|

آخرین فرصت‌های مصالحه برای رسیدن به توافق

اردشیر زارعی‌قنواتی . کارشناس سیاست خارجی

پیش از آغاز دور جدید مذاکرات هسته‌ای بین ایران و گروه 1+5، «عباس عراقچی» با حضور در مجلس و جلسه کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی، گزارشی از جریان مذاکرات را با نمایندگان ذی‌ربط در میان گذاشت. با توجه به اظهارات سخنگوی این کمیسیون و چندنفر دیگر از نمایندگان شرکت‌کننده در این جلسه، گویا آقای عراقچی به این موضوع اشاره داشته‌اند که در نشست ماه گذشته مسقط در حالی‌که مذاکره‌کنندگان ایرانی به «خاتمه مذاکرات» فکر می‌کرده‌اند، خروجی این دور از نشست «بد» پیش رفته و مذاکرات «دشوار، تلخ و سخت» بوده است. هرچند برای ارباب رسانه همواره اطلاعات مذاکرات هسته‌ای به‌صورت قطره‌چکانی کسب می‌شود اما هم‌اکنون مشخص شده است که در مسقط به هر دلیلی خوشبینی و اشتباه محاسبه فرصت مطلوب برای تفاهم را سلب کرده است. از طرف دیگر این اظهارات تا حدودی نشان می‌دهد که طرف ایرانی، عزم رسیدن به توافق نهایی داشته در صورتی که طرف مقابل هنوز بر سر بعضی از موضوعات حساس تکنیکی و فنی به مرحله و نقطه تفاهم با طرف دیگر میز نرسیده است. در روزهای بعد از مذاکرات ژنو و در آستانه پایان مهلت 24نوامبر در ژنو که به تمدید هفت‌ماهه مذاکرات هسته‌ای انجامید و توافق جامع حاصل نشد، از فحوای کلام مذاکره‌کنندگان و رهبران آمریکایی- اروپایی این برداشت به‌دست می‌آید که هنوز بر سر موضوع حجم و نحوه غنی‌سازی توسط ایران و مدالیته لغو تحریم‌های شورای امنیت و تحریم‌های یکجانبه از سوی محور غربی، اختلاف وجود دارد. تمدید مذاکرات نباید یک‌هدف تلقی شود و به همین دلیل در شرایطی که جمهوریخواهان کنگره در آمریکا شمشیرهای خود را برای فشار بر «باراک اوباما»، رییس‌جمهوری دموکرات این کشور از رو بسته‌اند و یکی از محورهای این تنازع سیاسی نیز در مذاکرات هسته‌ای با ایران نمود دارد، منطق سیاسی برای میانه‌روهایی که در دوطرف مذاکرات مصمم به دستیابی به مصالحه هستند، باید شتاب‌بخشیدن به مذاکرات و فراهم‌کردن مسیر توافق نهایی باشد. در ایران هم نیروهایی وجود دارند که منافع خود را در شکست مذاکرات هسته‌ای می‌بینند و باتوجه به بهانه‌هایی، چندان بی‌میل نیستند که دولت روحانی در پایان ماراتن هسته‌ای به خط پایان نرسیده و با قدی خمیده در فضای سیاسی- اقتصادی کشور به‌عنوان دونده‌ای شکست‌خورده در پاستور، دوسال باقیمانده تا دوران ریاست‌جمهوری خود را بگذراند. سخنان روشن و صریح رییس‌جمهوری در مراسم 16آذر امسال به‌خوبی نشان می‌دهد که برای تامین منافع ملی ایران باید تصمیمات سختی گرفته‌شود. ریشه فساد اقتصادی در طول یک‌دهه اخیر تا حدودی با پرونده هسته‌ای و مکانیسم دورزدن تحریم‌های اعمال‌شده توسط غرب گره ‌خورده است و بدون خروج از بن‌بست هسته‌ای، احتمال ریشه‌کن‌کردن فساد موجود چندان ممکن نخواهد بود. در شرایطی که هم‌اکنون اراده سیاسی در بالاترین سطوح قدرت در ایران برای ختم‌به‌خیرشدن پرونده هسته‌ای کشور وجود دارد، باید تیم مذاکره‌کننده و دولت روحانی از این فرصت تکرارنشدنی بهره لازم را برده و با رعایت منافع ملی ایران، در مسیر توافق نهایی حرکت کنند. از آنجا که در بین سیاستمداران دموکرات آمریکایی به‌خصوص دولت اوباما و تیم وزارت امور خارجه آمریکا نیز این اراده سیاسی به‌صورت نسبی وجود دارد، شتاب‌دادن به حل‌وفصل اختلافات باقیمانده در کمترین زمان ممکن تا قبل از آغازبه‌کار کنگره جدید در ماه ژانویه یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. تمایل افکارعمومی در ایران، آمریکا، اتحادیه اروپا و جامعه بین‌المللی برای رسیدن به توافق نهایی درباره پرونده هسته‌ای ایران می‌تواند وزن و اعتبار تصمیم‌گیری از طرف مذاکره‌کنندگان را بالا ببرد و از این اهرم «اراده مردمی» باید به‌درستی و با قدرت استفاده کرد. حل‌وفصل پرونده هسته‌ای ایران برای جامعه بین‌المللی، منطقه خاورمیانه، اتحادیه اروپایی، آمریکا و ایران یک فرصت تاریخی است که هرچند شکست آن بسیار بعید است، اما کندی پیشرفت در این مسیر می‌تواند ماشین آن را در مسیر حرکت خود در جاده‌های ناهموار با مشکلات پیش‌بینی‌نشده‌ای مواجه کند. در شرایطی که تمام کارت‌های بازی دوطرف مذاکرات هم‌اکنون دیگر روی میز قرار گرفته است، اطاله دادرسی این پرونده، به‌صلاح هیچ‌کدام از بازیگران نبوده و می‌تواند چرخه معکوس تنش و تشدید اختلافات را موجب شود. به همین دلیل زمان تصمیم‌گیری نهایی فرارسیده است و هرچه از این نقطه زمانی بگذرد، هزینه تصمیم‌گیری بار سنگین‌تری را بر دوش دوطرف تحمیل خواهد کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.