|

روایت یک نهاد غیردولتی از زبان خود

درباره «نفس»

در سرزمینی که بیشتر روزهایش با سه‌تیغ آفتاب درخشان شروع می‌شود، روزهای ابری و غبارآلود حال و هوای شاعرانه دارد؛ منبع الهام می‌شود و نوشته‌ها و موسیقی‌های شاعرانه/عاشقانه از توی شبکه‌های اجتماعی سرریز می‌کند. اما، راستش اینکه مدت‌هاست روزهای بی‌آفتاب پایتخت، ابری نیست؛ آلوده است و خاکستری‌ آسمان نه از ابر باران‌زا که از آلودگی‌ است. هوای آلوده، یک نفره‌ است؛ یک نفری که توی راهروهای درمانگاهی، بیمارستانی جایی بالا و پایین می‌رود تا برای آن یک نفر دیگری که دارد نفسش بند می‌آید راه درمانی پیدا کند. می‌گویند فاجعه از یک حدی که بگذرد تبدیل به آمار می‌شود؛ به عدد و رقم. این اتفاقی ا‌ست که برای بحران آلودگی هوای تهران افتاده. انگارنه‌انگار که وقتی از تنها سه‌روز هوای پاک و ۱۶۰روز هوای ناسالم در کل سال گذشته حرف می‌زنیم داریم از حق اولیه حیاتی‌مان حرف می‌زنیم: از نفس‌کشیدن؛ از همان نفسی که توی کتاب‌های درسی از روی دست سعدی جریمه نوشتیم؛ که قرار بود ممد حیات باشد و لابد مفرح ذات. حجم اطلاعات فله‌ای داده‌شده در حاشیه خبرها انگار بیش از آگاهی‌بخشی قرار است نسبت به فاجعه‌ای که ساده‌ترین عوارضش کاهش بینایی و عدم‌تمرکز تا تشدید بیماری‌های قلبی و ریوی، ازبین‌رفتن بافت ریه، ایجاد برونشیت و آسم و آمفیزم است و مرگ‌ومیر زودرس و سرطان خون و ریه و... همراه می‌آورد، کرخت و بی‌حساسیت‌مان کند تا آنجا که نه‌تنها ایجاد عزم‌عمومی برای فشار بر مسوولان یا همت فردی/جمعی برای حل بحران را از بین ببرد بلکه نوعی بی‌تفاوتی را موجب شود که هرگونه فعالیت زیست‌محیطی را به امری تزیینی یا تبلیغاتی تقلیل دهد. اطلاع از سهم ۴۲ تا ۶۰درصدی آلایندگی خودروهای شخصی و ترغیب شهروندان به تنظیم و معاینات فنی خودرو و از دور خارج‌کردن خودروهای فرسوده یا استفاده از حمل‌ونقل عمومی و دوچرخه یا انواع راهکارهای کنترل ترافیک اعم از هم‌پیمایی و... گویی تنها یک‌سری محاورات بوروکراتیک است برای از این گوش شنیدن و از گوش دیگر به‌درکردن. درست است که با تغییر نوع بنزین، آلاینده‌ای که چندسالی دودش توی ریه‌هایمان فرو شد کمی اوضاع بهتر است اما با توجه به وضعیت جغرافیایی دره‌ای به نام تهران، واقعیت این است که ما توی یک اتاق گاز مانده‌ایم. این‌طوری که به قضایا نگاه کنیم آن‌وقت پیش از آنکه خفه شویم یا غر بزنیم که چرا مسوول اتاق گاز نمی‌آید دریچه‌ای باز کند، شروع می‌کنیم به یافتن راهکار و از خودمان شروع می‌کنیم با روش‌های ساده و عملی؛ شاید همان راهکارهای شنیده‌شده اما این‌بار به واقع برای عمل‌کردن و باور اینکه موثر است و تنها راه نجات ماست. حال، گروهی از ما شهروندان تهرانی متشکل از تخصص‌های گوناگون تا پژوهشگران و کنشگران محیط‌زیست و هنرمندان به واسطه دغدغه‌ای فردی و خصوصی، به واسطه فرض اولیه «حق» حیات و نفس‌کشیدن، تصمیم گرفته‌ایم از خود شروع کنیم و راه به حرکتی جمعی برده‌ایم و «گروه نفس» را پایه گذاشته‌ایم و سر آن داریم که شرایط بحرانی آلودگی هوای تهران را فرصتی بشماریم برای آشتی دوباره با زندگی؛ جمعی که تلاش می‌کند در امری چنین حیاتی منتظر حمایت یا رفع معضلات کلان از سوی متولیان و نهادهای رسمی نماند و از آلودگی نفسگیر به‌مثابه درد مشترک انگیزه‌ای بسازد برای هم‌اندیشی و همکاری. این هم‌اندیشی البته در امتداد خود بازتعریف مفاهیمی کلیدی چون «شهروندی» را به همراه خواهد داشت؛ مفهومی که مختصات رفتار شهروندی و مسوولیت هریک از ما به عنوان شهروند را درگیر ارتباطی‌ می‌کند که گرچه در نشیب‌وفرازهای کلان سیاسی گاه به محاق کشیده می‌شود اما بحث «مسوولیت شهروندبودن» را پیش می‌کشد؛ مسوولیتی فراتر از شهرنشین‌بودن، مسوولیت همزیستی‌، همسایگی و امکان تعامل با یکدیگر، فارغ از اصالت اهل جایی بودن، شهرستانی و تهرانی‌ و جدای از طبقه اجتماعی‌ای که به آن متعلقیم. هدف گروه نفس ایجاد پلی است از یک‌سو برای انتقال نگرانی‌ها و بیم‌های شهروندان به دست‌اندرکاران و متولیان رسمی و تجاری و شهرسازان- که آنها نیز در همین هوا تنفس می‌کنند- برای یافتن راهکارهای موثرتر و از سویی درگیرکردن شهروندان با مسوولیت‌هایی که کارآمدی برنامه‌های متولیان را موجب شود. ما، در گروه نفس بر این باوریم که فعال‌سازی وظیفه فردی شهروندی در کنار زیباشناسی مشارکتی، عمومیت هنر و یادآوری وظیفه فردی، شهروندی و مسوولیت اجتماعی هنرمند در عرصه عمومی کاری ا‌ست، کارستان و نیاز واقعی زمانه‌ای که در آن زیست می‌کنیم؛ زیستنی سالم که برایش تلاش می‌کنیم و حقش را- اگر فراموش شده است- یادآوری می‌کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.