|

درس‌های بازسازی «بم» برای شهر «تهران»

«بم»، شهر اکولوژیک

الهه آذری . دانشجوی دکترای شهرسازی و مدیریت شهری دانشگاه استراسبورگ فرانسه

با گذشت بیش از پنج‌سال و بحران اقتصادی ایجادشده در کل دنیا، سه‌رویداد عظیم در کل دنیا به وقوع پیوست: 1- برای نخستین‌بار جمعیت شهری از حد خود گذشت. 2- قیمت نفت در حدود بشکه‌ای صددلار فیکس شد و 3- درنهایت میزان دی‌اکسیدکربن واردشده به هوا به 400پی‌پی‌ام افزایش پیدا کرد که گامی به‌سوی گرم‌شدن بیش از حد کره‌زمین بود. تمامی این مشکلات امروزه در مقیاس شهری معنا پیدا می‌کند. با توجه به این مقوله در سال2009-2008 برنامه‌ای به نام برنامه شهرهای پست‌کربن مطرح شد. این مقوله نه‌تنها بر مسایل آلودگی هوا و انرژی تاکید می‌کند، بلکه آن را در مقیاس شهرها و همین‌طور الگوی رفتاری جامعه مورد بررسی قرار می‌دهد. در نتیجه این امر، راهکارهایی برای افق2050 مطرح شد. یکی از این راهکارها کاهش دی‌اکسیدکربن به یک‌چهارم مقدار فعلی است و در راستای ارایه راه‌حل‌هایی برای این موضوع در حیطه شهرسازی است که به خلق محله‌هایی سازگار با محیط‌زیست همت کردیم که میزان مصرف‌گرایی و تولید آلودگی بر محیط‌زیست در آنها به حداقل برسد. در نتیجه محله‌هایی به نام محله‌های اکولوژی (سازگار با محیط‌زیست) در راستای فاکتور توسعه پایدار خلق شد. به عبارت دیگر یک محله اکولو، محله‌ای است که مصرف انرژی در آن به وسیله جایگزینی با انرژی‌های تجدیدپذیر به حداقل می‌رسد، وسایل‌نقلیه نرم و عمومی در درجه‌اول اهمیت قرار می‌گیرند، برای مصرف آب و تولید زباله الگوهایی تعریف می‌شود و همین‌طور مصالح و کارگاه‌های ساختمانی مورد توجه خاص قرار می‌گیرند. با نگاهی به تاریخ مشاهده می‌شود بحث توسعه پایدار و ساخت‌وساز با احترام به شرایط محیطی و اقلیمی از دیرباز در شهرهایی از کشورمان همانند یزد و اصفهان وجود دارد. آنچه مورد توجه و کار ما قرار می‌گیرد، آن است که آیا ما قادر به ساخت و ادغام این محله‌ها در تهران خواهیم بود؟ و آیا شهروندان، حاضر به همکاری در ایجاد این محله‌ها خواهند بود؟ و درنهایت این مقوله چه تاثیری بر زندگی شهری و واحدهای همسایگی و آینده شهرهای ما خواهد داشت؟ آیا قادر به اجرای طراحی‌های اروپایی در شهرهای کشورمان هستیم؟ چنانچه پروژه‌های اجراشده در سراسر دنیا را در نظر بگیریم، هرکشور، هرناحیه و هرپروژه ویژگی‌های خاص خود را با هدفی یکسان که احترام به ویژگی‌های توسعه پایدار است را داراست. اما هردولتی روشی متفاوت در ارایه طرح خود دارد که این امر منجر به خلق ایده‌های متفاوت و نو می‌شود. همچنین هرشهری دارای مجموعه‌ای ویژگی‌های خاص است که در مرحله عملیاتی و ارایه راهکارها باید در درجه‌اول اهمیت قرار گیرد. برای ایجاد محله‌های اکولوژی می‌توان از پروژه‌های اجراشده در دنیا الهام و الگوبرداری کرد، اما نمی‌توان عینا تقلید کرد چرا که هیچ سرزمینی خصوصیات مشابهی ندارد. در ایران به‌دلیل شرایط جغرافیایی کشور می‌توانیم ساختارها و زیرساخت‌ها و تاسیسات مشابهی با درنظر‌گرفتن نیاز شهر، سیاست‌ها، رفتار شهروندان، تاریخچه محله و بودجه داشته باشیم. حال باتوجه به آشنایی و داشتن ایده و نتیجه‌ای از بررسی شهرهای اکولوژی، می‌خواهیم به مقوله شهر بم و زلزله رخ‌داده در آن بپردازیم. بم شهری بود با بافت شهری فرسوده، اما تاریخی، خانه‌هایی ساخته‌شده از مصالح محلی و علاوه‌بر این بافت تاریخی شهر دارای ویژگی‌های منحصربه‌فرد است. هرچند اگر دقیق به شهر بنگریم در گذشته این شهر با ویژگی‌های نسبتا پایدار اما سازگار با آن زمان شهر احداث شده که این امر را از نحوه استقرار خانه‌ها، تهویه و اوامر دیگر می‌توان مشاهده کرد. اما هرشهری همانند کودکی است که نیاز به مراقبت دارد و با گذشت زمان تغییر می‌کند؛ همچنین نیازهای آن. اما متاسفانه این شهر با عدم‌توجه مسوولان و عدم‌مراقبت و بازسازی مواجه شد. با استناد به همین امر و ویژگی‌های توسعه پایدار و سابقه تاریخی شهر در احترام به ویژگی‌های پایدار محیطی است که این شهر حایزاهمیت در تزریق محله‌های سازگار با محیط‌زیست پس از زلزله قرار گرفت که مقوله و گامی نو و در حال بررسی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.