|

«صداوسیما» با فشار هزینه‌ها چه خواهد کرد؟

کوچک‌سازی، نسخه مشروط چالش‌های «جام جم»

بهناز شیربانی :50هزار پرسنل دارد. علاوه بر تملک و کنترل رادیو و تلویزیون، مالک شرکت فیلمسازی «سیما فیلم» است. جشنواره‌های فیلم، موسیقی و هنری برگزار می‌کند. کتاب، روزنامه و مجله منتشر می‌کند و از دانشگاه «صداوسیما» به عنوان بازوی آموزشی بهره می‌برد. فعالیت‌هایش به مرزهای ایران محدود نیست و در کشورهای مختلف جهان، دارای تشکیلات است. با وجود بودجه هزار‌میلیاردتومانی این سازمان در سال ۱۳۹۳، یکی از ضررده‌ترین سازمان‌های دولتی در ایران به شمار می‌رود. چند هفته‌ای است بحث کوچک‌سازی این سازمان از سوی مدیر جدید، دوباره مطرح و رسانه‌ای شده. آیا کوچک‌سازی ممکن است؟ عزت‌الله ضرغامی در همان ماه‌های آغازین پاگذاشتن به ساختمان شیشه‌ای «جام‌‌جم» کوچک‌سازی این سازمان را پیشنهاد کرده بود. اما رسانه ملی نه‌تنها کوچک نشد که فربه‌تر هم شد و تعداد کارکنانش از 35هزارنفر به بیش از 50هزارنفر رسید. بحران مالی «صداوسیما» و برابرشدن دستمزد کارکنان «صداوسیما» با بودجه هزارمیلیاردتومانی سال آینده هم مزید علت شده تا بار دیگر این طرح روی میز مدیران جدید سازمان قرار گیرد. از طرفی سیل بازنشستگان رسانه ملی طی سال‌های آینده هم بار مالی سنگینی بر دوش سازمان خواهد گذاشت. چالش ستاد و صف دو چالش کیفیت و کمیت، همیشه در «رسانه ملی» مورد بحث بوده. صادق قطب‌زاده، نخستین مدیر «رسانه ملی» بود که زمان ریاستش، به‌ازای هر سه‌نفر که در «صف» (تولید، فنی، پخش، دوبلاژ و...) کار می‌کردند، یک نفر در حوزه «ستاد»ی مشغول به کار بود. این آمار، در زمان محمد هاشمی کاملا معکوس شد. به‌ازای هر سه نفر در «ستاد»، یک نفر در «صف» حضور داشت. زمان مدیریت علی لاریجانی به‌ازای هر یک نفر در «صف»، 10 نفر در «ستاد» آن را پشتیبانی می‌کردند و در نهایت در دوران مدیریت ضرغامی این رقم افزایش نجومی یافت: به‌ازای هر یک نفر در «صف»، 25تا30نفر در «ستاد» حضور داشتند. این روند از رشد تصاعدی جذب نیروی انسانی طی سال‌های اخیر حکایت دارد؛ نیروی انسانی‌ای که طی سال‌های گذشته بیشترین صدمه را از بحران مالی رسانه ملی دیده است. برون‌سپاری طی سال‌های گذشته، برون‌سپاری یا واگذاری ساخت برنامه به برنامه‌سازان خارج از سازمان، شدت گرفته، اتفاقی که باعث شد، پول به بخش خصوصی سپرده شود و از طرفی مدیریت، نظارت و حمایت روی ساخت برنامه‌ها از سوی «صداوسیما» انجام شود. این تصمیم قطعا تبعات خاص خودش را به همراه داشت، چون عملا مسوولیت بر سر چگونگی و کیفیت برنامه‌سازی را از بخش خصوصی سلب کرد و در صورت افت کیفی برنامه‌ها، مسوولیتی بر دوش برنامه‌ساز باقی نگذاشت. برنامه‌ساز، بعد از برآورد می‌دانست نهایتا این محصول با هر کیفیتی متعلق به «رسانه ملی» است. این سبک خصوصی‌سازی این پرسش بنیادی را به ذهن متبادر می‌کند که برون‌سپاری برنامه‌ها به این نحو، چه سودی برای «صداوسیما» داشته؟ هزینه‌های تولید کمتر شده؟ کیفیت برنامه‌ها بالاتر رفته؟ نیروی انسانی سازمان کمتر شده؟ یا بخش خصوصی واقعی تقویت شده؟ شبکه‌هایی که تولید را به بخش خصوصی می‌سپارند، خود را به شیوه «تامینی» اداره می‌کنند. دفترچه سیاست‌گذاری و اولویت‌هایشان را اعلام می‌کنند و بخش خصوصی از ایده تا تولید را عهده‌دار می‌شود. شبکه‌ها هم پس از تایید آن را می‌خرند. اگر سازمان می‌خواهد پول را ابتدا برآورد و پرداخت کند و دستگاه‌های عریض‌وطویل در تک‌تک مراحل نظارت داشته باشند و در کوچک‌ترین جزییات دخالت کنند، با چه نیتی کار را به بخش خصوصی می‌سپارد؟ صوفی: موافقم محمد صوفی یکی از تهیه‌کنندگان برنامه «رادیو هفت» به «شرق» می‌گوید: «برون‌سپاری برنامه‌ها اتفاق جدیدی در «صداوسیما» نیست و به نظر من تصمیم خوبی است و به کوچک‌سازی تلویزیون هم کمک زیادی می‌کند. در این روال، برنامه‌سازی به نیروهای متخصص خارج از سازمان سپرده می‌شود و اگر قرار باشد نقدی به این اتفاق وارد کرد، بدون شک از بعد نظارتی است. اگر نظارت بر این بخش به‌لحاظ فنی، کارشناسی و هنری درست باشد، حرفی در آن نیست و نتیجه کار مطلوب‌تر خواهد شد.»صوفی کوچک‌سازی تلویزیون را اتفاق خوبی می‌داند و می‌گوید: «در این سال‌ها سازمان «صداوسیما» بزرگ شده است. بخش‌های موازی زیاد شده و به نظر من کوچک‌سازی تصمیم بسیار درستی است. اما قطعا باید دید در عمل، نتیجه چه خواهد شد و چگونه به مرحله اجرا خواهد رسید؟ البته با شناختی که نسبت به مدیران مجموعه «صداوسیما» دارم، فکر می‌کنم در این مورد بهترین تصمیم اتخاذ خواهد شد. به هرحال طی سال‌های اخیر ما با مجموعه‌ای از کانال‌های مختلف روبه‌رو شدیم که نمی‌توان نام آنها را شبکه گذاشت و قطعا جمع‌شدن این کانال‌ها زیر چتر یک شبکه اتفاق بهتری است.» جواد فرحانی تهیه‌کننده برنامه «خندوانه» هم کوچک‌سازی تلویزیون را یکی از حرکت‌های مثبت «صداوسیما» می‌داند. او در این‌باره به «شرق» می‌گوید: «متاسفانه بودجه زیادی خارج از سیستم تولید هزینه می‌شود و بدون شک می‌توان با برنامه‌ریزی و نظارت بهتر برنامه‌های پرمخاطبی ساخت.» اضافه‌شدن شبکه‌ها؛ اشتباه بزرگ علی زاهدی از برنامه‌سازان «رسانه ملی» است که ساخت برنامه‌هایی چون «ویتامین3» و «کوله‌پشتی» را در کارنامه دارد. او معتقد است: «بحث تخصصی‌شدن شبکه‌ها از سال 81 و در زمان ریاست علی لاریجانی مطرح شد» و در این‌باره می‌گوید: «زمان ریاست آقای لاریجانی نیز این ایده که شبکه‌ها به سمت تخصصی‌شدن پیش بروند و 15 تا 20 شبکه که هرکدام وظیفه خاصی برعهده داشته باشند، مطرح شد. اتفاقا شبکه چهار و خبر نیز در همان دوران کارشان را آغاز کردند. حتی مخالفت‌هایی مبنی‌بر اینکه با وجود شبکه‌های «بی‌بی‌سی» و «سی‌ان‌ان» ممکن است شبکه خبر بیننده نداشته باشد از سوی مخالفان مطرح شد که رییس وقت «صداوسیما» اعلام کرد این شبکه‌ نیز به مرور مخاطبش را پیدا خواهد کرد.» زاهدی می‌گوید اضافه‌شدن شبکه‌ها طی سال‌های اخیر بدون آنکه خوراک لازم برای آنها وجود داشته باشد، اشتباهی بزرگ بود. او درباره واگذاری کارها به بخش خصوصی می‌گوید: «متاسفانه ما همه‌چیز را نصفه‌ونیمه انجام می‌دهیم و این اتفاق همیشه من را نگران می‌کند. سپردن کار به بخش خصوصی در حالت مناسب و درست باعث ارتقای کار می‌شود. به شرط آنکه رانتی در کار نباشد و همه کارها به یک‌نفر سپرده نشود. اگر این کار براساس ضوابط اتفاق بیفتد، نتیجه مطلوبی خواهد داشت.» فرضیه‌های کوچک‌سازی در صورت کوچک‌سازی تلویزیون احتمالا بخشی از بازنشسته‌های شاغل سازمان با «صداوسیما» خداحافظی خواهند کرد. بعضی ادارات در هم ادغام و شماری از مشاغل حذف می‌شود. ممکن است بخشی از کسانی که به صورت حق‌الجلسه‌ای و برنامه‌ای برای سازمان کار می‌کردند - و اتفاقا عمده بار بر دوش آنهاست- تعدیل شوند. اما پرسش اساسی این است: این تعدیل، به کم‌کردن هزینه یا چالاک‌کردن سازمان می‌انجامد؟ مثلا اگر هزارو200 مدیر بازنشسته شوند و خرجی حدود صدمیلیاردتومان بر دوش سازمان بگذارد ولی آنها با وجود دریافت حقوق بازنشستگی، به اسم بخش خصوصی مجددا با سازمان قرارداد ببندند، هزینه‌های سازمان کم می‌شود یا زیاد؟ در این شرایط؛ شاید بد نباشد برای کم‌کردن هزینه‌ها و کم‌کردن نسبت نیروی ستادی به صف، بخشی از کارکنان اضافی بخش‌های ستادی مشخص شوند. این کارکنان با پشت‌سرگذاشتن دوره‌های تولیدی و توانمندسازی، به نیروهای تولیدی و صف مبدل می‌شوند. اینجاست که برنامه‌های طبقات «ج»و «د» که امروزه برخی از آنها فاقد هرگونه خلاقیتی است و عموما در خارج از سازمان ساخته می‌شود، در استودیوهای داخل سازمان و به‌صورت کُدی ساخته شوند. این طرح، مخالفانی هم دارد؛ چرا که طبق نظر برخی برنامه‌سازان با بازگشت برنامه‌هایی که در حال حاضر بیرون «صداوسیما» ساخته می‌شود به درون سازمان، هزینه‌های جانبی ساخت برنامه‌ها را بیشتر خواهد کرد و طبق الگویی که در حال حاضر وجود دارد، برنامه‌ها با کیفیت بهتری روی آنتن می‌رود. با همه اینها ارتقای کیفیت برنامه با صرف هزینه کمتر و بالابردن رضایتمندی مردم و کارکنان، قطعا اتفاقی است که باید در اولویت برنامه‌های «صداوسیما» قرار گیرد. به نظر می‌رسد کوچک‌سازی در صورتی اولویت دارد که باعث کم‌کردن حجم بوروکراسی یا هزینه شود. در غیر این‌صورت قالبی است تهی‌شده از محتوا.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.