نگاهی به شیوه مبارزه با موادمخدر
نعمت احمدی- حقوقدان
مبارزه با موادمخدر، تاریخی طولانی دارد. از نخستین ماههای پیروزی انقلاب مبارزه با موادمخدر یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات در سطح ملی بود. دوره فعالیت آیتالله خلخالی یکی از بحثبرانگیزترین دورهها در این حوزه است؛ دورهای که ادعا میشد، میتوان ظرف سهماه ریشه موادمخدر و معتاد را خشکاند. با وجود سختگیریهایی که صورت گرفت نهتنها موادمخدر ریشهکن نشد بلکه متاسفانه آمار اعتیاد بالاتر رفت. از طرفی، قوانین مربوط به موادمخدر هم توسط مجمع تشخیص مصلحت نظام به تصویب رسید که جز با تصویب مجمع، تغییر قوانین مربوط به قاچاق امکانپذیر نیست. برابر مادهیک اصلاحیه سال76، اعمال زیر جرم است و مرتکب به مجازاتهای مقرر در این قانون محکوم میشود:
1- کشت خشخاش و کوکا مطلق و کشت شاهدانه به منظور تولید موادمخدر 2- واردکردن، ارسال، صادرکردن تولید و ساخت انواع موادمخدر 3- نگهداری، حمل، خرید، توزیع، اخفا و ساخت انواع موادمخدر 4- دایرکردن یا اداره مکان برای استعمال موادمخدر 5- استعمال موادمخدر به هر شکل و طریق، مگر در مواردی که قانون مستثنی کرده باشد. 6- تولید، ساخت، خرید، فروش، نگهداری آلات و ادوات و ابزار مربوط به ساخت و استعمال موادمخدر 7- فراریدادن و پناهدادن متهمین و محکومین موادمخدر که تحت تعقیباند یا دستگیر شدند. برابر ماده2 همین قانون هرکس برای بار چهارم مبادرت به کشت خشخاش یا کوکا کند به مجازات اعدام محکوم خواهد شد. مجازاتهای ماده4 هم مهم است واردکردن، صادرکردن یا تولید، ساخت یا توزیع یا فروش، بنگ و چرس، شیره، سوخته و یا تفاله تریاک مجازاتی به شرح زیر دارد. 1-تا 50گرم تا چهارمیلیون جریمه و تا 50ضربه شلاق 2-بیش از 50گرم تا 500گرم از چهارمیلیون تا 50میلیونریال جریمه نقدی و 20تا 74ضربه شلاق و در صورتی که دادگاه لازم بداند تا سهسال حبس 3-بیش از 500گرم تا پنجکیلو از 50میلیونریال تا 500میلیونریال جریمه نقدی و 20تا 74ضربه شلاق و سهتا15سال حبس 4-بیش از پنجکیلو، اعدام و مصادره اموال به استثنای هزینه تامین زندگی متعارف خانواده. مجازات هرویین، مرفین، کوکایین و دیگر مشتقات شیمیایی مرفین و کوکایین به شرح زیر است: 1- تا پنجسانتیگرم از 500 تا یکمیلیونریال جزای نقدی و 20تا50ضربه شلاق
2- بیش از پنجسانتیگرم تا یک گرم از دومیلیون تا ششمیلیونریال جریمه نقدی و 30تا70ضربه شلاق 3- بیش از یکگرم تا چهارگرم از هشتمیلیون تا 20میلیونریال جزای نقدی و دو تا پنجسال حبس و 30تا70ضربه شلاق 4- بیش از چهارگرم تا 15گرم از 20میلیون تا 40میلیونریال جریمه نقدی و پنج تا هشتسال حبس و 30تا74ضربه شلاق 5- بیش از 15گرم تا 30گرم از 40میلیون تا 60میلیونریال جریمه نقدی و 10تا 15سال حبس و 30 تا 74ضربه شلاق 6- بیش از 30گرم، اعدام و مصادره اموال به استثنای هزینه زندگی محکوم. البته سختگیریهای دیگری هم در قانون فوق آمده که از آن میگذرم. هدف از طرح موضوع، این است که اخیرا مساله حذف اعدام از مبحث قاچاق موادمخدر مطرح و ناکارآمدی این شیوه مبارزه برای مسوولان هم روشن شده است. قانون موادمخدر که بخشی از آن را شرح دادم باعث شد زندانی ایران از سرانه جهانی جمعیت بالاتر باشد. امروز از جمعیت 270هزارنفری زندانیان یاد میشود که سهچهارم این جمعیت مربوط به موادمخدر است؛ مبارزهای که نتوانسته تسلط کاملی بر موادمخدر در ایران داشته باشد. سختگیریهای قانونی نهتنها مانع از گسترش موادمخدر در همه زمینهها - از خریدوفروش گرفته تا مصرف- نشده، بلکه با آمارهای بعضا هشداردهندهای از نظر تعداد ابتلا به موادمخدر روبهرو هستیم. در راه مبارزه با موادمخدر نزدیک به چهارهزارنفر شهید و بیش از 12هزارنفر مجروح و ازکارافتاده در نیروی انتظامی داریم. میدانیم هزینه مبارزه با موادمخدر بهشدت بالاست و از طرفی جمعیت معتاد کشور هم رو به افزایش است و موضوع اعدام و تعداد افرادی که اعدام میشوند به چالش بین ایران و سازمانهای بینالمللی تبدیل شده است. اگر نیمنگاهی به اظهارنظر مسوولان ستاد مبارزه با موادمخدر داشته باشیم جملگی از ناکامی طرح مبارزه با موادمخدر و قاچاق ظرف سالهای گذشته صحبت میکنند. قوانین و راهکارهای فعلی مبارزه با موادمخدر حتما نیازمند بازنگری است. نگارنده بر این باور است حال که عدهای به این نتیجه رسیدهاند که مجازات اعدام نتیجهبخش نیست فرصت برای بازنگری در روشها و نگاه به این معضل، فراهم است. امروز مسوولان نیز میگویند خانواده اعدامشدگان موادمخدر ممکن است در معرض آسیب جدید اجتماعی قرار گیرند، احیانا به متهم یا محکوم بعدی تبدیل شوند و جامعهای آسیبپذیر از نحوه غلط مبارزه با موضوعی اجتماعی که تبعات آن دامن همه اجتماع را گرفته است بازهم در همان مسیر هدایت شوند. قانون مبارزه با موادمخدر و نگاهی مجرمانه به معتاد و نیز نوع مجازات و شدت آن، راهکار برخورد با موادمخدر نیست. حال باید با تکیه بر شیوه مبارزه دیگر کشورها و نتایجی که از این راه کسب کردهاند به موادمخدر و معتاد نگاه کنیم و با حذف مجازات اعدام از موادمخدر از آمار اعدامشدگان که مورد انتقاد جوامع بینالمللی است بکاهیم و بهانه به دست مخالفان کشور ندهیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.