مرد بلوند بشکههای سیاه
آمنه شیرافکن . روزنامهنگار
سال80 بود که در جزیره کیش تجارت میکرد، نه به مفهوم گسترده آنکه بسیار ابتدایی و به شکلی از دلالیهای مرسوم اینروزها در کشور. همان موقع هم، سر چند بومی منطقه کلاه گذاشته بود و در جنوب کشور آدم خوشنامی نبود. شکلاتهای «هوبی» را چندماه مانده به تاریخ انقضا از دوبی وارد کرده و بهسرعت پخش میکرد. در سالهای 80 تا 90 اما مسیر زندگیاش کاملا چرخید. از شکلاتهای هوبی بنفش تا بشکههای سیاه نفت راهدرازی نبود. بابک زنجانی بلوند کارش را خوب بلد بود و پیشتر در مدلهای کوچک همه ترفندهای خلاف را آزمایش کرده بود. از تقلب در ثبت شرکتی برای یک تاجر بوشهری در ترکیه و تقلب و کلاهبرداری 50میلیونی در سال81 حالا به ثبت بانک تقلبی در تاجیکستان و مالزی رسیده بود. کسی هم در تمام این سالها مچ دستش را نگرفته بود و اگر گرفته بود چند صباحی بعد دوباره کارش را ادامه داده بود. در پرونده زنجانی بیش از هر چیز، ماجرای عدم نظارت مهم است و دیگر مسایل در حاشیهاند؛ حاشیههایی در متن پرونده تخلف تاریخی فساد در ایران. پروندهای که حالا با گذشت یک سال از بازداشت زنجانی هم، از ابهام مخاطب و افکار عمومی نکاسته و بیشتر به عمق سوالها افزوده است. سوال این است که چه میکنیم که چنین میشود. نگاه موشکافانه به پرونده سنگین بابک زنجانی پاسخ روشنی است به این سوال. اینکه چطور بهسادگی مردی هزارچهره به لایههای حساس اقتصاد کشور ورود یافته و آن وقت ثبت یک شرکت ساده و کسب درآمدی مشروع از آن، اینروزها به یکی از دشوارترین امور برای نسل جوان ایرانی تبدیل شده، چطور است که همچنان کار دلالی -اقتصاد سایه- بیداد میکند و تولید کماکان در رکود تورمی است. چطوراست که مالیات و عوارض تنها سهم خوشحسابهاست و آنطور که خود مسوولان گفتهاند 40درصد اقتصاد ایران از پرداخت مالیات پا پس کشیدهاند. این 40درصد چه دستگاهها و چه افرادی هستند و چرا تاکنون درباره شناسایی آن سکوت شده؟ یکسالگی بازداشت زنجانی فرصتی است کوتاه برای تامل درباره نظام اقتصادی و سیاسی ایران. نام بابک زنجانی به طعنه «شاه کلید» کلاهبرداریها شده، از تاکسی گرفته تا گفتوگوی روزمره، همه میخواهند رمز موفقیت یکشبه او را بدانند. البته پیگیریهای یکساله ما نشان از آن دارد که اتفاقا زنجانی 13سالی میشود که آدم خوشنامی نیست. این خوشنامنبودن اما برای کسب قدرت چندان مانع بزرگی برایش نبود. اینجا بدون تردید پای برخی حمایتهای بیضابطه در میان بوده و نظارتهای رفاقتی. وگرنه چطور برای کسب وام دومیلیونی هزار بوروکراسی اداری طی میشود و برای پرداخت هزینههای میلیاردی به زنجانی هیچ. چطور برای استخدام معلمی در دستگاه آموزشوپرورش تمام زندگی فرد از ابتدا تا انتها بررسی میشود و آن وقت سپردن مال مردم به یک جوان 40ساله - نهچندان خوشنام - بیهیچ بازخوانی از گذشته او بهسادگی آبخوردن صورت میگیرد. یکروز نام شهرام جزایری بر سر زبانها افتاد و یک روز آقای خاوری بانک ملی و بعدتر امیرمنصور آریا و النهایه بابک زنجانی. جلوی انتشار اسامی دیگر درست زمانی گرفته خواهد شد که پرونده نه در انتهای کار که از همان ابتدا وارسی شده و به نقصان تمام افراد دخیل در این پرونده رسیدگی شود؛ از وزرایی که پای اعتبارنامه بابک زنجانی امضا زدهاند تا رییس بانک مرکزی وقت و بسیاری دیگر که در پروژه اعتماد حداکثری به زنجانی چشم بر روی واقعیت بستهاند. بهویژه آنهایی که میبایست پیشینه این آدم را از همان دوران کودکی تا 40سالگیاش جزء به جزء بررسی میکردند. چرخه معیوبی در تولید بابک زنجانی دخیل بوده، چرخه تولید امثال زنجانیها، خاوریها، آریاها و ... درست زمانی از حرکت بازخواهد ایستاد که هر مسوول و مقامی به هنگام امضا و سفارش و توصیه از ترس نظارتهای بیمحابا به خود اجازه چنین کاری ندهد. تولید آدمهایی که برای مدتی نماد فساد میشوند و همه داد و فغانها بر سر آنها میرود، اتفاقا از جهاتی پدیده جهان سومی است. در کشورهای جهان سوم است که به یکباره نام یک نفر و نه شبکه پیرامونیاش رسانهای میشود. اتفاقا ترس رسانهها از همین است که مبادا توجه بهنام یکنفر، افکار عمومی را از پیگیری رابطان و واسطان باز دارد. بنابراین از خاطر نبریم که بابک زنجانی نه به تنهایی بابک زنجانی شده و نه به تنهایی قرار است به مجازات اعمال خود برسد. زنجانی و امثال او یک فرآیند و چرخهای از تولید فسادند که درمان آن به سمپاشی نقطهبهنقطه تولید این فساد و تخلفها نیازمند است. وگرنه دفع فساد با حذف نام این آدمها از تاریخ ما، نهتنها راه به جایی نخواهد برد که تنها به تقویت حرکتهای بعدی منجر خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.