بازخوانی برنامههای هفته پژوهش
راهکاری برای ترویج فرهنگ تحقیقات
جلال بختیاری . مدیرکل دفتر حمایت و پشتیبانی امور پژوهشی و فناوری وزارت علوم / دبیر ستاد هفته ملی پژوهش و فناوری
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از سال1379 بهمنظور ترویج فرهنگ پژوهش و با توجه به نامگذاری 25آذر به نام روز پژوهش توسط شورای فرهنگعمومی، چهارمین هفته آذرماه را به نام هفته پژوهش نام نهاد و مسوولیت برگزاری این هفته را به معاونت پژوهشی این وزارت سپرد. به همین منظور ستاد برگزاری هفته پژوهش و فناوری، همهساله برنامههای متعددی را با همکاری سازمانها، نهادها، دانشگاهها و موسسات مرتبط با پژوهش و فناوری برگزار میکند. در همین راستا، امسال نیز پانزدهمین نمایشگاه هفته پژوهش از تاریخ 23تا 26آذر1393در محل دایمی نمایشگاههای بینالمللی تهران و مراسم تجلیل از پژوهشگران و فناوران برتر سال در تاریخ 25آذر1393در محل سالن اجلاس سران برگزار شد. ما برای هفته پژوهش در سالجاری برنامههای بسیاری تدارک دیدهایم که از جمله مهمترین آنها میتوان به این موارد اشاره کرد: شناسایی توانمندیهای پژوهشی و فناوری دانشگاهها و مراکز پژوهشی، انتخاب پژوهشگران و فناوران برتر، فراهمکردن فضای همکاری بین پژوهشگران و فناوران، برقراری ارتباط بین صنایع و مراکز تولیدی با دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی، نهادینهکردن پژوهش و فناوری در سطح جامعه و
تمرکز و تاکید بر فناوریهای بومی یا استانی. برای دستیابی به این اهداف نیز برنامههای زیادی را تنظیم و اجرا کردیم، مانند: برگزاری هفته پژوهش در تهران در محل دایمی نمایشگاه بینالمللی به صورت ملی از تاریخ 23تا26آذر. از تاریخ 15آذر در استانها نیز هفته پژوهش و فناوری نیز با ریاست استاندار هراستان و دبیری ریاست دانشگاه مادر آن استان برگزار میشود. برای اولینبار 30استان و مرکز از 15تا27آذر درگیر برگزاری مراسم هفته پژوهش و انتخاب پژوهشگران و فناوران برتر هستند. هفته پژوهش، سابقهای 14ساله دارد و وزارت علوم و تحقیقات با هماهنگی دانشگاهها و دستگاههای اجرایی که کار پژوهشی میکنند، هرساله مراسم روز پژوهش را برگزار میکند. امسال نیز پانزدهمین دوره این مراسم با تفاوتهای بسیار نسبت به دورههای قبل و با شعار «پژوهش و فناوری، پیشران اقتصاد دانشبنیان» برگزار شد. هدف از این شعار نیز نزدیککردن بودجه فعالیتهای پژوهشی به چهاردرصد GDP در افق1404 است. هدف امسال ما این است که از فرصتهای پیشآمده بهترین استفاده را ببریم و اهمیت هفته پژوهش در استانها و تهران را گوشزد کرده و توانمندیهای پژوهشی کشور را شناسایی کرده و به
مخاطبان بشناسانیم. از برنامههای دیگر امسال میتوان به انتخاب پژوهشگران و فناوران برتر و تقدیر از آنها با حضور رییسجمهور اشاره کرد. این پژوهشگران از کل کشور و با توجه به آییننامه خاصی که در همین زمینه تنظیم شده است، انتخاب میشوند. یکی از مهمترین برنامههای امسال تاکید و توجه به فناوریهای بومی است. برای مثال در استانهای خراسان، زعفران کشت میشود و این محصول در آن منطقه اهمیت اقتصادی بسیار زیادی دارد. به همین دلیل هم متخصصان و پژوهشگران بسیاری در این استانها در زمینه زعفران مشغول فعالیت هستند. هدف ما این است که بتوانیم همه فعالیتهایی را که در استانهای خراسان و به شکل مجزا انجام میشود، در کنار هم قرار داده و به بیان دیگر این فعالیتهای پژوهشی را متمرکز کنیم تا از تکرار فعالیتها و انجام پژوهشهای موازی جلوگیری شود. همین موضوع در مورد استانهای دیگر هم مصداق دارد زیرا هراستان توانمندیها و مزایایی دارد و بسیار مناسب است که هراستان پژوهشگران خود را به سمت این توانمندیهای محلی و استانی سوق دهد، از طرف دیگر بودجهها و حمایتها نیز به این نوع پژوهشها اختصاص یابد. امیدواریم با این نوع حمایتها، در
آینده نزدیک شاهد تقویت فعالیتهای پژوهشی در زمینه توانمندیهای بومی و استانی باشیم. یکی از مهمترین نکاتی که باید به آن توجه داشت، این است که امروزه در بسیاری از کشورها، دامنه تحقیق و پژوهش بسیار گسترش یافته و بسیاری از مراکز صنعتی و تولیدی برای بهبود محصولات خود راسا اقدام به پژوهش میکنند تا هرساله بتوانند محصولاتی با نوآوری بیشتر و بهتر عرضه کنند. البته در کشور ما هم نهادهای بسیاری متولی موضوع تحقیق و پژوهش هستند و هرکدام نیز دستاوردهای درخور توجهی داشتند. ما امسال آییننامه بسیار دقیق و جامعی را برای گزینش پژوهشگران و فناوران برتر تنظیم کردهایم. برای مثال ما امسال کیفیت کارهای پژوهشی را در درجهاول اهمیت قرار دادیم. برای آنکه کسی امسال بتواند عنوان پژوهشگر برتر را به خود اختصاص دهد، باید از کانالهای داوری قوی با موفقیت عبور کرده. ملاک دیگر ما این بود که این فرد از تواناییها و پتانسیل علمی خود بهرهبرداری کرده باشد و دستاوردهای علمی و فناوری داشته باشد. یکی دیگر از اهداف ما در این هفته و در طول سال این است که با کمکگرفتن از صنعت و بخش خصوصی، شرکتهای دانشبنیان را تقویت کنیم. امروزه بیشتر
بودجههای پژوهشی کشور را دولت تامین میکند، اما برای تقویت صنایع باید خود صنایع وارد حوزه تحقیق شوند و به تحقیقات و پژوهشهای کاربردی بپردازند. وقتی صنایع بزرگ وارد حوزه پژوهش شوند، ما دیگر کمتر شاهد پژوهشهای بدون کاربردهای صنعتی خواهیم بود، زمانی که صنایع بودجههای پژوهشی را فراهم کنند، حتما از آن در زمینه و حوزههای مرتبط با تقویت کارآیی و بهبود محصولات خود استفاده میکنند. امسال، مجلس دستگاهها را موظف کرده 15درصد اعتبارهای خود را به پژوهش اختصاص دهند. البته در سالهای قبل در قانون ذکر شده بود که دستگاهها میتوانند تا 15درصد بودجه را به تحقیقات اختصاص دهند، اما در قانون امسال ذکر شده که باید 15درصد را اختصاص دهند. وقتی دستگاهی بودجهای را برای پژوهش هزینه نکند، طبعا دستاورد جدیدی هم نخواهد داشت و همه تصمیمگیریهای آن بر مبنای اطلاعات قدیم و کارکردهای آن نیز به روش قدیمی خواهد بود. نکتهای را که مایلم در پایان اضافه کنم، این است که در جهان امروز، اصلیترین سرمایه، نیروهای انسانی ماهر و کارآمد و به بیان دیگر پژوهشگران هستند، امروزه ثروت مادی یا حتی منابع طبیعی و معدنی در درجهدوم و سوم اهمیت قرار
دارند. خوشبختانه ما امروز در زمینه در اختیار داشتن مغز و نخبگان دانشگاهی بسیار ثروتمند هستیم، بهترین دلیلش هم این است که فارغالتحصیلان دانشگاهی ما چنان کیفیت بالایی دارند که به هر کشوری بروند، بهراحتی آنها را جذب میکنند. اما بسیاری از کشورهای دیگر دههابرابر ما برای آموزش دانشگاهی خود هزینه میکنند، اما فارغالتحصیلان آنها نمیتوانند به آسانی جذب بازار کار کشورهای دیگر شوند. پس ما در زمینه نخبگان کمبودی نداریم و از این پس باید برای بهکارگیری این افراد برجسته برنامهریزی کنیم. خوشبختانه ما امسال برای اولینبار نمایشگاهی از دستاوردهای پژوهشی برگزار کردیم که در کنار فنبازار مستقر شده است. در فنبازار هم دستاورد پژوهشی خریدوفروش میشود و هم پژوهشگران برتر و صنعتگران به هم معرفی میشوند. خلاصه همه ارکان علم و صنعت و فناوری با یکدیگر آشنا شده و مقدمات تعامل بین آنها فراهم میشود تا با هم قرارداد ببندند. خوشبختانه من به آینده تحقیق و پژوهش در ایران بسیار خوشبین هستم چون قوانین خوبی در این زمینه تدوین شده و علاوه بر دانشگاهیان و صنعتگران، همه مردم هم به اهمیت موضوع تحقیق و پژوهش پی بردند. یکی دیگر از اهداف
ما در هفته پژوهش، نهادینهکردن پژوهش در سطح جامعه است؛ یعنی درگیرکردن کل جامعه با موضوع تحقیق و پژوهش. هدف ما از این رویکرد نیز این است که به جامعه تاکید کنیم پیش از انجام پژوهش، هیچکاری انجام یا تصمیمگیری نشود. برای دستیابی به چنین هدفی است که به مدارس توجه کردیم چرا که ما بر این باوریم که برای نهادینهشدن پژوهش در جامعه باید از مدارس آغاز کرد. اتفاقا امسال اسمهای مختلفی را برای روزهای هفته پژوهش انتخاب کردیم که با توجه به همان رویکرد و توجه به اهمیت مدارس، نام اولینروز هفته پژوهش را «پژوهش، فناوری و مدرسه» انتخاب کردیم. این نوع نامگذاری بیانگر این است که برای نهادینهکردن پژوهش در جامعه باید از دانشآموزان شروع کرد. هدف ما نیز این است که نسل جوانان را با فناوریها و اطلاعات روز آشنا کنیم تا همه نسلها با موضوع پژوهش و اهمیت آن آشنا شوند. در پایان تاکید میکنم بهرغم اینکه امسال برنامههای بسیار متنوعی برای هفته پژوهش تدارک دیده بودیم، اما همچنان چشم به راه پیشنهادها و انتقادها و دیگر نظرات سازنده مردم و رسانهها هستیم. همه تلاش ما در سال جاری این بود که همه کارهای ما نو و تازه باشد، از جمله اینکه
خود نمایشگاه را برونسپاری کردیم. هدف ما از این کار این بود که وقت و انرژی ما آزاد باشد و ذهن ما درگیر کارهای اجرایی نشود. یکی از کارهای ما در این هفته برگزاری اجلاس معاونان پژوهشی کل کشور و همه مسوولان و دستاندرکاران پژوهشی کشور (اعم از بخش دولتی و خصوصی) بود که در این اجلاس حدود دو هزار نفر شرکت کردند. علاوه بر آن جلسه و نشست پرسش و پاسخ آزاد را هم داشتیم که همه میتوانستند در این جلسه شرکت کنند. کلاسهای تخصصی، نشستها و کارگاههای تخصصی نیز از دیگر برنامههای هفته پژوهش بود. زمینههای کاری این نشستها نیز بسیار متفاوت بود، از جمله بتن، صنعت و هر موضوع دیگری که به پژوهش ارتباط دارد. به هر ترتیب امیدورام وضعیت پژوهش در کشور ما سال به سال رونق پیدا کند و در درازمدت موجبات توسعه و پیشرفت روزافزون کشور را فراهم آورد. به امید آن روز.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.