|

زلزله در تهران و ساختمان‌های ناامن

جان پناهی به نام پژوهش

جمیله واشقانی‌فراهانی . دکترای زلزله‌شناسی مهندسی و پژوهشگر دانشگاه تهران

در مقاله حاضر به بهانه هفته پژوهش به موضوع زلزله تهران و توسعه ایمنی و مدیریت بحران با نگاهی ویژه بر اهمیت ایمن‌سازی ساختمان‌های شهر تهران و مناطق اطراف آن پرداخته شده است. ارتباط تنگاتنگ بین «پژوهش» دانشمندان زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله در راستای راهکارهای ایمنی به‌منظور پیشگیری و سرمایه‌گذاری ملی دولت در ایمن‌سازی ساختمان‌ها در تهران می‌تواند در کاهش بحران در هنگام زلزله نقش حیاتی داشته باشد. براساس تحقیقات موجود سند و مدرکی درخصوص پیش‌بینی زلزله در یک بازه زمانی و مکانی مشخص در تهران وجود ندارد. اما شهر بزرگ تهران و مناطق اطراف آن دارای گسل‌های فعالی است که با توجه به زلزله‌های مخرب تاریخی گذشته با بزرگای بیش از 7، می‌تواند پتانسیل ایجاد زلزله با بزرگای بیش از 7 را داشته باشد. در شهر شلوغ و پرجمعیت تهران و اطراف آن و همچنین با توجه به رعایت‌نکردن ساخت‌وسازها در حریم گسل‌ها، بسیاری از ساختمان‌ها قادر به تحمل تکان شدیدی با بزرگای 7 نیستند. بنابراین با سرمایه‌گذاری روی سازه‌ها باید با تدابیری ویژه بتوان میزان ایمنی آنها را در هنگام رخداد زلزله‌های مخرب بالا برد، چرا که سرمایه‌‌گذاری پس از رخداد زلزله بدون شک دارای هزینه بازسازی جبران‌ناپذیری خواهد بود. رخداد زلزله در ایران یا کشورهایی نظیر هاییتی، اندونزی، ژاپن یا چین دارای تلفات بسیار زیادی بوده است. یکی از دلایل مهم تلفات در هنگام زلزله تراکم جمعیت در مناطق فعال لرزه‌ای و ساختمان‌های ناامن یا ساخت‌وساز در مناطقی است که احتمال رانش زمین وجود دارد. نگرانی بسیار زیادی درخصوص ساختمان‌های قدیمی موجود یا ساختمان‌های جدید اما بدون مقاومت کافی در برابر رخداد جنبش‌های قوی وجود دارد. یکی از چالش‌های بسیار مهم در تهران این است که چه میزان سرمایه‌گذاری برای داشتن مسکن امن در برابر زلزله یا سایر سوانح طبیعی و مصنوعی شده است؟ باید این نگرانی جدی گرفته شود زیرا در حال حاضر با ساختمان‌های موجود و رخداد یک زلزله قوی «آوار» در انتظار ساختمان‌های ناامن تهران خواهد بود. اگر توسعه ایمنی ساختمان‌ها جدی گرفته نشود، «زلزله» یک سلاح کشتارجمعی در شهر تهران و اطراف آن خواهد بود. اگر کنترل سختگیرانه روی شیوه‌های ساخت‌وساز و مقاوم‌سازی سازه‌ها انجام نشود، به‌طور قطع تراژدی هاییتی با شدتی بیشتر در تهران، شهری که زلزله در آن اجتناب‌ناپذیر است، تکرار خواهد شد. در زلزله هاییتی (2010) با بزرگای 7، 250هزار منزل مسکونی و 30هزار ساختمان تجاری سقوط کرده یا به‌شدت آسیب دیدند. به‌نقل از رییس‌جمهوری هاییتی، مجموع قربانیان این حادثه احتمالا به 300هزارنفر بالغ می‌شود. تقریبا 90درصد ساختمان‌ها در شهر تخریب شده بودند. در تهران با وضعیت ساختمان‌های موجود پیامد رخداد یک جنبش قوی چه خواهد بود؟ به‌طور قطع با توجه به جمعیت شهر تهران (به‌طور تقریبی 13میلیون‌نفر) و ساختمان‌های بدون ایمنی لازم ممکن است چندین‌برابر زلزله هاییتی تلفات رخداد یک جنبش قوی با بزرگای بین 7 تا 7/5 در تهران را بتوان برآورد کرد. بنابراین فوریت‌هایی سختگیرانه در راستای اجرای کدها و استانداردهای ساختمان‌ها، بیمه اجباری زلزله و همچنین سرمایه‌گذاری بهینه درخصوص انواع تسهیلات در راستای مقاوم‌سازی و تقویت ساختمان‌ها و سختگیری درخصوص عملیاتی‌کردن آنها به‌ویژه ایمن‌سازی مدارس، بیمارستان‌ها، ایستگاه‌های آتش‌نشانی، دانشگاه‌ها، انواع ساختمان‌های مهم دولتی و خصوصی و منازل عمومی مردم انجام شود. با توجه به آنکه تنها 30درصد از بافت‌های فرسوده شهر تهران طی حدود 10سال اخیر نوسازی شده است، بنابراین اگر ایمن‌سازی انواع ساختمان‌ها جدی گرفته نشود، یکی از تهدیدات مهم در هنگام زلزله سقوط ساختمان‌ها و پس از آن انواع پدیده‌های ثانویه درخصوص شریان‌های حیاتی و رخداد انفجار و آتش‌سوزی خواهد بود. آیا ایستگاه‌های آتش‌نشانی و دیگر سازمان‌های مسوول مدیریت بحران، در هنگام رخداد جنبش قوی در تهران می‌توانند خدمات لازم را ارایه دهند؟ بنابراین توسعه ایمنی، آموزش و سرمایه‌گذاری ملی در راستای پیشگیری موجب کاهش آسیب‌پذیری در هنگام انواع رخداد‌ها به‌ویژه زلزله در شهر تهران خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.