|

«شیار۱۴۳» از چه می‌گوید؟

همه مادران من

سحر عصر‌آزاد

«شیار143» ملودرامی است ساده و روان‌ بر بستر دفاع‌مقدس که مهم‌ترین امتیاز آن نگاهی است از امروز به تبعات جنگ و این مقطع تعیین‌کننده از تاریخ کشورمان. نرگس آبیار بعد از «اشیا از آنچه در آینه می‌بینید به شما نزدیک‌ترند»، دومین فیلم سینمایی خود را بر اساس فیلمنامه‌ای از خودش کارگردانی کرده است؛ دو فیلمی که مولفه مشترک آنها محوریت زن- مادر بر بستر قصه‌هایی متفاوت است. در فیلم اول زنی در آستانه مادرشدن درگیر مسایل روزمره و حل گره‌هایی می‌شود که او را به حرکت و کنش‌مندی وامی‌دارد و طبعا این حضور با نگاه زنانه عمق پیدا می‌کند. در «شیار143» نیز محوریت با مادری درگیر تبعات جنگ و فراق فرزند است؛ مادری که نمونه‌اش در رئالیسم جنگ کم نبوده اما کمتر با این کیفیت واقعی به فیلم‌های ما راه پیدا کرده است. آنچه این کیفیت حضور را مهم جلوه می‌دهد، آمیخته‌شدن این تصویر واقعی به نگاهی زنانه و برآمده از رسوب رویدادها و اتفاقات مرتبط با جنگ و تبعات آن در فیلمساز است. «الفت‌» مادری روستایی است که مثل همه مادرها پسری عزیزکرده دارد اما در فیلم کیفیت این رابطه به باور عامه واگذار نشده، بلکه فیلمساز تلاش کرده تصویری مخصوص به خود از این رابطه مادر-پسری در فیلمش ترسیم کند که با وجود واقعی‌بودن -به دلایل مختلف- کمتر در فیلم‌ها و سریال‌های ما نمود پیدا کرده است. به همین دلیل در ساختاری که برای روایت داستانش انتخاب کرده با تکیه بر فلاش‌بک نقاط اوج گذشته را که می‌تواند این رابطه را واقعی و شناسنامه دار کند، به تصویر کشیده است. از خلال این فلاش‌بک‌ها رابطه‌ای گرم و صمیمی و عاشقانه بین الفت و یونس ترسیم می‌شود که در ترکیب با مناسبات آن منطقه و جغرافیای خاص (مثل نامیدن مادر به اسم کوچک) ملموس و دلنشین است؛ رابطه‌ای که هرچند مادر براساس تکلیف الهی، فرزندش را با رضایت به جبهه می‌فرستد، اما دیدار را به قیامت واگذار نمی‌کند، بلکه دلمشغولی و دغدغه او امید به بازگشت یونس، دامادکردن فرزندش و همه آرزوهایی است که یک مادر می‌تواند برای تنها پسرش داشته باشد. این نگاه واقعگراست که می‌تواند «شیار143» را از یک‌ملودرام اشک‌انگیز بر بستر قصه‌ای آشنا ارتقا داده و آن را واجد نگاهی رسوب‌کرده از ورای امروز به گذشته کند که نگاهی تحلیلگر و انسانی است؛ نگاهی که جنگ را فی‌نفسه تقدیس نمی‌کند حتی از نوع تحمیلی‌اش که بر ما گذشت و نام دفاع‌مقدس را به خود گرفت. به گفته بهتر این عنوان به‌حق مقدس، قرار نیست مانع از تحلیل امروز ما نسبت به گذشته شود، بلکه اتفاقا زوایای پنهان و کمتر دیده‌شده این جنگ منحصربه‌فرد با نگاه‌های جدید، متفاوت و واقعی است که می‌تواند کشف شده و مانع از محدودماندن این مقطع مهم کشورمان در قالب‌های بسته و محدود شود. «الفت »مادری است چشم‌انتظار بازگشت فرزند؛ چشم‌انتظاری که او را دچار وسواس و شک و تردید نسبت به همه‌چیز و همه‌کس می‌کند؛ مادری که دعایش بازگشت یونس است و برای اینکه بتواند مقابل آنچه او را به سمت ناامیدشدن می‌برد مقاومت کند، به حس‌های شخصی و باورهای درونی‌اش متوسل می‌شود و حتی در مقطعی به خرافات پناه می‌برد اما در نیمه‌راه منصرف می‌شود و انتظار خود را شخصی‌تر و محترم‌تر از آن می‌داند که نگاه غریبه‌ای دور از حال‌وهوایش را به این حریم راه بدهد. در مسیری که برای تغییر و تحول درونی این مادر طراحی شده و بیش از همه در گفته‌های دختر خانواده برای مستندساز مطرح می‌شود، این وجه شخصیت الفت که در نوع خود بدیع و البته برآمده از تجربه‌های واقعی است، برجسته‌تر می‌شود. اگر به کمربستن رادیو را نشانه‌ای بر نوع و کیفیت انتظار الفت بدانیم که با همراه‌بردن آن، انتظار یک خبر بیرونی از یونس را می‌کشد، بازکردن رادیو از کمر، آن‌هم بعد از 15سال- با پینه‌ای بر کمر- نشانه‌ای بر تغییر کیفیت این انتظار است؛ مادری که از جهان اطرافش قطع امید می‌کند و به حس‌های درونش متوسل می‌شود و این انتظار را به خداوند و جهان کائنات می‌سپارد تا برایش خبری از یونس بیاورند. با همین کنش نمادین و تغییر کیفی این انتظار و رسوب‌کردن آن در عمق روح الفت است که بالاخره نشانی از یونس به دست می‌آید؛ نشانی که آن‌هم به شکلی فراواقعی از طریق خواب یا به گفته بهتر رویای صادقه به سرباز تفحص منتقل می‌شود و یونس او را به شیار143 می‌کشاند تا بقایایش را از زیر خاک بیرون بیاورد و به مادرش تسلیم کند. «شیار143»ملودرامی است که ابایی از تاثیرگذاری احساسی بر مخاطبش ندارد، اما همه هم‌و‌غم فیلم درآوردن اشک مخاطب نیست، ‌بلکه بسط نگاهی واقعی به آدم‌های جنگ و مادران فرزند از دست‌داده است که با نگاه رایج تفاوت دارد. همین تفاوت است که آن را در کنار فیلم‌های تحسین‌شده‌ای مثل «گیلانه» و «بوسیدن روی ماه» با نگاه‌های مختلف، واجد تصویری منحصربه‌فرد از مادران منتظر و آسیب‌دیده از جنگ می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.