داروهای نسل جدید
امید تازه برای مهار سرطان
رضا اسداللهی . متخصص ژنتیک دانشگاه زوریخ
در طول دودهه گذشته، درمان دارویی سرطانها روندی تکاملی را از بهکارگیری داروهای تقریبا غیراختصاصی شیمیدرمانی به داروهای انتخابی که سلولهای سرطانی را بهطور خاص مورد هدف قرار میدهند، دنبال کرده که با موفقیتهای قابلتوجهی نیز همراه بوده است. نحوه عمل داروهای شیمیدرمانی بهعنوان جزو اصلی در درمان بسیاری از سرطانها، تاثیر بر تقسیم سلولهای سریع تکثیرشونده سرطانی و نابودی آنهاست که البته در کنار اثرات درمانی، میتواند به آسیب همزمان سلولهای طبیعی در حال تقسیم و در نتیجه عوارض جانبی متعدد نیز منجر شود. علاوهبر این، در بسیاری موارد، سلولهای سرطانی با گذر زمان نسبت به این داروها مقاوم میشوند و گسترش افسارگسیخته خود را از سر میگیرند. در سالهای اخیر و بهویژه بهدنبال افزایش موارد ابتلا به سرطان در جهان، پژوهشهای گستردهای درخصوص انواع مختلف تغییرات ملکولی و سلولی در سرطانها صورت گرفته که خوشبختانه به طرح ایدههایی جدید برای مهار بهتر آنها ازجمله ساخت داروهای هدفمند و ایمنی درمانی سرطان منجر شده است. در ساخت داروهای هدفمند که هماکنون نمونههای متعددی از آنها جهت درمان برخی از سرطانهای خون، پستان یا پوست وارد بازار شدهاند، تمرکز بر مهار پروتئینهای تغییریافته خاص در سلولهای سرطانی است که برای رشد و گسترش آنها حیاتی هستند. به اینترتیب، این داروها فقط علیه سلولهای سرطانی موثر خواهند بود و معمولا به سلولهای طبیعی آسیبی نمیرسانند که این به معنای ایجاد عوارض جانبی کمتر در بیماران است. البته باید به این نکته مهم اشاره کرد که پیش از تجویز هریک از این داروها لازم است از وجود پروتئین تغییریافته مورد هدف دارو، با ارزیابی ژنتیکی یا آسیبشناسی سلولهای سرطانی بیمار، اطمینان حاصل کرد چراکه سرطانهای بهظاهر یکسان میتوانند در سطح مولکولی دارای تفاوتهایی مهم باشند. در روش ایمنیدرمانی سرطان که در سال2013 بهعنوان مهمترین پیشرفت علمی سال از طرف مجله «ساینس» انتخاب شد، هدف، استفاده از سیستم ایمنی بدن برای نابودی سلولهای سرطانی است. در این روش میتوان بهعنوان نمونه گروه خاصی از گلبولهای سفید بیمار را علیه سلولهای سرطانی تحریک و به اینترتیب سیستم ایمنی را در مبارزه با سرطان تقویت کرد. ارزیابی دقیق نقاط قوت روشهای درمانی مذکور در کنار نقاط ضعف آنها؛ نظیر ایجاد مقاومت سلولهای سرطانی به داروهای هدفمند با ایجاد تغییرات ژنتیکی جدید یا عدمپاسخدهی برخی بیماران به ایمنیدرمانی، دانشمندان را به این نتیجه رسانده است که درمانهای ترکیبی میتوانند گزینههای بهتری برای درمان و جلوگیری از مقاومت دارویی باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.