|

غیرنظامیان شرق اوکراین و افق نامحدود رنج

تانیالوکشینا . عضو ارشد دیده‌بان حقوق بشر شاخه روسیه

در حومه «دونتسک»، جایی که در ماه‌های اخیر درگیری‌های شدیدی میان نیروهای اوکراینی و جدایی‌طلبان هوادار روسیه در جریان بوده، شلیک گلوله، بخشی از زندگی هرروزه مردم شده است. خانه‌های بسیاری از ساکنان این مناطق شیشه ندارد، شیشه‌ها در انفجارها و درگیری‌ها می‌شکنند و شیشه‌های جایگزین هم ممکن است تنها ساعاتی دوام داشته باشند. از همین‌روست که ساکنان این مناطق تصمیم گرفته‌اند پوشش‌های پلاستیکی را «تا زمانی بهتر» جایگزین شیشه‌ها کنند. در منطقه تحت کنترل جدایی‌طلبان در «لوهانسک» که زیرساخت‌ها آسیب‌های شدیدتری دیده، تقاضا برای رول‌های پلاستیکی، بیشتر شده است. چند هفته پیش، زمانی که به شهر «پروومایسک» رفتم، اولین سوال مدیران شهری از من و همکارم این بود: «آیا رول پلاستیکی با خودتان نیاورده‌اید؟» ظاهرا آنها ما را با امدادگرانی که مدتی طولانی انتظارشان را می‌کشیدند، اشتباه گرفته بودند. ابعاد فاجعه حتی برای چشم‌های باتجربه ما هم تکان‌دهنده بود. وقتی چندروز بعد، روزنامه‌نگار دیگری می‌خواست به آنجا بیاید، به او پیشنهاد کردم که کمی غذا و رول پلاستیکی با خودش بیاورد. نه به‌خاطر اینکه وظیفه‌اش بود بلکه به این دلیل که وقتی با دستان خالی می‌آمد احساس افتضاحی می‌کرد. «پروومایسک» که در 50کیلومتری غرب «لوهانسک» قرار دارد، پیش‌تر شهری پرجنب‌وجوش و پرجمعیت بوده. شهری با نزدیک به 39هزار شهروند و چند کارخانه صنعتی و بیش از 10مدرسه و چند کالج. جدایی‌طلبان بهار گذشته کنترل این شهر را به دست گرفتند و با وجود بمباران‌های مرگبار و شدید تصمیم گرفتند هرطور شده شهر را تسلیم نیروهای اوکراینی نکنند. بسیاری از ساکنان این شهر همان ابتدا فرار کردند اما برخی ماندند و برای ایمنی بیشتر در زیر‌زمین‌ها زندگی می‌کنند. بسیاری از کسانی که برای غذا و آب از زیرزمین‌ها خارج شدند‌، جانشان را از دست دادند با این حال هیچ‌کس به‌طور دقیق نمی‌داند که تعداد آنها چقدر است. مردم، چاره‌ای نداشتند جز اینکه اعضای خانواده‌شان را در حیاطشان دفن کنند. وقتی در ماه سپتامبر اوضاع کمی آرام شد، سطح تخریب آنقدر سرسام‌آور بود که من را یاد وضعیت شهر «گروزنی»، پایتخت چچن در سال2000 انداخت؛ شهری که نماد بیشترین تخریب بعد از جنگ اتحاد جماهیر شوروی بود. برخی از محله‌ها کاملا با خاک یکسان شده و برخی دیگر به‌سختی قابل سکونت بودند. با این حال با امضای توافق «مینسک» میان اوکراین، روسیه و جدایی‌طلبان در روز پنجم سپتامبر که ظاهرا به جنگ خاتمه می‌داد، ساکنان این مناطق بازگشتند. آنها ماه‌ها در بخش‌های دیگر اوکراین یا روسیه سپری کرده بودند و با پایان منابع مالی‌شان دیگر نمی‌خواستند سربار بستگان و دوستان خود باشند. اما در ماه نوامبر درگیری‌ها از سر گرفته شد و هنوز‌ هم متوقف نشده است. نیروهای اوکراینی تنها چندکیلومتر تا پروومایسک فاصله دارند. جدایی‌طلبان از موقعیت‌های مختلف شهر، از کنار مدارس و بیمارستان‌ها و آپارتمان‌ها به سمت آنها شلیک می‌کنند و با این کار غیرنظامیان را در معرض خطر قرار می‌دهند. نیروهای اوکراینی هم بی‌هیچ توجهی به ایمنی غیرنظامیان، با شدت بیشتری به این شلیک‌ها پاسخ می‌دهند. یکی از پزشکان زایشگاه محلی به ما گفت که روز 15نوامبر، بیمارستان هدف حملات خمپاره‌ای قرار گرفت و پنج خمپاره در حیاط بیمارستان فرود آمد. به گفته یکی از پرستاران، قطعات خمپاره به بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان اصابت کرد و شیشه‌های خردشده مانند باران روی نوزاد زودرسی که در بخش بود فرود آمد اما این نوزاد دختر به‌طرز معجزه‌آسایی زنده ماند. آنهایی که آب، گاز و برق خانه‌هایشان به‌خاطر شلیک‌ها قطع شده، حالا در پناهگاه‌های زیرزمینی زندگی می‌کنند. من با خانواده‌ای صحبت کردم که با چهار فرزند خردسالشان سه‌ماه است که در زیرزمینی سرد و مرطوب زندگی می‌کردند. آنها که خوش‌شانس‌تر هستند خانه‌هایشان هنوز برق و‌گاز دارد و به‌سختی می‌توانند محل زندگی‌شان را کمی گرم نگه دارند. زنی که بدون دستمزد در موتورخانه‌ای کار می‌کند به ما می‌گوید که تنها به‌خاطر دوچیز همچنان به کار خود ادامه می‌دهد: شانس شست‌وشو با آب گرم و غذایی که رهبران جدایی‌طلبان به کارگران می‌دهند. پروومایسک تنها شهر شرقی اوکراین نیست که اینچنین ویران شده، بسیاری از شهرهای دیگر این منطقه هم به همین میزان آسیب دیده‌اند. درگیری‌ها ادامه دارد و دو طرف همدیگر را متهم می‌کنند. روسیه و هوادارانش، اوکراین را به عدم پیروی از توافق مینسک و نقض گسترده حقوق بشر متهم می‌کنند و از آن‌سو اوکراین نیز می‌گوید مقصر، طرف مقابل است؛ اتهاماتی که هیچ‌کدام ذره‌ای از رنج و درد غیرنظامیان کم نمی‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.