|

به بهانه تولد استادی که دولت دهم به او غضب کرد

بختم ار یار شود*

دانشگاه تهران پیرمردی‌ست 80ساله که از میان پسرانش یک‌کدام را دوست‌تر دارد: دانشکده ادبیات. پسری سر به زیر که برایش شعر فردوسی می‌خواند و نگاهداری‌اش می‌کند. دانشکده ادبیات هم خود پسران بسیاری دارد، اما چندسالی‌ست او را از دیدن چندتایشان محروم کرده‌اند. یکی از آن پسران، دکترمظفر بختیار نام دارد: استاد دیرینه تاریخ ادبیات، سعدی، حافظ و حبسیه‌های مسعود سعدسلمان. نویسنده «کتاب ایران» و «شکوه ایران»، چین‌شناس و نسخه‌پژوه دیرینه که در شناساندن فرهنگ‌های ایران و چین کهن در میان صاحب‌نظران دوکشور شهرت دارد. استادی که با وجود تالیف کتاب‌هایی به زبان‌های فارسی، انگلیسی و چینی، ترجمه‌های متعدد از آثار دست اول و پژوهش‌های ارزشمند درباره تاریخچه خوشنویسی در ایران، ناروا در دولت پیش، بازنشسته شد و به‌جای سکوی سبز کلاس‌های شلوغش، کنج خانه نشست. دانشکده ادبیات پنج سالی می‌شود که او را ندیده است و اگر هم ببیند، به یقین، نمی‌شناسد؛ زمانی که از پیش او می‌رفت، هنوز روی پاهایش با طمطراق بختیاری راه می‌رفت و دستانش توانایی نوشتن‌های پیاپی و بی‌وقفه را داشت، اما اکنون همچون درختزارهای کهن زاگرس، دستانش کم‌توان شده؛ اندوه بیماری لابه‌لای انگشت‌های قلمی‌اش پیچیده، به موهایش برف نشسته و صندلی‌اش هم چرخ پیدا کرده است. او سال‌هاست که به‌علت غم بازنشستگی اجباری، عوارض چند سکته قلبی را تحمل می‌کند ولی آن‌قدرها بر غرور بختیاری‌اش اصرار می‌ورزد که رنج بیماری طولانی را فقط با پسرش «زروان»**قسمت می‌کند. نشان پدر زروان 28ساله است. او پارسال در آزمون دکترای زبان‌شناسی پذیرفته شد اما به‌دلیل پرستاری پدر از ادامه تحصیل دل کند، کنار بستر استاد نشست و لحظه‌به‌لحظه در خدمتش بود تا سلامتی‌اش را بازیابد. او می‌گوید: «پدر سال89، پس از بازنشستگی دچار سکته قلبی شد و کمی بعد دوباره این اتفاق برایش تکرار شد. در این سال‌ها 20پرستار عوض کردیم، اما هیچ‌کدام نتوانستند بیشتر از یکی، دوهفته دوام بیاورند. من و برادرم تصمیم گرفتیم خودمان به نوبت از پدر پرستاری کنیم و دیگر کسی را به خانه نیاوریم. چندین‌ماه روزها یک‌نفر و شب‌ها نفر دیگرمان می‌نشستیم بر بستر او و با علاقه همه کارهایش را انجام می‌دادیم تا اینکه پارسال «اورمزد» در دانشگاه پکن بورسیه دکترا شد و رفت؛ البته رفتن او نتیجه پیشنهاد و همفکری خانوادگی ما بود. برادرم که از ایران رفت، من خیلی دست‌تنها شدم، آنقدر که مدتی بعد، حتی برای شرکت در آزمون دکترا کسی را نداشتم که چند ساعت نزد پدر بماند. فکر می‌کردم هیچ‌کدام از رقیبانم این دغدغه را ندارند و همه لحظه‌هایشان را به مطالعه و تمرکز اختصاص می‌دهند. شب آزمون خیلی غصه داشتم تا اینکه آخرش شاگرد قدیمی پدر را خبر کردم و با اینکه برای خودش استاد پرمشغله‌ای شده است، صبح آزمون از شهرکرد آمد و تا شب کار پرستاری و نگهداری از پدر را به عهده گرفت.» او ادامه می‌دهد: «شاید، ماه‌های اول پرستاری، خیلی حسرت می‌خوردم که با این همه استعداد نمی‌توانم مانند دیگر جوانان به سفر و تفریح بپردازم یا حتی کار تمام‌وقت داشته باشم. من مترجمی زبان خوانده‌ام. درست است که دکترا را ادامه ندادم اما تجربه بسیار در آموزش و ترجمه دارم. از دوران دبیرستانم همیشه زبان درس دادم و دوران دانشجویی هم در پتروشیمی ماهشهر به کار آموزش پرسنل مشغول بودم تا اینکه بیماری پدر وخیم شد و نتوانستم به کارهای همیشگی و موردعلاقه‌ام ادامه بدهم. از کارم انصراف دادم و تصمیم گرفتم در خلال پرستاری، کار ترجمه و مطالعه تخصصی را ادامه دهم. در همین مدت موفق شده‌ام یک کتاب 110صفحه‌ای درباره هنر سخنوری ترجمه کنم که در حال ویرایش نهایی آن هستم و تا آخر سال منتشر می‌شود. در عین حال موفق شدم در سایت «کورس ارا» از کشور آمریکا، «کورس» تحصیلی مدیریت و خلاقیت را با نمره عالی بگذرانم. همین‌طور توانستم یک کتاب کاریکلماتور بنویسم که نشر جیحون قرار است آن را منتشر کند.» زروان در کوچه‌های زعفرانیه به دنیا آمده است و اجدادش به مستوفی‌الممالک می‌رسند. دهخدا در جنگ‌جهانی اول در خانه پدربزرگ او در «دزک» شهرکرد دو سال اقامت گزید و با استفاده از کتابخانه «امیر مفخم» یادداشت‌های نخستین لغتنامه را نوشت. پدر زروان در سال‌های دور باعث انصراف مسوولان از تغییر آرم دانشگاه تهران شد و ارزشمندترین خدمات را برای حفظ هنر ایرانی با همکاری سیدحسین نصر در کتاب «ایران، پل فیروزه» مبذول داشت. هرکدام از این جمله‌ها می‌تواند برای شخصیت‌پروری زروان مفید باشد اما علاقه شخصی خود او این است که به‌دور از همه نشانه‌های تبختر، برای قامت خمیده پدر تعظیم کند، انگشتان دردناکش را ببوسد و هرازگاهی دانشجویان قدیمی پدر را به خانه دعوت کند تا استاد روحیه‌اش خوب شود و بتواند کتاب‌های ناتمامش را به سرانجام برساند. او می‌گوید: «پدر به علت بازنشستگی اجباری، با دانشگاه تهران قهر کرده است آخر رسم بر نگه‌داشتن استادان قدیمی بوده و حتی استادان پدر هنوز مشغول تدریس هستند. چندبار در این سال‌ها از او دعوت کردند به مراسم و همایش‌های ادبی برود اما به‌دلیل اندوهی که از دولت و مسوولان گذشته به دل داشت، نپذیرفت. می‌دانم که در دلش دوست دارد دوباره در کلاس‌های طبقه چهارم دانشکده حاضر شود و برای دانشجویان مشتاق ادبیات فارسی، از راز و رمز شعرهای حافظ و سعدی بگوید و هوای کتاب، قلم و دانشگاه را نفس بکشد، اما برای کسی این دوست‌داشتن را برملا نمی‌کند و آرام روزگار می‌گذراند. امیدوارم دولتمردی برای دوباره درس‌گفتن استاد کاری بکند. برای اینکه مانند قدیم‌ها، با آهنگ مخصوص خود در کلاس‌های تاریخی دانشکده، غزل حافظ و قصیده سعدی درس بدهد. شاید آن روز بتواند بهتر بخواند: بی‌مزد بود و منت هر خدمتی که کردم/ یارب مباد کس را مخدوم بی‌عنایت» * بخشی از غزل حافظ: بختم ار یار شود رختم از ینجا ببرد ** ایزد زمان در نوشته‌های پهلوی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.