|

بازخوانی فعالیت‌های موسسه پژوهشی کودکان پس از فاجعه

نغمه‌سرایان روایت عشق مردمان «بم»

هنگامه بازرگانی . کارشناس و عضو هیات‌مدیره موسسه پژوهشی کودکان دنیا

موسسه پژوهشی کودکان دنیا سازمانی تخصصی، پژوهشی و غیردولتی است که از سال1373 به یاری گروهی از مربیان، مدرسان، پژوهشگران، نویسندگان و کارشناسان آموزش خردسالان فعالیت خود را آغاز کرده است. کمک به زندگی سالم و شایسته همه کودکان و فراهم‌کردن فرصت‌های مناسب رشد همه‌جانبه برای آنها، دورنمای این موسسه برای زندگی کودکان است. با این آگاهی که توجه به برنامه‌های مراقبت جهت رشد و تکامل کودکان، از همان آغاز تولد سببی است تا آنها بتوانند به بیشترین توانایی خود برای رسیدن به یک زندگی سالم و سرشار از لذت دست یابند. این سازمان در 15استان ایران نمایندگی‌هایی با نام انجمن دوستداران کودک را همراهی و هدایت می‌کند تا توجه به زندگی سالم کودکان و خردسالان در جای‌جای این سرزمین، مهم و جدی به شمار آید. ستاد مراقبت برای کودکان آسیب‌دیده بم در این موسسه پژوهشی، شعار «آماده‌باش به‌خاطر کودکان» بهانه کار و تلاش بسیار است. از این‌رو رخداد تلخ زمین‌لرزه بم در دی‌ماه82 تیم بزرگی را آماده رسیدگی به این اتفاق کرد. ما در موسسه تا به آن روز، در مناطق محروم ایران‌زمین و حتی نقاط مرزی در حال جنگ، فراوان کار کرده و پروژه‌های گوناگونی را با وجود سختی‌ها پایان داده بودیم، اما تلاش در بم از جنسی دیگر بود که حتی در حادثه‌ای از این‌دست در شهر رودبار نیز آن را تجربه نکرده بودیم. به این‌ترتیب این موسسه با تشکیل نشست اضطراری، برای رویارویی با حادثه، سه‌برنامه اساسی را در دستور کار خود قرار داد: الف- حمایت و مراقبت همه‌جانبه از کودکان آسیب‌دیده؛ ب- آماده‌کردن کودکان آسیب‌دیده برای حضور در زندگی عادی؛ ج- توجه به کودکانی که نیازمند حمایت ویژه هستند. برای رسیدن به این منظور، به شکل بسیار فوری، کمیته‌ای حمایتی در تهران و ستادی مراقبتی در بم با حضور همراهان و اعضای انجمن دوستدار کودک کرمان تشکیل شد و فعالیت‌های گوناگونی از قبیل شناسایی آسیب‌دیدگان، گم‌شدگان، ایجاد پیوند میان اعضای یک‌خانواده، شناسایی نیازهای آسیب‌دیدگان به‌ویژه کودکان، آغازگر تلاش گروه‌های همراه شد. به دنبال اینها، یک گروه متشکل از کارشناسان موسسه در تهران و کارشناسان کرمان و سپس یک نماینده از کارشناسان موسسه تهران (نگارنده) برای استقرار در بم به محل حادثه روانه شدند. کار در شهر بم با شناسایی آسیب‌دیدگان، شناسایی میزان آسیب و همچنین شناسایی نیازهای جدی کودکان آغاز شد. ویژگی نیازسنجی در حادثه بم این بود که نیاز هرکودک، مستقیم شناسایی شده و موارد نیاز به دست خود او می‌رسید. استقرار ستاد و کارشناسان در بم در یک چادر و در کنار مردم آسیب‌دیده در محله عرب‌خانه دستاوردهای فراوانی دربرداشت. ما توانستیم تنگاتنگ با دردهای انسا‌هایی که دیگر درد را با درد بازمی‌شناختند، رودررو شویم. این اتفاق یاری‌مان می‌داد تا عمق اندوه انسانی را در زیر چتر یاری دردمندان تاب بیاوریم. ما تنگاتنگ با بم بیقرار از آن همه اندوه و داغدار عزیزانش، میراثش و یادگارهایش رودررو شدیم. ارگ استوار 2500ساله به یغما رفته بود، نخل‌ها و قنات‌ها، این سرچشمه‌های ثروت و حیات بم در سوگ این اندوه بزرگ خمیده و خشکیده بودند. قصه‌گوها، نغمه‌سراها و آنانی که حدیث عشق مردمان بم را مکرر می‌کردند، از دست رفته بودند. پس کارمان را به یاری مردم محله‌ها آغاز کردیم؛ ایجاد مراکز مراقبت، تهیه امکانات رفاهی برای مراکز مراقبت (هفت‌مرکز در هفت‌محله بروات، بم و ریگان) کودکان، آموزش زنان بومی برای کار جدی کنار کودکان آسیب‌دیده، یاری به زنان برای بازگشت به زندگی عادی به وسیله حضور در کنار کودکان. (برای همه این اتفاق‌ها، از حمایت‌های بی‌دریغ دوستان و همراهان و کمک‌های مردمی بهره‌مند بودیم که بسیار سپاسگزارشان هستیم.) سنت‌های بازگشت به زندگی در آغاز، سراسر مملو از اندوه و ناامیدی بود: کاش همراه دیگران رفته بودم، امیدی نیست. همه‌چیز در تاریکی است و... . پس از تلاشی سخت و مداوم و عبور از سدهای عظیم و شگرف درد، صدای گام‌های لرزان امید را از دور می‌شنویم: شهرم را دوست دارم، بم من زنده است، برای کودکانش آرزوی فردایی روشن دارم. پشت دریا شهری است به نام امید، می‌توان با قایقی از صبر آرام‌آرام به آن رسید و... با گفت‌وگوهایی دیگر از این‌جنس، آرام‌آرام سیاهی و اندوه، پریده‌رنگ می‌شوند تا سرخی و شراره‌های آتش زندگی، روشنی را در فغان بیاورد. اینچنین است که آن آغاز دشوار با همه ناباوری‌ها، جای خود را به امید و آرزوهای رنگین می‌دهد. امروز با نگاهی به آن تلاش درمی‌یابیم دلایلی مسبب پیروزی و روانی کارمان در آن دشوار شد. انتخاب یک محله و استقرار ستاد مراقبت در آن، فرصت ماندن کنار مردم را می‌داد. ما می‌توانیم با این نزدیکی، از اعتماد و اطمینان مردم برخوردار شویم. حضور در محله و کنار مردم، فرصت شناسایی نیازها و فرهنگ منطقه را ایجاد می‌کرد تا ما به بیراهه نرویم. فضای شور و مشورت با مردم محله همیشه فراهم بود. آغاز کار در یک محله، الگویی در اختیارمان گذاشت تا بتوانیم آن را گسترده کنیم و دیگر اینکه توانستیم با کمک و یاری هم و در امور گوناگون متمرکز شویم تا فعالیت‌هایی همه‌جانبه انجام گیرد. برای نمونه توانستیم دیگر مشکلات محله را چون اعتیاد، بیکاری، فرهنگ تبعیض (به‌ویژه تبعیض جنسیتی)، در کنار بی‌خانمانی و اندوه ببینیم و در حد توان به کمک و یاری بومیان، راه‌هایی بیابیم. کودکان بهانه‌های خوبی شدند تا همه و همه حضوری مناسب برای زندگی‌شان داشته باشند. ما هربهانه کوچکی را دستمایه برگزاری جشنی می‌کردیم و جشن‌ها با آن همه فضای شور و همراهی و همدلی، فرصتی برای اندوه باقی نمی‌گذاشت. بهانه‌هایی چون تولد بره گوسفندی، کاشت یک نهال، چیدن خرماها، برپاکردن حتی یک‌ستون از یک خانه، بهبودی حال یک بیمار و... همه فرصتی بودند برای دورهم‌بودن و مشارکت در برگزاری جشن و سپس شادی و لذت‌بردن تا اندوه و رخوت، رخت بندد. و امروز من «نگارنده» سپاس می‌گویم مردمان عزیزم را که ما را و مرا پذیرا شدند تا همراه با آنان، در رویارویی با این اندوه و بازگرد به زندگی شکیبایی، تلاش، همدلی و بازشناسی عشق را با درد، تجربه کنیم. ما با آنان رشد کردیم و قوی شدیم، سپاس آنها را که فرصتی بودند تا لحظه‌های ناب زندگی انسانی را دریابیم. مهربانی‌هایشان پایدار و یاد عزیزانشان؛ آنانی که رفتند در دل‌شان همیشه گرامی و زنده.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.