حکایت گمشدگان ایرانی در «کربلا»
فاطمه علیاصغر: بلندگوها؛ بیوقفه نامهای بینشانی را صدا میزنند. گمشدهها یکی، دو تا نیستند؛ هزاران نفرند؛ هزاراننفر سرگردان در چادر مخصوص مفقودان نشسته تا آشنایی بیاید و آنها را پیدا کند. اگر کسی سواد داشته باشد و بتواند، کاغذ یا مقوایی پیدا کند، شانس بزرگی آورده است. در و دیوارها پر از نام گمشدهها و شمارهتلفنی برای تماس با آشنایان آنهاست. روزهای «اربعین» حسینی است و «کربلا» غوغا. مرزهای ایران باز شده و مردم بدون ویزا میتوانند به بارگاه سالار شهیدان بیایند. مرد، زن، پیر و جوان را فرا خوانده و آنها «لبیک»گویان آمدهاند تا نشان دهند چگونه به عشق اهلبیت وفادارند و اهل کوفه نیستند. آمارهای رسمی از حضور یکمیلیونو500هزار ایرانی خبر میدهند. یکمیلیونو500هزار ایرانی که با کاروان یا بیکاروان، راهی سرزمین بلاخیز شدهاند. در این میان، ایرانیهایی که نه گذرنامه دارند و نه شناسنامه، بیش از همه نامشان در بلندگوهای مفقودان عتباتعالیات صدا زده میشود. یکی از کسانی که در مرکز مفقودان فعالیت میکند، میگوید در 10روز گذشته هرروز نزدیک هزارنفر گمشده به این دفتر مراجعه کردهاند. او داوطلبانه برای کمک به مفقودان «کربلا» در این ایام آمده است؛ از زمانی که یک پیرمرد گمشده را به این دفتر رساند و فهمید ایرانیهایی که با زبان عربی آشنایی ندارند اینجا با چه مشکلاتی روبهرو میشوند: «مردم اینجا میآیند و چون زبان عربی نمیدانند، نمیتوانند منظورشان را بگویند. متاسفانه مسوولان این مرکز هیچکدام فارسی بلد نیستند. هیچ سیستم مشخصی هم وجود ندارد. حتی اسمها را به دیوار نمیزنند که مردم بخوانند و راحتتر برای پیداکردن گمشدههایشان اقدام کنند.» او بهسختی چندکاغذ بزرگ با یکماژیک پیدا کرده و نام گمشدهها را روی این کاغذها مینویسد. گمشدهها یکی،دوتا نیستند. هزاراننفرند. بلندگو یکبند نامها را صدا میزند. «سکینه از ورامین، حمید ابراهیمی از مشهد، شوکت از تهران و... .» یکزن افغان هم قرار شده به این مرد کمک کند. او به بخش گمشدههای زن میرود و نامهای آنها را مینویسد. بخش گمشدههای زن یکچادر بسیار بزرگ است که صدهازن در کنار هم نشستهاند. چادر مشکیشان را بر صورت کشیده و وردی زیر لب میخوانند. رنگ به رخسار ندارند. مبهوت و حیرانند. زن افغان میگوید دخترش را امروز بهمدت پنجساعت گم کرده و حالا آمده تا نذرش را ادا کند: «وحشتناک بود، بچهام گمشده بود و من تمام عتبه را راه رفتم و زار زدم. نذر کردم اگر پیدا شود، بیایم اینجا به گمشدهها کمک کنم. ثوابی که در این کار هست، در هیچچیز دیگر نیست. من متعجبم چرا هیچمسوولی کمکحال مردم نیست.» هیچ جایگاه مشخصی برای رسیدگی به امور گمشدههای ایرانی تعبیه نشده است. اینجا در مرکز مفقودین که یککانتینر کوچک است، مردم برای اینکه صدایشان را به مسوولان عربزبان این مرکز برسانند، مرتب بههم تنه میزنند. دور مرکز مفقودان پر از همراهان بینام و نشانهاست. ماموران عرب متوجه خواسته آنها نمیشوند، مرتب مرد ایرانی که برای کمک آمده را صدا میزنند. مرد سرسام گرفته، همه لبه لباسش را بهسمت خود میکشند. سرانجام یکی از مردان موفق میشود لباس او را بیشتر بهسمت خود بکشد. مرد هراسان و رنگوروپریده میگوید مادرش را گم کرده است. «پاسپورت داره؟» میگوید: «نه، 83ساله است و نای راهرفتن هم ندارد. سهروز است توی جمعیت گم شده. نگرانشم.» داوطلب کمکرسانی به گمشدهها برایش توضیح میدهد چه کند. هرچند بارها و بارها با صدای عجز و ناله انبوه جمعیت حرفش قطع میشود. سهمرکز مفقودان در بارگاه امامحسین(ع) دیده میشود. یکی در کنار «تل زینبیه»، دیگری «بینالحرمین» و آخری در بارگاه حضرتعباس(ع). مرکز کنار تل زینبیه و روبهروی بارگاه امامحسین(ع) مهمترین این مراکز است. هرچند «عقیل الطریحی»، استاندار «کربلا» در گفتوگویی با «شرق» از 40 مرکز مفقودان در «کربلا» میگوید و معتقد است ازدحام جمعیت چنین تبعاتی هم دارد؛ مراکزی که بهسختی میشود آنها را پیدا کرد. شاید برای همین هم است که ایرانیها و افغانهای گمشده به همهجا مراجعه میکنند؛ به چادرهای مستقرشده از سوی «هلال احمر، » به حج و زیارت، بیمارستانها و... دستشان به هیچکجا هم بند نمیشود. بهطوریکه دغدغه دکترهاشمی، یکی از دکترهای اعزامی از سوی سازمان حج و زیارت به «کربلا» بیش از بیمارها، گمشدههای «کربلا»ست: «خواهش میکنم فکری برای این گمشدهها کنید. روزانه صدهانفر میآیند اینجا و اعلام میکنند گم شدهاند. ما هم نمیتوانیم کاری برایشان انجام دهیم.» یکی از این گمشدهها زنی 50ساله است که خودش را در پتویی سبز پیچانده. در این بیمارستان تنها کمکی که توانستند به او کنند، این است که پتو بدهند. زن جنوبی است. با پسرانش از مرز رد شده و پای پیاده به «کربلا» آمده. در مسیر نجف به «کربلا» پسرانش را گم کرده است: «بیچاره شدم. دیشب وسایلمرو گم کردم. پنجروزه گم شدم. نه شمارهای دارم. نه پولی. تورو خدا برام یه کاری بکنید.» چشمهای زن دودو میزند. از این طرف به آن طرف بیمارستان میرود و هیچکس نمیتواند کاری برایش انجام دهد. میترسد مانند آن زنی شود که بچهاش را چهارسال پیش در «کربلا» گم کرد و هرسال اربعین برای پیداکردنش راهی این سرزمین میشود. «کربلا» امسال شاهد بزرگترین تجمع انسانی است و همه باید با نشانههایی همدیگر را پیدا کنند؛ پارچههای سبز دورگردن، ربانهای آبی، گردنبندهای سفید، سربندهای یکشکل. کاروانهایی هم هستند که پارچههایی را به هم گره زده و دور تا دور هیات همراه خود کشیدهاند. کسانی که بدون کاروان آمدهاند اما هیچپارچه و رنگی با خود نیاوردهاند. یکی از زنهای گمشده میگوید: «ما وقتی آمدیم، 50نفر بودیم. در مسیر پیادهروی 17نفر را گم کردیم. الان خودمون شدیم، چهارنفر. اینجا در کنار حرم میخوابیم. من به بچههام نگفتم که مییام «کربلا». چون ممکن بود نزارن. همش میگفتند «داعش» حمله میکنه. «داعش» کجا بود؟ اما نمیدونم اگر همین چهارنفررو هم گم کنم، چطوری برگردم ایران.» در مرکز مفقودان روبهروی حرم حضرتعباس فردای روز اربعین، وضعیت گمشدهها همچنان مانند روزهای پیش است. یکی از مردهایی که آنجا مشغول به کار است، میگوید: «من اینجا تنها کسی هستم که چون ایران زندگی کردم، میتوانم فارسی صحبت کنم. من هم به صورت داوطلب آمدهام. ساعتهای کارم مشخص است. اگر نباشم، هیچکاری از مردم راه نمیافتد، چون نمیتوانند عربی صحبت کنند. بیشترین گمشدهها هم یا ایرانی هستند یا افغان. تکوتوک پاکستانی هم پیدا میشود. اینجا وضعیت بدی دارند. خودتان میتوانید ببینید.» او در را باز میکند تا گمشدهها دیده شوند. صدهازن، کودک و جوان روی زمین نشسته و در انتظارند پیدا شود. پیرزنی اصفهانی میگوید: «من با سهتا از دوستای جلسههای روضهام اومدم. خودمون سهتا راهی شدیم. حالا من اونها را گم کردهام. هیچشماره و نشانهای ازشون ندارم. اینهمه راه اومدم. حالا اینجا نشستم. میترسم بیرون برم. حتی برای زیارت نرفتم. میگم شاید بیان. وسیلههامرو میخواستم اینجا بزارم اما باز میترسم گم شم.» بدترین حال را اما زن 26سالهای داشت که با دختر و مادر پیرش در گوشهای نشسته بود. زن افغانی که در ایران زندگی میکرد. سهشبانهروز از گمشدنش میگذشت و شوهرش دنبالش نیامده بود: «من میدونم شوهرم از قصد مارو گم کرده.» اشک میریزد: «حالا من چکار کنم. چطوری برگردم ایران؟» اما مرد داوطلب عراقی که برای کمک آمده او را دلداری میدهد: «چندوقت پیش یکبچه معلول ذهنی پیدا کردیم. گفتیم که این را از قصد گم کردند اما همین چندساعت پیش پدر و مادرش آمدند و او را بردند.» محمد ملک، یکی دیگر از افرادی است که در این مرکز کار میکند. او عربی میگوید و تنها مردی که فارسی بلد است، ترجمه میکند: «اینجا وضعیت اسفناکی دارد. من از مسوولان ایران و عراق درخواست میکنم کاری برای این معضل انجام دهند. توی این مرکز ما حتی توالت نداریم. اینها دوباره از مرکز خارج شده و گم میشوند. مترجم ایرانی نداریم و این ارتباط با مردم را سخت کرده است. از طرف دیگر فضای ما محدود است و هزارو500نفر بیشتر را نمیتوانیم جا بدهیم درحالی که تعداد گمشدهها در اینروزها سرسامآور بوده است.» او میگوید زنی چندروز پیش گم شده بود که به اینجا مراجعه کرد، بعد از دوشبانهروز انتظار حالش بد شد و به بیمارستان فرستادیم، فرداشب شوهرش برای پیداکردن او مراجعه کرده بود. اما ما نمیدانستیم کدام بیمارستان است. چون سیستم دقیقی برای ثبتنامها وجود ندارد. حتی شده کسانی پیدا شدهاند اما هنوز نامشان را از بلندگو میخوانیم. مراجعهکنندگان کم نشدهاند. بلندگوها همچنان نامهای بینشان را صدا میزنند. سرانجام این گمشدهها چه میشود؟ محمد ملک میگوید اینها در نهایت به دولت ایران تحویل داده میشوند تا به ایران بازگردند اما این اقدامات پروسهای سخت و پیچیده دارد.» شاید کسانی هم باشند که هنوز نتوانستهاند به مرکز مفقودان مراجعه کنند. خیلی از آنها حتی از حرم دور شدند و در کوچهپسکوچههای بازار آوارهاند. یکی از آنها پیرزنی ایرانی است که کنار رودخانه «فرات» با یکشمارهتلفن ایستاده. هرکس که میبیند میتواند چندلحظه بایستد، میگوید: «میشه به من کمک کنید. این شماره پسرمه. تلفن دارید بهش زنگ بزنید.» تلفن اما خط نمیدهد. سیستم مخابراتی در این چندروز در «کربلا» مختل شده است. شمارهتلفن هیچکمکی به پیرزن نمیکند. بهسختی نفس میکشد، میپرسد: «میدان ساعت کجاست؟ به من گفتند اگر گم شدم اونجا برم.» هیچکس نمیداند میدان ساعت کجاست. نقشهها به یاری نمیآیند. پیرزن در کوچههای شهر میچرخد تا نشانی پیدا کند. زیر لب مدام زمزمه میکند: «یا امامغریب... یا سیدالشهدا... .»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.