لزوم تغییر در فرهنگ مبارزه با سرطان
مشکلات دشوار را به آسانی حل کنیم
سیدمحمدرضا حکیمیان . متخصص جراحی عمومی، فلوشیپ جراحی سرطان
سرطان نوعی بیماری است که از تکثیر نامتعادل سلولهای بدن ایجاد میشود و روشهای درمان آن مشکل و طولانی است. همه ما میدانیم تشخیص زودهنگام، باعث افزایش نتایج درمان و کاهش هزینهها میشود و پیشگیری نیز برتر از درمان است و همه ما از هزارانمزیت پیشگیری و تشخیص زودرس بر درمان آگاهی داریم. ولی چندنفر از ما به پزشک مراجعه کرده و از وی پرسیدهایم که چه روشهایی برای تشخیص زودرس سرطان وجود دارد؟ ما از پزشک این سوال را نمیپرسیم چون نگرانیم که متوجه شویم به سرطان مبتلا هستیم. البته این نگرانی دارای اهمیت بسیار است، ولی روش رفع این نگرانی پاککردن صورتمساله نیست. بسیاری از ما نیز این سوال را نمیپرسیم زیرا اساسا تصور نمیکنیم که ممکن است به این بیماری مبتلا باشیم یا در آینده مبتلا شویم. بعضی نیز این سوال را نمیپرسند زیرا مشکلات زندگی و گاهی دلخوشیهای زندگی بهقدری آنها را مشغول کرده که فرصتی برای پرداختن به این موضوعات ندارند. علاوه بر آن، بسیاری از ما از روشهای جلوگیری از سرطان یا روشهای تشخیص زودرس آن اطلاع داریم، ولی اقدامی در این زمینه انجام نمیدهیم. همه اینها ناشی از تفاوتی است که بین علم و عمل وجود دارد و همه میدانیم که عالم بیعمل به چه ماند... . منظور از بیان مطالب فوق، اشاره به وجود نوعی نقصفرهنگی در زمینه تامین سلامت جسمانی است. این نقصفرهنگی در واقع عملینکردن آگاهیهاست و تا زمان وجود این نقصفرهنگی، هرگونه تلاش و برنامهریزی برای تشخیص زودرس بیماری سرطان به سد بزرگی برخورد میکند که باعث ناکارآمدی برنامهریزیها میشود. نکته مهمی که لازم است، بدانیم این است که اغلب افرادی که امور اجرایی را به دست میگیرند، نسبت به متخصصان آن رشته در سطح پایینتری از آگاهی قرار دارند، مثلا مدیر یک دبیرستان نسبت به دبیر ادبیات اطلاعات کمتری در زمینه ادبیات دارد. همین امر مثلا در مورد کارشناس سلامت تغذیه وزارت بهداشت در مقایسه با یکمهندس صنایع غذایی باسابقه وجود دارد. بنابراین ضمن اینکه مسوولان اجرایی باید از مشاوره و اخذ راهنمایی از این افراد غافل نشوند، لازم است متخصصان هررشته هم با تشکیل انجمنهای مردمنهاد و غیردولتی با استفاده از امکانات محلی در اقصینقاط کشور، ناکارآمدیهای دستگاههای دولتی را جبران کنند. این امر در بسیاری از کشورهای دنیا رایج است و بخش بزرگی از خدمات توسط انجمنهای مردمنهاد و خیرین ارایه میشود. مشکل بزرگ دیگری که وجود دارد، این است که ما تصور میکنیم مسوول برنامهریزی برای سلامت ما، فقط دولتمردان هستند و خود ما برای تامین سلامت خود هیچ مسوولیتی نداریم، مثلا سالها در مورد اینکه لازم است آلودگی هوا توسط «دولت» رفع شود تا خطر سرطان کاهش یابد، انتقاد میکنیم و در انتظار بهسر میبریم، ولی برای کاهش وزن خود و انجام فعالیت بدنی و ورزش اهمیتی قایل نیستیم و به کاهلی «خود»، انتقادی نمیکنیم. غافل از اینکه کاهش وزن ممکن است نسبت به کاهش آلودگی هوا تاثیر بیشتری در جلوگیری از سرطان داشته باشد. ضمن آرزوی رفع مشکلات مذکور، برای آزمودن میزان این نقایص فرهنگی به پرسشهای زیر پاسخ دهیم: - سیگار حاوی مواد بسیار سمی است که تاثیر آنها در افزایش خطر ابتلا به سرطان ریه کاملا اثبات شده است. آیا در زمینه تعطیلی کارخانههای دخانیات و جلوگیری از واردات سیگار اقدامی انجام دادهایم؟ البته عدم استفاده فردی از سیگار مبحث دیگری است. - لامپهای کممصرف حاوی جیوه هستند که عنصری بسیار سمی و خطرناک است و بسته به درجه کیفیت لامپ لازم است که لامپها حدود سه تا پنجسال پس از استفاده حتی اگر در ظاهر سالم باشند، تعویض شوند تا از نشت نامحسوس این عنصر سمی جلوگیری شود و پس از تعویض به روش استاندارد دفع بهداشتی شوند. چرا در هیچکدام از تبلیغات فروش این لامپها به این نکات اشاره نمیشود؟ و اگر اشاره شود، آیا ما این لامپها را هرسهسال عوض خواهیم کرد؟ آیا روشی برای دفع بهداشتی این عنصر سمی وجود دارد؟ لازم است بدانید دفع این نوع ضایعات سمی باید از دفع زبالههای خانگی کاملا مجزا باشد. طبیعی است عدم رعایت این استانداردها باعث میشود که این عنصر سمی بهتدریج در تمامی زوایای زندگی از اتاق نوزاد گرفته تا دفتر کار و... تجمع تدریجی و نامحسوس پیدا کند و زمینهساز بسیاری از بیماریهای صعبالعلاج شود. به نظر میرسد عوارض استفاده اشتباه از این محصول، هزینههای بسیار بیشتری نسبت به صرفهجویی ظاهری داشته باشد. لازم است بدانیم استفاده از این محصول در بعضی کشورهای پیشرفته ممنوع شده است. - مواد موبر حاوی عنصر سمی آرسنیک هستند. آرسنیک پس از استفاده از این مواد بهتدریج از راه فاضلاب دفع میشود و به شبکه آبهای زیرزمینی در محل تجمع جوامع انسانی راه مییابد و وارد چرخه غذایی گیاهان و حیوانات و انسان خواهد شد. آیا در جلوگیری از تولید این مواد یا مصرفنکردن آنها در تامین سلامت همنوعان خود همکاری میکنیم؟ - سرطانهای پستان و روده بزرگ از انواع شایع سرطان در ایران هستند. برای تشخیص زودرس سرطان پستان لازم است هرخانم در 40سالگی ماموگرافی انجام دهد و حداقل هر یک تا سهسال این کار را تکرار کند و برای تشخیص زودرس سرطان روده بزرگ لازم است هرفردی که حتی هیچگونه علامتی از بیماری گوارشی ندارد، در 50سالگی، یکمرتبه کولونوسکوپی (دیدن داخل روده بزرگ با دستگاه مخصوص) انجام دهد و این کار را هر 10سال تکرار کند. از دوستان و همکاران و اقوام خود و حتی از پزشکان سوال کنید چندنفر بررسیهای مذکور را انجام دادهاند. - جذابترین تبلیغات صداوسیما مربوط به چه محصولاتی است؟ پفک و چیپس! (و نه کتاب و کتابخوانی) مخاطبان این تبلیغات سوء، چه کسانی هستند؟ کودکان که معصومترین قشر جامعه را تشکیل میدهند. چاقی یکی از شناختهشدهترین عوامل خطر برای بروز سرطان است. چیپس و پفک از بیخاصیتترین مواد خوراکی هستند که علاوهبر نداشتن هرگونه مواد ویتامینی، سرشار از کالری و نمک هستند که باعث چاقی و فشارخون میشوند. این عوامل چاقکننده با تبلیغات جذاب و فراوان بهطور ناخودآگاه، در عادات غذایی کودکان قرار میگیرند و همانطور که در نسلهای جدید باعث تغییر ذایقه و تغییر عادات غذایی آنها شده و پدیده شوم چاقی را گسترش میدهند، متاسفانه بهتدریج عوارض مربوط به افزایش سرطان ناشی از چاقی نیز پدیدار خواهد شد. چرا این تبلیغات سوء، در صداوسیما ممنوع نمیشود؟ برای فرهنگسازی در مورد اصول تغذیه و اصلاح شیوه زندگی، به تلاش برنامهریزیشده و طولانیمدت نیاز است. آیا در کتابهای درسی دوران ابتدایی نسبت به این آموزشها اهتمامی وجود دارد؟ آیا هنرمندان و فیلمسازان، مسوولیت خود را در این زمینه انجام دادهاند؟ - سوالات بسیار دیگری در زمینه میزان فعالیت بدنی یا مصرف فستفود و... هم وجود دارد که در این مجال نمیگنجد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.