|

تغییر سکاندار «بورس» پس از ۹سال

فطانت آمد ، صالح‌آبادی رفت

آرزو علیمدد: کمتر از ٩سال از روزی که علی صالح‌آبادی سکان بورس را در دست گرفت می‌گذرد. در این سال‌ها بورس با فرازونشیب‌های زیادی مواجه شد. تغییرات شگرفی کرد و دگرگونی‌های زیادی در آن به وجود آمد. اما آنچه هرگز تغییر نکرد، دستمایه‌قراردادن شاخص کل بازار سرمایه به‌عنوان شاخصی برای ‌ارزیابی عملکرد مدیران بود. شاخص، روزهای مثبت بسیاری را سپری کرد اما، پرتفوی سهامداران و سرمایه‌گذاران هرگز با شاخص هماهنگ نبود. دلخوری بسیاری از سرمایه‌گذاران از روزهایی آغاز شد که ارزش دارایی‌هایشان رفته‌رفته رنگ می‌باخت اما عدد شاخص روندی صعودی داشت. در این میان مدیران بازار بی‌توجه به کاهش ارزش پرتفوی بازیگران با افتخار از روند صعودی شاخص حرف زدند. در آخرین ریزش اخیر در‌حالی‌که اکثر پرتفوی‌ها کاهش ارزشی بیش از ٤٠ تا ٥٠درصد داشتند، شاخص کمتر از ١٠درصد افت داشت. اما مدیران همچنان درصدد بودند تا تنها شاخص مثبت باشد نه پرتفوی بازیگران بازار، اما جالب اینجاست در روزی که رییس سازمان بورس جابه‌جا شد، شاخص، همان ارزیابی‌کننده عملکرد، مثبت شد. عدم‌توجه به خواسته‌های بازیگران بازار در تصمیم‌گیری‌ها و اخذ تصمیم پشت درهای بسته از دیگر گلایه‌های بازار است. البته نباید این امر را نادیده گرفت که در این مدت قانون توسعه ابزارهای مالی تصویب شد و ابزارهای مالی زیادی مانند صکوک، قرارداد آتی طلا و سهام، اوراق اختیار فروش تبعی و اوراق تسهیلات مسکن به بازار معرفی شدند. هرچند شاید بسیاری از آنها با شرایط بورس ما سازگاری نداشت و امکان عملی‌شدنش گسترده نبود. اقدامات صالح‌آبادی از جمله تغییراتی که در زمان ریاست صالح‌آبادی رخ داد، می‌توان به راه‌اندازی صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک اشاره کرد که با تاسیس‌شان، سرمایه‌های خرد و نقدینگی سرمایه‌گذاران کم‌آگاه به بازار سرمایه راه پیدا کرد. صندوق‌های زمین و ساختمان و ETF نیز در این دوران راه‌اندازی شدند. کدال نیز در این دوران شکل گرفت و اطلاعیه‌هایی که قبل از آن در سایت «آی‌آر» بورس در کنار سایر اطلاعات بود، در سایت کدال متمرکز شد. راه‌اندازی بورس ایده، بورس انرژی و فرابورس هم از دیگر اقدامات انجام‌شده بود. معاملات بورس کالا هم توسعه یافت. سامانه معاملات نیز در این مدت به‌روز شد و از پم به نامک تغییر یافت. راه‌اندازی معاملات آنلاین نیز از دیگر رخدادهای این چند سال بود. البته در این مدت، حجم و ارزش معاملات نیز افزایشی بود که با توجه به روندی که هر بازار سرمایه‌ای طی سال‌های فعالیتش طی می‌کند، امری بدیهی به نظر می‌رسد. با وجود اینکه صالح‌آبادی سال‌ها سکاندار بازار سرمایه بود، پس از ترک این بازار به مدیریت شرکتی «غیربورسی» دعوت شد. وی قرار است بعد از این، مدیریت بانک توسعه صادرات را برعهده بگیرد که کوچک‌ترین تجربه‌ای هم در این صنعت ندارد. سابقه مدیریتی فطانت اما محمد فطانت راه دشواری را در پیش دارد. بازار سرمایه‌ای که امروز تحویل گرفته است مشکلات بنیادین زیادی دارد که به‌طورحتم مرتفع‌کردنش تنها با اتکا به تعامل بین سرمایه‌گذاران و تیم جدید مدیریت و در کنارش اندکی صبر سهامداران، امکان‌پذیر خواهد بود. شاید اولین مشکلی که پیش روی وی قرار دارد، بازگشایی نماد پالایشگاهی‌هاست که احتمالا سبب بروز روندی منفی در شاخص خواهد شد، اما سهامداران بازار سرمایه باهوش‌تر از این هستند که افت چنددرصدی شاخص را به پای عملکرد مدیر چندروزه‌اش بنویسند. شاید مهم‌ترین خواسته سهامداران بازگشت ارزش دارایی‌هایشان است چراکه آنها سودشان را ملاک ارزیابی عملکرد مدیران می‌دانند نه رشد شاخص کل را. محمد فطانت ٤٤ساله، دکترای تحقیق در عملیات از دانشگاه تربیت‌مدرس دارد. مدرک کارشناسی و کارشناسی‌ارشد وی نیز مدیریت مالی بوده که از دانشگاه امام‌صادق(ع) دریافت کرده است. وی در دوره فعالیت کاری‌اش، عضو هیات‌مدیره بانک‌‌ملی و معاون اعتبارات این بانک، مدیرعامل شرکت تامین سرمایه لوتوس پارسیان، عضو هیات‌مدیره و قائم‌مقام مدیرعامل بانک پارسیان، عضو هیات‌مدیره بیمه پارسیان و شرکت تجارت الکترونیک پارسیان، قائم‌مقام مالی و اقتصادی ایران‌خودرو، مدیرعامل ساپکو، عضو هیات‌امنا و عضو شورای سیاستگذاری صندوق بازنشستگی آینده‌ساز، عضو هیات‌مدیره هلدینگ راهبران متعلق به شرکت سرمایه‌گذاری صندوق‌های بازنشستگی نفت، عضو هیات‌مدیره شرکت‌های سرمایه‌گذاری متعدد ازجمله سرمایه‌گذاری سمند و آینده‌ساز کیش بوده است. همچنین فطانت، نایب‌رییس اول اتاق بازرگانی ایران و فرانسه در هفت سال اخیر بوده است. همین امر سبب شده تا در عرصه فعالیت‌های پولی و مالی بین‌الملل نیز فعال باشد. از جمله این سوابق می‌توان به عضویت در هیات‌مدیره میربیزنس بانک مسکو در روسیه و عضویت در کمیته عالی مدیریت شعب منطقه آسیا و خاورمیانه بانک ملی در کشورهای امارات‌متحده‌عربی، عمان، آذربایجان و... اشاره کرد. بررسی سابقه این مدیر باتجربه می‌تواند روزنه امیدی برای سرمایه‌گذاران بازار سرمایه باشد که تنها در انتظار تغییری بنیادین در بازار سرمایه هستند. بازاری که فقط در یک‌سال اخیر، دارایی‌های بسیاری از فعالان را به باد سپرده است. گلایه‌های یک کارشناس فریبرز پرنا، یکی از کارشناسان بازار سرمایه با اشاره به اینکه «در این دوران برخی از قوانین و مقررات بازار سرمایه به‌صورت سلیقه‌ای اجرا می‌شد» گفت: «به عنوان مثال، قانونی مبنی بر تجدید ارزیابی دارایی‌ها توسط مجلس به تصویب رسید اما سازمان بورس با گذشت یک‌سال از تصویب آن، اقدامی در راستای اجرای این قانون نکرد؛ پس از یک‌سال، کارشناسی از سوی سازمان به شرکت‌ها فرستاده می‌شد و کارشناس مربوطه، تشخیص می‌داد که آیا تجدید ارزیابی در شرکت‌های صنعت مورد نظر مناسب است یا خیر. با همین تاخیر یکی،دوساله، برخی شرکت‌ها برای وام‌گرفتن، به‌دلیل اینکه تجدید ارزیابی نکرده بودند، با مشکلاتی مواجه شدند.» پرنا به «هفتخوان رستم افزایش سرمایه شرکت‌ها» نیز اشاره کرد و به «شرق» گفت: «زمانی که شرکت‌های بزرگی نظیر فولادمبارکه اقدام به تصویب افزایش سرمایه می‌کنند، قطعا از فیلترهای بسیاری رد شده‌اند، اما متاسفانه در این خصوص نیز بعضا سلیقه‌ای رفتار می‌شد و با افزایش سرمایه برخی شرکت‌ها مدت‌ها موافقت نمی‌شد.» این کارشناس بازار سرمایه خاطرنشان کرد: «با وجود اینکه ما دستورالعمل‌هایی درخصوص بازگشایی نمادها و افشای اطلاعات داریم، اما در این موارد نیز همچنان سلیقه‌ای رفتار می‌شد.» پرنا یکی از مهم‌ترین معضلات بازار سرمایه را در سال‌های اخیر عدم تعامل مدیران بازار سرمایه و بازیگران این بازار از جمله کارگزاران، سرمایه‌گذاران نهادی و حقوقی و سایر فعالان بازار دانسته و توضیح داد: «مشکلات بازار را بازیگرانش لمس می‌کنند. پس اگر به دنبال راه‌حلی عملی برای مشکل باشیم باید آن را از کسانی که در دل مشکل هستند سوال کنیم. اما متاسفانه تعامل خوبی بین بازیگران و مدیران در چند ساله اخیر وجود نداشت. همین امر، به مرور اعتماد را از سرمایه‌گذاران ربود چراکه جایی برای مطرح کردن مشکلاتشان وجود نداشت و کسی به آنچه نیاز آنها بود توجهی نمی‌کرد.» همین امر، زمینه‌ساز کاهش نقدشوندگی بازار سرمایه شد تا جایی که شرکتی با ارزش بازاری حدود پنج‌هزارمیلیاردتومان، روزانه صدمیلیون‌تومان هم معامله نمی‌شود. زمانی که نقدشوندگی در بازاری کاهش یابد، سرمایه‌گذاران جدید حاضر نیستند تا نقدینگی‌شان را در بازار تزریق کنند چراکه بیم قفل‌شدن سرمایه و نقدینگی‌شان می‌رود. این کارشناس بازار سرمایه به بی‌توجهی مدیران به کاهش ارزش دارایی سهامداران در چندماهه گذشته نیز اشاره و خاطرنشان کرد: «آنچه در ریزش اخیر بورس مدنظر مدیران بود حفظ شاخص به هر قیمتی بود. درحالی‌که ارزش دارایی سهامداران هر روز با افت شدید همراه بود، اما مسوولان با تغییردستوری در میزان عرضه‌وتقاضای برخی سهام تاثیر‌گذار تلاششان را به حفظ شاخص معطوف کردند و توجهی به ناله‌های سهامداران نکردند. چراکه آنها شاخص را وسیله‌ای برای سنجش عملکردشان می‌دانستند. این در حالی است که براساس قوانین بازار و عرضه‌وتقاضا زمانی که شاخص مثبت است، نقدشوندگی هم باید بالا باشد و سهامداران سود ببرند نه اینکه شاخص مثبت باشد اما، سهامداران فعال با پدیده صف فروش مواجه باشند و درحالی‌که سرمایه‌گذاران متضرر می‌شوند، بازار هم نقدشونده نباشد.» پرنا در ادامه اشاره کرد: «وظیفه سازمان بورس، در بازار سرمایه، نظارت عنوان شده و امور اجرایی به شرکت بورس سپرده شده است. این در حالی است که سازمان نظارت، اجرا و حتی دخالت را از آن خود می‌دانست. تا جایی که به نظر می‌رسد حتی قانون هم خط قرمزی برای آنها نبود.» وی توسعه ابزارهای مالی در بازار را تشویق کرد اما در ادامه گفت: «توسعه ابزارهای مالی می‌تواند بستر مناسبی برای رشد بازار فراهم آورد اما متاسفانه حتی این ابزارها نیز بیشتر جنبه تبلیغاتی داشتند تا توسعه بازار، چراکه این ابزارها باید در راستای تامین مالی شرکت‌ها به کمک آنها بیایند که این هدف در بازار ما پیگیری نشد.» این کارشناس بورسی با گلایه از وضعیت معاملات اینترنتی در بازار هم گفت: «متاسفانه در بخش معاملات اینترتی هم بازار سرمایه با دانش روزی که در کشور خودمان هست نیز، هماهنگ نبوده و سرمایه‌گذاری را آن‌طور که باید سهل نکرده است. در واقع در زمینه معاملات اینترنتی، در چند سال اخیر رشدی لاک‌پشتی داشته‌ایم. متاسفانه مشکلات بازار تا جایی گسترده شد که حتی شاهد سوءاستفاده‌هایی از مدارک حرفه‌ای بازار نیز بودیم.» پرنا ادامه داد: «درحال‌حاضر بازار ما نه تحت‌تاثیر مذاکرات هسته‌ای است و نه کاهش قیمت‌ها، بلکه در یک‌سال گذشته، بازار ما درگیر مسایل مدیریتی بوده و روند مسایل سبب شد تا اعتماد سرمایه‌گذاران به تصمیمات مسوولان کمرنگ شده و آنها را نپذیرند چراکه تصمیماتی نظیر محدودیت در حجم فروش که در زمان ریزش بازار اعمال شد، اخراج برخی شرکت‌ها از بورس، انتقال برخی از شرکت‌ها به بازار توافقی و تصمیماتی از این قبیل، سبب شد تا سرمایه‌گذاران رفته‌رفته اعتمادشان را به بازار از دست بدهند. وی در ادامه به مدیر جدید گفت: بیش از ٧٠درصد بازار ما را حقوقی‌ها تشکیل داده‌اند. پس تعامل با این سرمایه‌گذاران تاثیر‌گذار می‌تواند راهگشای مسیری هموار برای بازار سرمایه باشد. زمانی که یک سرمایه‌گذار یک‌میلیاردتومانی قادر به نقدکردن سهامش نیست، سرمایه‌گذار حقوقی پنج‌هزارمیلیاردتومانی باید، از عدم‌نقدشوندگی سهامش بهراسد.» به نظر می‌رسد چنانچه مدیران تازه‌وارد سعی در برطرف‌کردن نقطه‌ضعف‌های مدیران قبلی داشته باشند، بازار موفقی خواهیم داشت. تعامل با کارگزاران، فعالان بازار، حقوقی‌ها، کانون سرمایه‌گذاران و تمام کسانی که در چرخه بازار سرمایه فعال هستند، می‌تواند بستر رشد بازار را فراهم کند. تصمیم‌گیری پشت درهای بسته، مشکلی را رفع نخواهد کرد. در حال حاضر مشکل بازار سرمایه ما کمبود نقدینگی نیست و اگر اعتماد به بازار بازگردد شاهد سرازیرشدن نقدینگی سرگردان به بورس خواهیم بود و دیگر نیازی به تاسیس صندوق حمایت از بازار نداریم. متاسفانه درحال‌حاضر بازار سرمایه گرداب خطرناکی است که به‌دلیل نوسان‌های منفی بالایی که دارد قدرت این را دارد که سرمایه سرمایه‌گذاران را نابود کند. شاید کنترل این امواج متلاطم بازار و آرام‌کردنشان بتواند مسیر سرمایه‌گذاری را هموار کند. امیدواریم که مدیران جدید به جای تلاش برای حفظ عدد شاخص، تلاششان را بر حفظ ثروت سهامداران معطوف کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.