|

تخیل احیای امپراتوری عثمانی

غلامعلی ریاحی-وکیل پایه‌یک دادگستری

به دلایل گوناگونی که عمده‌ترین آن، فقدان برنامه‌های سرگرمی در شبکه‌های گسترده سیمای جمهوری‌اسلامی‌ایران است، برنامه‌های ماهواره‌ای و خصوصا چند شبکه تلویزیونی که سریال‌های ترکیه‌ای را با مضمون تاریخی نمایش می‌دهد جاذبه‌ای بیش از اندازه پیدا کرده است. دولت ترکیه با یک برنامه عظمت‌طلبانه تلاش فراوان دارد که از پنج‌قرن حاکمیت امپراتوری عثمانی چهره درخشانی ارایه دهد و در این راستا برنامه‌سازان فرهنگی ابایی ندارند که هرجا لازم باشد دست به تحریف تاریخی هم بزنند. سلطه حاکمان ترک از 1453م بر قسمت‌های زیادی از اروپای‌شرقی و سرزمین فعلی ترکیه که شمال آفریقا و سرزمین‌های فعلی سوریه، لبنان، عراق، اردن و عربستان‌سعودی تا انتهای یمن را شامل می‌شد عملا ارتباط زمینی کشورمان با ملل متمدن نظیر فرانسه، انگلستان، آلمان و ایتالیا را قطع کرد و باعث شد برای پنج‌قرن از قافله تمدن بازبمانیم. در دهه 1920 پس از اتمام جنگ جهانی اول و تولد جمهوری جدید ترکیه به‌جای امپراتوری عثمانی به رهبری کمال آتاتورک، روابط صمیمانه حسن‌همجواری بین ایران و ترکیه شکل گرفت و مرزهای مشترک که به‌طور عمده با درایت میرزاتقی‌خان امیرکبیر در قرارداد ارزروم برقرار شده بود بار دیگر به رسمیت شناخته شد و می‌توان ادعا کرد که سرسلسله‌دودمان پهلوی، دولت نوین ترکیه را سرمشق مدرنیته، تجدد، نوسازی اقتصادی، اجتماعی و سیاسی قرار داد... .

تجاوزطلبی‌های امپراتوری عثمانی و معارضات جنگی بین آنان و دولت صفویه زخم‌های عمیقی بر پیکره تاریخی ایران وارد کرده است به‌طوری که یک دوره سلطان‌سلیم، امپراتوری عثمانی با شکست‌دادن صفویه، تبریز را تصرف و آن را به‌نوعی پایتخت خود اعلام کرد. در سریال‌های ترک از حاکمان عثمانی در مجموع چهره‌ای انسانی و نیک نشان داده و شیوه حکمرانی آنان توجیه می‌شود و نوع خوراک، پوشاک، آرایش کاخ‌ها و باغات، بسیار متمدنانه جلوه می‌کند. در مقابل وقتی موضوع فرار یکی از فرزندان امپراتوری و پناه‌آوردن او به دولت وقت صفویه مطرح می‌شود متاسفانه از نظر اخلاقی، پادشاه عجم بسیار پیمان‌شکن، پست و پول‌پرست جلوه‌گری می‌کند و آرایش و ساماندهی کاخ حکمرانی پادشاه ایران نیز در مقایسه با کاخ‌های امپراتور عثمانی بسیار ابتدایی و محقر است. این قسمت از سریال، توهین‌ آشکار به یکی از عالی‌ترین خصلت‌های ایرانی و سیاه‌نمایی در مورد سلسله‌ای از حکمرانان گذشته این مرزوبوم است که پس از فروپاشی ناشی از ایلغار مغول توانست یکی از درخشان‌ترین ادوار تاریخی را رقم بزند و همین سلسله صفوی است که تجدیدحیات شیعه را باعث شد، چون در تاریخ اسلام فقط چندسال در دوره حاکمیت و قدرت‌یابی آل‌بویه، مذهب شیعه رشد و نمو مختصری داشت و این سلاطین صفوی بودند...

...که با رسمی‌کردن مذهب شیعه، موجب فراگیری آن در سراسر کشور شدند و ظهور عالمان بزرگ، ناشر و مفسر اعتقادات شیعی نظیر علامه مجلسی، میرداماد، شیخ‌بهایی و ساخت ابنیه غرورانگیز تاریخی از جمله مساجد «شاه» و «شیخ‌لطف‌الله» و پایه‌ریزی یک سلوک و همزیستی تاریخی با ادیان و مذاهب دیگر نظیر مسیحیان، بهترین شاهد این مدعاست. بنابراین جا دارد برنامه‌ریزان فرهنگی کشور خصوصا سازمان میراث فرهنگی و سیمای جمهوری‌اسلامی‌ایران و وزارت ارشاد در قبال اینگونه برنامه‌ها که باعث بدنامی گذشته تاریخی این کشور می‌شود واکنش مناسب نشان دهند. مولفه‌های تاریخ تمدن ایران آنقدر غنی و پربار است که اگر اراده و روشن‌بینی لازم باشد و تنگ‌نظری‌ها کنار گذاشته شود، قادر است ‌برنامه‌های بزک‌کرده خارجی را تحت‌الشعاع قرار دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.