|

دیپلماسی عمومی در خدمت دیپلماسی هسته‌ای

ظریف به همتایانش نامه نوشت

مذاکرات ایران و گروه 1+5 و تلاش‌ها برای به‌نتیجه‌رساندن و حصول توافق جامع هسته‌ای از سوی دوطرف در جریان است. اما این تلاش‌ها فقط در اتاق‌های مذاکره پیگیری نمی‌شود. جدیدترین این کوشش‌ها، نامه سرگشاده «محمدجواد ظریف» وزیرخارجه ایران به برخی همتایان خود در کشورهای مختلف است که در چارچوب استفاده از «دیپلماسی عمومی»، مواضع اصولی جمهوری‌اسلامی ایران درخصوص مذاکرات هسته‌ای را تشریح کرده. هرچند دریافت‌کنندگان این نامه، واضح و مشخص نیستند، اما پیگیری‌های «شرق» نشان از آن دارد که گیرندگان این نامه علاوه‌بر وزرای خارجه کشورهای 1+5، وزرای خارجه دیگر کشورهای جهان نیز هستند. متن این نامه، تاییدکننده یک نکته است: «تلاش‌های ایران برای حصول توافق»؛ توافقی که براساس گزارش شبکه «ای‌بی‌سی» در فهرست آرزوهای «جان کری» در سال2015میلادی قرار دارد. عزم ایران را برای رسیدن به توافق نشان داده‌ایم برمبنای اعلام وزارت خارجه ایران، «جواد ظریف» در نامه‌ به سران جهان آورده: «همان‌گونه که در این مذاکرات در مقابل مطالبات نامشروع و تحقیرآمیز ایستادگی کردیم، آن را قاطعانه رد می‌کنیم.» او ادامه داد «جمهوری‌اسلامی‌ایران در همین راستا راه‌حل‌هایی عملی، متوازن و واقع‌گرایانه ارایه کرده است اما عزم و اراده راسخ جمهوری‌اسلامی‌ایران برای رسیدن به توافقی عادلانه و عاقلانه براساس منافع و احترام متقابل را نیز به نمایش گذاشته‌ایم.» وزیرخارجه در نامه‌اش ادامه داد: «در برنامه اقدام مشترک ما یک هدف مشترک را برای این مذاکرات در نظر گرفتیم که عبارت بود از نیل به یک راه‌حل جامع درازمدت و مورد توافق که تضمین کند برنامه هسته‌ای ایران منحصرا صلح‌آمیز خواهد بود و منجر به رفع کامل تحریم‌های شورای امنیت سازمان‌ملل‌متحد و نیز تحریم‌های چندجانبه و ملی مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران شود.»هدف اصلی مذاکرات هسته‌ای در دوره جدید؛ رفع نگرانی بابت برنامه هسته‌ای ایران بوده و اثبات صلح‌آمیزبودن آن. مذاکره‌کنندگان ایرانی در مقابل این رفع نگرانی خواستار لغو کامل تحریم‌ها هستند. نه خواهان سلاح هسته‌ای هستیم و نه نیازی داریم «ظریف» در مورد هدف اول برنامه اقدام مشترک گفت: «دستیابی به هدف اول کار دشواری نیست چراکه ایران نه خواهان سلاح‌ هسته‌ای است و نه به آنها نیاز دارد. از دید ما سلاح‌های هسته‌ای ابزارهایی هستند متعلق به گذشته که کارایی خود را از دست داده‌اند و از ایجاد امنیت خارجی یا ثبات داخلی عاجز هستند.... رییس هیات مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران افزود: «ایران برمبنای آموزه‌های دینی خود دارای سابقه‌ای ثابت و مستحکم در مخالفت با تمامی سلاح‌های کشتار جمعی است. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، مقام‌معظم‌رهبری همانند سلف خویش حضرت امام‌خمینی(ره) اعلام کرده‌اند که تمام سلاح‌های کشتار جمعی موکدا در اسلام حرام هستند. به‌همین دلیل وقتی که صدام حسین، نیروهای نظامی و شهروندان ما را در مقیاسی که از جنگ جهانی اول به این سو مشاهده نشده بود مورد حمله شیمیایی قرار داد، ایران حتی برای مقابله‌به‌مثل نیز از سلاح‌های شیمیایی استفاده نکرد.» «ظریف» در مورد برنامه غنی‌سازی کشورمان نیز تاکید کرد: «محدودیت‌ها نباید شامل محدودیت‌های بی‌دلیلی که هدف از آن محدود‌کردن برنامه غنی‌سازی ایران تا حد یک برنامه نمایشی است بشود. چنین چیزی نه عملی و نه واقع‌گرایانه است.» ابراز تاسف برای حفظ و تقویت رژیم تحریم‌ها وزیرخارجه ایران در مورد دومین هدف برنامه اقدام مشترک نیز گفت: «رفع تمام تحریم‌ها جزو اساسی هر توافقی است اما برخی نسبت به دست کشیدن از این ابزار غیرانسانی، غیرقانونی و غیرسازنده حتی به بهای به مخاطره افکندن تمام فرآیندی که ایجاد اطمینان کرده و شفافیت را تضمین می‌کند، تردید دارند. تعلق خاطر شدید به تحریم‌ها نه‌تنها در مسیر حصول به یک توافق جامع درازمدت ایجاد مانع کرده، بلکه موجب شده حتی پس از انعقاد برنامه اقدام مشترک نیز نتواند اعتماد مردم ایران را مجددا جلب کند.» «ظریف» در ادامه از برخی تلاش‌ها در آمریکا و اروپا که به‌جای پایبندی به تعهدات خود مبنی‌بر سهل‌کردن تحریم‌ها، کوشیده‌اند تا اقدامات بیشتری را برای حفظ و تقویت رژیم تحریم‌ها تحمیل کنند، ابراز تاسف کرد و افزود: «این در حالی است که ایران با اجرای تعهدات خود، حسن نیت لازم را نشان داده است.»در یک‌سال گذشته 10 دور مذاکره برای دستیابی به توافق نهایی انجام گرفته است. مذاکره‌کنندگان ایران و اعضای 1+5 که نتوانستند تا 24نوامبر به توافق جامع دست پیدا کنند، مذاکرات را به‌مدت هفت‌ماه دیگر تمدید کردند. توافق جامع کاملا در دسترس است وزیرخارجه در پایان این نامه خطاب به همتایان خود در کشورهای مختلف جهان تاکید کرد: «من اطمینان دارم که توافق جامع کاملا در دسترس است. آنچه مورد نیاز است، آینده‌نگری، اراده سیاسی و قبول واقعیت‌ها و نیز جسارت برگزیدن یک انتخاب صحیح است تا به‌جای تسلیم‌شدن در برابر منافع خاص و امیال گروه‌های فشار پرسروصدایی که به‌طور فزاینده محبوبیت خود را از دست داده‌اند، تمامی جامعه جهانی از آن منتفع شوند.» دردسترس‌بودن توافق را که «ظریف» به آن اشاره کرده، مورد تاکید «ماری هارف» سخنگوی وزارت خارجه آمریکا نیز قرار گرفته است. او در کنفرانس مطبوعاتی با خبرنگاران از نزدیک‌شدن به توافق هسته‌ای بیش از هر زمانی دیگر سخن گفت و درعین‌حال مدعی شد که برای نخستین‌بار طی دهه اخیر برنامه هسته‌ای آنها (ایران) متوقف شده است و این یک دستاورد مهم است. او ادامه داد: «در ابتدای سال (میلادی) برنامه هسته‌ای ایران هنوز متوقف نشده و طرح اقدام مشترک نیز هنوز اجرایی نشده بود.» فرصت ویژه دیپلماسی عمومی اقدام «ظریف» در ارسال نامه به همتایان خارجی‌اش را می‌توان در راستای استفاده از ظرفیت‌های «دیپلماسی عمومی» تعریف کرد. در شرح «دیپلماسی عمومی» در فرهنگ واژگان اصطلاحات روابط بین‌الملل که در سال1985 توسط وزارت خارجه آمریکا منتشر شده آمده: «دیپلماسی عمومی به برنامه‌های تحت حمایت دولت اشاره دارد که هدف از آنها اطلاع‌رسانی یا تحت‌تاثیر قراردادن افکار عمومی در کشورهای دیگر است؛ ابزار اصلی آن نیز انتشار متن، تصاویر متحرک، مبادلات فرهنگی، رادیو و تلویزیون [و اینترنت] است.» حالا نامه روز گذشته «ظریف» و اقدامات مشابه او نیز در همین قالب قرار دارد. آبان‌ماه سال گذشته و در آستانه مذاکرات ژنو که به حصول توافق موقت «ژنو» انجامید، وزیرخارجه ایران در پیامی ویدیویی نه فقط با سیاستمداران بلکه با عموم ناظران سخن گفته بود. در اردیبهشت ماه سال جاری، او در نشریه سیاست خارجی آمریکا، «فارین افرز» (Foreign Affairs) مقاله‌ای منتشر کرده بود که در آن هم به تبیین سیاست‌های ایران در مذاکرات پرداخته بود. او تیرماه امسال نیز پیش از آغاز دور نهایی مذاکرات در آن زمان (پیش از تمدید اول)، با انتشار پیامی ویدیویی خطاب به مردم و مذاکره‌کنندگان و تصمیم گیران مقابل ایران، فرصتی منحصر به فرد برای دستیابی به توافقی تاریخی و پایان دادن به «بحران غیرضرور هسته‌ای» ارزیابی کرده بود. مرثیه‌ای که نوشته نشد شاید این دست از اقدامات برای پیشگیری از ایجاد فضایی باشد که برخی مذاکره‌کنندگانی که با ایران دور یک میز نشسته‌اند، درصدد مهیاکردن آن هستند؛ فضایی که می‌خواهد القا کند اگر مذاکرات به نتیجه نرسد مقصر آن، «ایران» است. اما تیم رسانه‌ای وزارت خارجه و در صدر آن، وزیر خارجه، می‌خواهند این فضا را بشکنند. کمااینکه در جریان مذاکرات هسته‌ای «وین6» و دور اخیر مذاکرات پیش از تمدید دوم در سوم آذر امسال، تیم هسته‌ای ایران قصد داشتند در صورت شکست مذاکرات، نامه‌ای روشنگرایانه درخصوص چرایی و چگونگی شکست، خطاب به «بان‌کی‌مون» دبیرکل سازمان‌ملل، بنویسند که این گلایه‌ها به‌دلیل تمدید مذاکرات، منتشر نشد. اگرچه غول‌های رسانه‌ای غرب، می‌توانند تاثیر زیادی در جهت‌دهی به افکار عمومی داشته باشند، اما تلاش برای بهره‌گیری از امکانات «دیپلماسی عمومی» قادر است، این تلاش‌ها را کمرنگ کند؛ امکاناتی که تاکنون اگر نگوییم بدون استفاده بوده، لااقل می‌توان گفت کمتر مورد توجه قرار گرفته بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.