|

اردوغان معجزه فرهنگ و سیاست نوعثمانی

اردشیر زارعی‌قنواتی: ترکیه بار دیگر خبرساز شد و اقدامات سرکوبگرانه دولت «رجب‌ طیب‌اردوغان» علیه جهان رسانه و فعالان مطبوعاتی تیتراول خبرگزاری‌های بین‌المللی شد. این در حالی است که یورش همزمان و برنامه‌ریزی‌شده به روزنامه «زمان» و شبکه تلویزیونی «سامانیولو» که منجر به دستگیری 27فعال رسانه‌ای از جمله «اکرم دومانلی» سردبیر روزنامه زمان در کار او شد، اعتراضات گسترده را در فضای داخلی و عرصه بین‌المللی موجب شده است. اتهامات جدید دولت اردوغان در دور تازه دستگیری روزنامه‌نگاران منتقد ترکیه در چارچوب کلیشه‌های همیشگی تهدیدات امنیتی از قبیل «استفاده از ارعاب و تهدید، تشکیل باندی، جعل، توهین و اقدام برای کودتا» عنوان شده است. اردوغان و نخست‌وزیر او، «داوود اوغلو» ضمن مرتبط دانستن دستگیرشدگان به ارتباط با «فتح‌الله گولن»، رهبر اسلامگرایان میانه‌رو و تبعیدی ترکیه جهت سرنگونی دولت، این اقدام ضددموکراتیک خود را توجیه کرده‌اند. هم‌اکنون بنا بر گزارش نهادهای حقوق‌بشری و سازمان گزارشگران بدون مرز، این کشور بزرگ‌ترین زندان روزنامه‌نگاران در سطح جهان بوده و باند اردوغان در راستای تثبیت موقعیت خود بعد از انتخابات پارلمانی اخیر که حزب «عدالت و توسعه» به پیروزی رسید، سعی می‌کند تا هرگونه صدای مخالفتی را در نطفه خفه کند. این اقدام سرکوبگرانه دولت آنکارا علیه رسانه‌های مستقل و اتهامات عنوان شده علیه بازداشت‌شدگان در چارچوب برنامه‌ریزی یک‌نظام توتالیتر و واپسگرا در جهت خاموش کردن هرصدای مخالفی انجام گرفته است که ارتباط مستقیمی با سیاست‌های واپسگرایانه داخلی و ماجراجویانه خارجی دارد. شکست دکترین سیاسی- امنیتی دولت اردوغان در حوزه داخلی که جامعه ترکیه را به سمت یک‌وضعیت سلبی و دوقطبی اجتماعی سوق داده است و در عرصه منطقه‌ای با اتخاذ سیاست‌های ماجراجویانه و دخالت‌گرایانه در امور کشورهای همسایه از این کشور تصویر یک عنصر نامطلوب و بر هم زننده ثبات را در اذهان تداعی می‌کند، دولت آنکارا را به سوی چنین اقداماتی سوق داده است. به لحاظ عینی و در عالم واقعیات با توجه به مناسبات قدرت در ترکیه هیچ‌گونه خطری برای کودتا و کارشکنی حامیان گولن علیه دولت اردوغان در شرایط کنونی وجود نداشته و اصولا این دارودسته در موقعیتی قرار ندارد که هیچ‌گونه اقدام ضددولتی ای در حد به سقوط کشاندن دولت مستقر انجام دهد. دور جدید سرکوب رسانه در ترکیه را باید با تمایلات واپسگرایانه باند اردوغان در زمینه تغییرات سیاسی- اجتماعی مدنظر او برای جایگزینی سیاست «نوعثمانی» در تقابل با نظم «کمالیستی» دید که لاجرم به دلیل میراث تاریخی مدرنیزاسیون آتاتورک بخش بزرگی از جامعه‌مدنی و سیاسی ترکیه را در تنازع با اردوغان قرار می‌دهد. اینکه طی چندسال گذشته اردوغان بیشترین اصطکاک را با اصحاب رسانه داشته است دقیقا به موقعیت متفاوت ذات مدرن رسانه نسبت به تمایلات واپسگرایانه دولت حاکم بر این کشور دارد که همواره در وضعیت سلبی با همدیگر قرار خواهند داشت. نکته جالب و تا حدودی طنزآمیز موضوع در خصوص ترکیه اردوغان و چگونگی برخورد نهادها و قدرت‌های حاکمیتی بیرونی به این دولت برمی‌گردد. سفر «ولادیمیر پوتین» رییس‌جمهوری روسیه، «جو بایدن» معاون ریاست‌جمهوری آمریکا، «فدریکا موگرینی» مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپایی، «دیوید کامرون» نخست‌وزیر بریتانیا و پاپ «فرانسیس» رهبر کلیسای کاتولیک در طول چندهفته اخیر به ترکیه و دیدار با رهبران ارشد این کشور در شرایطی که این افسارگسیختگی ادامه داشته و تشدید هم شده است در کنار نقش مخرب و فاجعه‌بار آنکارا در همدستی با گروه تروریستی داعش برای بر هم زدن ثبات منطقه و به خصوص اقدامات تروریستی این گروه در سوریه از نتایج این بی‌مسوولیتی بین‌المللی است. اینکه پوتین در چنین وضعیتی به آنکارا سفر می‌کند شاید از سر ناچاری و از زیر فشار خارج‌کردن مسکو در قبال تحریم‌های اروپایی- آمریکایی برای جستن مفری جهت تقویت روابط اقتصادی در موقعیت انزوای پیرامونی مسکو قلمداد شده و بتوان برای آن یک توجیه قانع‌کننده پیدا کرد. سریال سفرهای مقامات غربی به ترکیه و «در باغ‌سبز» نشان‌دادن ورود به اتحادیه از طرف مقامات اروپایی به آقای‌اردوغان، هر چند به‌نظر اکثر تحلیلگران یک‌اقدام بازدارنده از سوی آنان برای جلوگیری از نزدیکی آنکارا- مسکو عنوان می‌شود، اما چنین عکس‌العملی با روح حقوق‌بشری و ادعای دموکراتیک پنداری لیبرال دموکراسی غربی به شدت در تضاد است. تا زمانی که بخش شهری و سنتی روستایی در دوقطبی سیاسی- اجتماعی درون ترکیه با همدستی بورژوازی نوکیسه بخش آناتولی از جریان سیاسی اردوغان حمایت می‌کنند و حوزه بیرونی غربی و محور عربی منطقه نیز در مناسبات ژئوپلیتیک منطقه پرآشوب خاورمیانه او را به‌عنوان یک متحد استراتژیک نگاه می‌کنند، اردوغان مهارناشدنی است. اردوغان بدون‌شک در رویای بازسازی امپراتوری عثمانی است که در محیط داخلی، واپسگرایی و خلافت مذهبی- سیاسی را دنبال می‌کند و در عرصه بیرونی نیز با دخالت در امور داخلی کشورهای همسایه و همدستی با موج بنیادگرایان دینی و افراطیون تکفیری منویات ژئوپلیتیک خود را به بهای آشوب و هرج‌ومرج بر منطقه تحمیل می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.