|

چند سطر درباره مردی «برای تمام فصول»

نام نیک «سر توماس مور»

بابک قرایی‌مقدم

نمایش مردی برای تمام فصول که به کارگردانی بهمن فرمان‌آرا در تالار وحدت در حال اجراست؛ بدون شک یکی از تاثیرگذارترین آثار هنری جهان است که در ایران به نمایش درآمده است. قصه، مربوط به داستان واقعی زندگی سیاستمدار و حقوقدانی است که در قرن شانزدهم میلادی و در انگلستان زندگی می‌کرد. «سر توماس مور» که بعد‌ها توسط کلیسای کاتولیک روم به‌عنوان قدیس شناخته شد، یک قاضی پرهیزگار، نویسنده‌ای بزرگ و انسانگرایی مطرح در عصر رنسانس بود. او در ابتدا از مهم‌ترین مشاوران هنری هشتم، پادشاه وقت انگلستان و پس از آن صدراعظم انگلستان از اکتبر 1529 تا اواسط می‌1532 بود. اما سیر رویدادهای آن زمان و تعهد «سرتوماس» به اصول و اعتقاداتش باعث شد که او سرانجام در جولای 1535 اعدام شود. خواسته هنری هشتم برای ازدواج با «آن بولین» باوجود آنکه او مدت‌ها قبل ازدواج خودش را با «کاترین آراگن»، بیوه برادر بزرگ‌تر خود اعلام کرده بود، سبب شد که «سرتوماس» در مقابل این اقدام سکوت کند؛ اقدامی که با توجه به عدم‌مشروعیت این کار در افکارعمومی و اعتبار اخلاقی «سر توماس» در میان جامعه از نظر پادشاه به‌منزله مخالفت با این اقدام تلقی می‌شد و به جایگاه او ضربه می‌زد. اصرار هنری هشتم برای ازدواج با «آن بولین» و البته رقابت‌های سیاسی آن زمان در اروپا باعث شد که در نهایت او با کمک پارلمان انگلستان و افرادی چون «کرامول» سیاستمدار قدرتمند و عملگرای آن زمان، کلیسای انگلستان را از یوغ کلیسای روم خارج کرده و نیز خودش در عمل ریاست کلیسای مستقل انگلستان را برعهده بگیرد. «سر توماس» با توجه به اقدام هنری هشتم در انجام ازدواج با «آن بولین» و عدم‌مطابقت این اعمال با اصول اخلاقی و دینی‌اش، از مقام خودش به‌عنوان صدراعظم کناره‌گیری کرد و با توجه به شرایط کشورش چاره‌ای جز سکوت ندید. هنری هشتم که سکوت «سر‌توماس» را به‌منزله مخالفت با خود و سیاست او در استقلال از کلیسای روم و نیز عدم‌مشروعیتش به‌عنوان پادشاه در افکارعمومی می‌دید، بر او و خانواده‌اش فشار سنگینی اعمال کرد و «سر توماس» که از سویی منافع ملی کشورش را با توجه به رقابت‌های سیاسی کشورهایی چون اسپانیا و رواج تفکر پروتستانیسم و رهبر فکری آن «مارتین لوتر» آلمانی و از سوی دیگر اقدامات شاه هنری هشتم در ازدواج مجدد و عدم‌انطباق اخلاقی این عمل با اصول کلیسا و افکارعمومی جامعه انگلستان، چاره‌ای جز سکوت باوجود فشارهای شدید پادشاه و یارانش، نمی‌دید و در نهایت با همین روش، جان خود را فدای تعهد خود به اصول اخلاقی و مذهبی و نیز کشورش کرد. بازی بی‌نظیر رضا کیانیان در نقش «سر توماس مور» و البته بازی بسیار خوب سایر بازیگران و نیز امانتداری بهمن فرمان‌آرا به اثر «رابرت بولت» و کارگردانی بسیار خوب او باعث شده که این نمایش به یکی از بهترین آثار تاریخی اجراشده در تئاتر ایران تبدیل شود. نقشی که توسط «رابرت بولت» برای «سر توماس مور» در نظر گرفته شده و شواهد تاریخی هم آن را تایید می‌کند، باعث شده که تماشاگر حتی بدون نگرش موشکافانه به بحث تاریخی داستان، تحت‌تاثیر رفتار و منش این شخصیت انسانی و پرهیزگار قرار گیرد. همچنین فیلم بریتانیایی با همین نام یعنی «مردی برای تمام فصول» که در سال 1966 ساخته شد و توانست شش جایزه اسکار را برای خود به ارمغان آورد تا حدود زیادی توانسته است که بیننده ایرانی را که بارها شاهد پخش این فیلم در شبکه‌های مختلف تلویزیون کشورمان بوده، با موضوع داستان آشنا کند. اگرچه نمایش یادشده پایانی تلخ بر یک شخصیت انسانی و با اصول اخلاقی دارد اما شاید بد نباشد که بدانیم هنری‌هشتم پس از این ازدواج خونبار، چهاربار دیگر ازدواج کرد. «آن بولین» سه‌سال پس از ازدواجش با هنری هشتم یعنی در سال 1536م به اتهام زنای با محارم، گناهی که هیچ‌گاه صحت آن اثبات نشد، در برج لندن گردن زده شد و «توماس کرامول» که پس از خوش‌خدمتی‌های خود به هنری هشتم چندسالی به قدرتی بی‌بدیل در دربار انگلستان تبدیل شده بود، خود در جولای 1540م یعنی فقط پنج‌سال پس از مرگ «سرتوماس مور» در برج لندن گردن زده شد. تفاوت آن است که نام نیک «سر توماس مور» همواره در حافظه تاریخی مردم انگلستان خواهد ماند. به‌راستی که تاریخ معلم انسان‌هاست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.