کشور نیز رو به تغییر است. غنی در نخستین سفر خارجی خود چشم روی متحد بسیار نزدیک و سنتی خود یعنی هند بست و راهی چین شد، پس از آن نیز پاکستان و عربستان بودند که میزبان او شدند. غنی البته هنوز سفری به تهران نداشته و در نگاه نخست نیز به نظر میرسد ایران رضایت چندانی از رویکارآمدن او ندارد. به گزارش المانیتور، چنین رویکردی نسبت به رویکارآمدن غنی در کابل هنوز هم نمیتواند از علاقه ایران به حفظ جایگاه خود بهعنوان یک بازیگر کلیدی در صحنه سیاست افغانستان بکاهد و نباید هم اینطور شود. بههرحال ایران یکی از بزرگترین سهامداران در آینده افغانستان است. نباید از این نکته غافل شد که با توجه به نزدیکی جغرافیایی، امور افغانستان- چه خوب و چه بد- تاثیری آنی روی ایران دارند. در این گزارش آمده است که ایران از رویکارآمدن دولتی متحد در کابل استقبال کرده اما تهران تمایل بیشتری به پیروزی عبدالله عبدالله داشت. ایران روابط عمیقی با عبدالله داشت و سابقه این روابط به دهه1990 میلادی برمیگردد؛ زمانیکه تهران از پشتیبانان اصلی اتحاد شمال در مبارزه با طالبان بود. از سوی دیگر، غنی مردی است که بخش قابلتوجهی از زندگی خود را در غرب سپری کرده و سالهای بسیاری را نیز در آمریکا بهسر برده است. او بهوضوح اعلام کرده که آمریکا نقش مهمی در آینده افغانستان ایفا خواهد کرد. البته غنی ارکان کلیدی مختلفی را برای سیاست خارجی کشورش تعریف کرده است. او میگوید، دولتش بر همسایگان نزدیک، جهان اسلام و آمریکا، اروپا و ناتو متمرکز خواهد بود. المانیتور در ادامه مینویسد: در برخی مواقع مخالفت تهران با تداوم حضور نظامی آمریکا در افغانستان از سوی افرادی مطرح شده که به نظر میرسد خواهان بهبود روابط ایران- آمریکا هستند و در صورت وجود منافع مشترک، همکاری را غیرممکن نمیدانند. در ماه اکتبر «محمدجواد ظریف» وزیر خارجه ایران در کنفرانس موسوم به «فرآیند استانبول» با موضوع افغانستان که به میزبانی چین برگزار شد، خواستار خروج نیروهای نظامی خارجی از افغانستان شد. اما در میانه تمامی این درخواستها، اعلامیهها و اطلاعیهها به نظر میرسد برخی کشورها دستبهکار شده و بهخوبی از فضایی که بهتازگی با خروج نیروهای آمریکایی ایجاد شده، بهره میبرند. کمرنگشدن حضور ایران نیز میتواند میدان را برای کشورهایی چون چین و عربستان خالی بگذارد. چین دارای سه هدف استراتژیک در افغانستان است: نخست، استفاده از منابع و مواد خام، دوم، افزایش فرصتهای تجارت مشترک از جمله راهاندازی پروژههای زیرساختی مانند خطوط آهن، جاده و مخابرات و سوم، ممانعت از تبدیلشدن افغانستان به پایگاهی برای جداییطلبان «سینکیانگ». طی 13سال حضور نظامی آمریکا در این کشور، شرکتهای چینی برای تاختوتاز در بخشهای موادخام و انرژی افغانستان ملزم به رعایت امنیت نسبی بودند. این شرکتها با خروج نیروهای آمریکایی، با یک فضای امنیتی جدید و البته علامت سوالی در مورد آینده عملیاتها روبهرو خواهند بود. افغانستان با گذشت بیش از یکدهه جنگ، پذیرای ورود دیگر قدرتهای بزرگ برای ارایه فرصتهای اقتصادی با هدف توسعه اقتصاد خود خواهد بود. ضمن اینکه چین بهطور همزمان روابط خود با دولت جدید افغانستان و طالبان را توسعه میدهد تا از یکسو منابع انرژی را توسعه دهد و از سوی دیگر کمپین مبارزه با تروریسم را تقویت کند. البته گامهای پکن از آن جهت محتاطانه برداشته میشود که این کشور فاقد تجربه لازم برای برقراری ارتباط با قبایل افغان است و سعی میکند اشتباهات شوروی سابق را تکرار نکند. در طرف دیگر عربستان است که در زمره نخستین کشورهایی قرار دارد که میزبان رییسجمهوری افغانستان بود. طی ماه اکتبر بود که این کشور از احداث یک مرکز بزرگ اسلامی به نام مرکز اسلامی «ملک عبدالله» در افغانستان خبر داد. به گفته مقامات افغان، مرکز ملکعبدالله دارای یک دانشگاه بزرگ علوم اسلامی، یک خوابگاه با ظرفیت پنجهزارنفر، یک بیمارستان و یک ورزشگاه است. علاوهبر این، یک مسجد بزرگ با ظرفیت ۱۵هزارنفر شبیه به مسجد «فیصل» اسلامآباد پاکستان نیز در بخشی از این مرکز احداث خواهد شد. هزینه ساخت این مرکز بین ۴۵ تا صدمیلیوندلار پیشبینی شده و قرار است کار ساخت آن سال آینده آغاز و در سهسال تکمیل شود. با آنکه حدود هزار مدرسه کوچک و بزرگ که در آن علوم اسلامی تدریس میشود، در افغانستان وجود دارد اما مقامات میگویند این مرکز نخستین مرکز تخصصی در علوم اسلامی در افغانستان خواهد بود. به گزارش المانیتور، در چنین شرایطی تهران که با انتخابهای نهچندان رضایتبخش افغانستان، از جمله تعهد بیچونوچرای رییسجمهوری آن نسبت به شراکت با آمریکا کنار آمده، باید نهتنها هزینههای اقتصادی، بلکه هزینههای دیپلماتیک تبدیلشدن به یک بازیگر غیرموثر در محاسبات کابل را مدنظر داشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.