|

تاثیر قبیله و سیاست بر یمن

یمن عرصه قطب‌بندی‌های شدیدی شده است که به اشکال گوناگون، خود را نشان می‌دهد. شاید یکی از مهم‌ترین آنها، سنگربندی‌های فرهنگی باشد که روزبه‌روز در این کشور توسعه پیدا می‌کند. این پدیده عرصه فرهنگی یمن را به جزایر ازهم‌جداگانه‌ای تبدیل کرده است که مسایل سیاسی و فکری و مذهبی بین آنها فاصله انداخته است. در فاصله همین مرزهاست که استعداد ده‌ها نفر از جوانان این کشور کشته شده یا نادیده گرفته می‌شود. جوانان در مجموع زیر بار فشارهای سیاسی و قبایلی یمن به یک‌نوع رخوت فرهنگی دچار شده و از نوآوری در عرصه‌های هنری و فرهنگی دیگری خبری نیست و اگر هم باشد، تنها به‌دلیل سودهای آنی است. «حیدر غیلان» استاد ادبیات و نقد در دانشکده زبان‌های دانشگاه صنعا در این‌باره به انواع رخوت‌های فرهنگی در یمن اشاره می‌کند و می‌گوید: «این مساله آنچنان زیاد شده که چیزی نمانده به‌کلی سرچشمه‌های فرهنگی جامعه را کور کند» و این در حالی است که به‌گفته این استاد ادبیات، نهادهای زیادی خود را به‌صورت رسمی و غیررسمی متولی فرهنگ معرفی کرده و دم از فعالیت‌های ادبی فراوان می‌زنند. غیلان در اظهاراتی به الجزیره می‌گوید این رخوت فرهنگی، جلو هرگونه تحرک و نوآوری را گرفته است. به‌گفته او، این مساله در سایر ‌کشورهای عرب نیز قابل مشاهده است. یکی از بارزترین نمونه‌های آن را می‌توان در عرصه‌های فرهنگی مصر مشاهده کرد. این کارشناس یمنی رد نمی‌کند که رخوت کنونی دارای ابعاد پیچیده و متعددی از جمله ابعاد سیاسی و مذهبی است؛ اما یکی از نمادهای برجسته این وضعیت را اسامی متعددی می‌داند که به‌دلایل سودجویانه یا مادی یا داشتن روابط شخصی با صاحبان قدرت یا ثروت مطرح می‌شوند و فضا را پر می‌کنند، حال آنکه اسامی افراد حقیقی در سایه مانده و به‌دلیل استقلال‌شان از دوایر قدرت به حاشیه رانده می‌شوند. قبیله‌گرایی فرهنگی «حارث‌بن‌الفضل»، عضو اتحادیه نویسندگان و شعرای یمن معتقد است این رخوت به‌معنای عام آن، بسیاری از جوانب حیات فرهنگی جامعه را تخریب کرده است. در سایه این ویرانی است که دوباره فرهنگ قبایلی و مذهبی یا افکار تحمیلی از سوی سیاستمداران به میدان آمده است. حتی گاه رویکردهای منطقه‌ای و حزبی است که خط‌مشی‌های فرهنگی را تعیین کرده و با تاکید‌کردن بر معیارهای «خودی» یا طرح مساله «اعتماد» به‌جای «شایستگی»، عرصه‌های فرهنگی را تحت‌تاثیر قرار می‌دهند. حارث از این حیرت می‌کند که چرا نهادهای فرهنگی نخبه‌گرا دچار این رخوت شده‌اند. او در این‌باره مثالی زده و می‌گوید، بسیاری از مراکز فرهنگی نخبه‌گرا نیز دچار این رخوت فرهنگی شده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.