تفاوت یک شب در دوسوی یکپنجره
مهرداد حجتی-استاد دانشگاه
«شب یلدا»، شب خاطره خانوادگی است؛ شبی که در آن کوچک و بزرگ زیر سقف خانهای گرم گرد میآیند تا خاطرهای صمیمی را رقم بزنند. از هندوانه قاچکرده و انار ساوه دانشده تا آجیل شیرین ویژه همین شب همه مهیای یک گردهمایی گرم و صمیمی است. میتوان با دلی خوش سیر خندید. میتوان حافظ خواند. میتوان خاطره سالهای پیش را مرور کرد و با فرزندان کمسنوسال محفل درمیان گذاشت. میتوان تا صبح نشست و قصه گفت. میتوان پای اینترنت را به محفل سنتی باز کرد و حیطه خصوصی را به حیطه عمومی برد و با دیگران شریک شد. میتوان با پدر و مادربزرگ عکس یادگاری گرفت و هماندم عکسها را روی صفحه شبکه اجتماعی گذاشت و خاطره را به جهان مجازی برد. میتوان از دست مادر یک فنجان چای داغ گرفت و پشت پنجره بخارگرفته روی مبل راحتی یله داد و گرمای فنجان را در دستها فشرد و درختان بیبر باغچه را از این سوی جام بخار گرفته پنجره تماشا کرد. اما در همین شب سرد و طولانی اینجا و آنجای شهر که از غروب همه با پاکتهای پرآذوقه سراسیمه در راه رسیدن به محفل گرم خانهاند، گروهی بیخانمان چشمانتظار کمترین توجهی در گوشهای از خیابانهای این شهر پرهیاهو خزیدهاند تا غمگنانه کابوس این طولانیترین شب را سر کنند؛ کابوسی که در آن سرمای استخوانسوز بامدادان نخستینروز زمستان را باید تاب بیاورند و با تماشای حسرتبار رهگذران شتابزدهای که بیتوجه به نگاههایی غمگین سر در گریبان جامههای گرم در پی مقصدهای خود روانند خاطرهای از جنس دیگر برای خود میسازند. در این شب زمان در دوسوی آن پنجره بخارگرفته دوگونه میگذرد. در یکسو تند و خوش، در سوی دیگر کند و ناخوش. در یکسو گرم، در سوی دیگر سرد. در یکسو همراه با خنده و شادی، در سوی دیگر همراه با غم و اندوه. تصویری آشنا از همه شبهای شهری که در آن زندگی میکنیم و گاه تفاوتش در چنین شبهایی از زیر نقاب رخ برمیکشد. میتوان از سرمای این شب طولانی با تقسیم آذوقه درون پاکتهای دربغلگرفتهمان برای آنهایی که با نگاه حسرتبار عبور شتابزدهمان را تماشا میکنند، اندکی کاست. میتوان بهسان همان شبهای پرهیاهوی کارناوال شادی پیروزی تیمملی فوتبال، ساعاتی را به خیابان آمد و شیرینی و آجیل تقسیم کرد. میتوان در معابر، بساط چای و شیرینی برپا کرد و آنها را در کانون خانواده بزرگتری از شهروندان زیر یک چتر گرد آورد. میتوان پنجره احساس را گشود و گذر زمان را در سوی آن یکی کرد. میتوان بهجای حسرت، در نگاه تکتک آنها امید کاشت. میتوان این شب را برای آنها نیز پرخاطره کرد. میتوان از دهها عکس صفحه شخصیمان یکی، دو عکس را به همین شهروندان اختصاص داد؛ زمانی که در آن همه با هم در یک قاب میخندیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.