حاکمیت خوب به چه معناست؟
ترجمه: نفیسه کریمی
نارضایتیهایی که از میدان «تقسیم» ترکیه شروع شد و تا میدان کییف، بانکوک، برازیلیا، والاستریت و نیویورک و حتی منطقه مالی هنگکنگ گسترش یافت، همگی یک ویژگی مشترک دارند و آن اینکه رهبران و دولتها به شهروندان خود توجه نمیکنند. اکنون که اکثر دولتهای جهان با «بحران مشروعیت» مواجه هستند، بنابراین این دوپرسش مطرح میشود که آیا وجود مقامات فاسد و نهادهای ضعیف یا رژیمهای سرکوبگر، باعث سرخوردگی و کاهش امنیت دولتها میشود و درپی آن، دموکراسی واقعی پدید میآید؟ یا اینکه دولتها و نهادها چگونه میتوانند نسبت به نیازهای شهروندان خود مسوولتر، جامعتر و پاسخگوتر باشند؟ در سالهای اخیر، مسوولان توسعه کوشیدند تا با دستور جلسهای به نام «حکمرانی خوب» با کمک بانکجهانی، برنامه توسعه سازمانملل و سایر سازمانهای داوطلب، پاسخی برای این گسستگی ارایه کنند. البته این تلاشها با وجود اهمیتشان، در دریای متلاطم چالش جهانی که نیازمند پاسخ متناسب جهانی است، تنها قطرهای ناچیز هستند. در این شرایط خاص، دستور کار توسعه پس از سال2015 میلادی، ابزار قدرتمندی است که میتواند تغییرات مثبت را سرعت بخشد و از آنجا که مدتزمان اهداف
توسعه هزاره در سال2015 به پایان میرسد، مذاکرهکنندگان بینالمللی بهدنبال آن هستند که مساله «حکمرانی» را در چارچوب اهداف توسعه هزاره پس از 2015 که تحتعنوان اهداف توسعه پایدار نیز شناخته میشود، بگنجانند. در ماه جولای سالجاری، 17هدف جدید- برای مسایل مختلف اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی- در اهداف توسعه پایدار پیشنهاد شد. ایجاد «نهادهای موثر، پاسخگو و نهادهای فراگیر در تمام سطوح» و همچنین حصول اطمینان از «تصمیمگیری پاسخگویانه، جامع و مشارکتی» از جمله این اهداف است. اگرچه اهداف توسعه پایدار باید توسط مجمععمومی سازمانملل تصویب شود و ممکن است تجدیدنظرهایی نیز در آن صورت گیرد، اما این پرسش را مطرح میکند که «گنجاندن شاخص حکمرانی در اهداف توسعه پایدار برای دولتهای سراسر جهان و مهمتر از همه برای دموکراسی به چه معنا خواهد بود؟ معنی شاخص حکمرانی دور اول اهداف توسعه هزاره در سپتامبر2000میلادی توسط بیش از 180کشور تصویب شد که هشتهدف مختلف با تمرکز بر مسایلی نظیر آموزش، بهداشت، فقر و محیط زیست را تحت پوشش داشت و هیچ هدفی که به حکومتها ارتباط داشته باشد، در آن مطرح نشده بود. با این حال
بلافاصله پس از تصویب اهداف توسعه هزاره مسوولان دریافتند لازمه به کارگیری و استفاده موثر از این اهداف وجود «حکمرانی خوب» است مثلا اگر نهاد دولتی وجود نداشته باشد که خدمات اجتماعی نجاتبخش را ارایه دهد، نمیتوان بیماریها را ریشهکن کرد. در سال1997 نیز بانکجهانی در گزارش توسعه جهانی خود به ارتباط بین حکمرانی و توسعه اشاره کرده بود و زمانیکه برنامه توسعه سازمانملل هم اذعان کرد تنها حکمرانی خوب کافی نیست و «حکمرانی دموکراتیک» لازم است، این روند یکگام فراتر رفت و بر این باور که «فقط نهادها و فرآیندهای مشارکتی میتوانند نیازهای مردم را بهدرستی درک کنند و پاسخ دهند»، تاکید شد. برنامه توسعه پایدار، برای پیشبرد این تلاشهای مجزا یک برنامه کار جهانی دارد که دولتها و سازمانهای توسعه باید همگی آن را دنبال کنند. این چارچوب هنجار و اهداف ملموسی دارد که ملتها باید به آن متعهد باشند و البته مثل همیشه، باید در مورد جزییات و اینکه اهداف مناسب و معیارهای آنها چیست، توافق شود. خوشبختانه امروزه معیارهای تجربی مختلفی ایجاد شده که امکان سنجش و نظارت بر حکمرانی را فراهم کرده؛ موضوعی که 15سال پیش وجود نداشت.
معنی شاخص حکمرانی برای دولتها چارچوب توسعهیافته اهداف در توسعه پایدار برای دولتها میتواند به منزله تعهد مالی بیشتر به پروژههای طراحیشده برای کاهش فساد اداری، بهبود ارایه کالا و خدمات، رسیدگی به فساد مقامات دولتی، ترویج حکمرانی قانون و گسترش فضا برای جامعه مدنی و مشارکت شهروندان باشد. با وجود اینکه برخی کشورها نگرانند که ممکن است اهداف اصلیتری در این برنامه تحتالشعاع قرار گیرند، طرفداران این طرح استدلال میکنند این مساله بر تمامی اهداف توسعه اثر مضاعف خواهد داشت. بر خلاف دور اول از اهداف توسعه هزاره که در آن اکثر تعهدات بر کشورهای در حال توسعه متمرکز بود، اکنون هم کشورهای توسعهیافته و هم کشورهای درحال توسعه ممکن است تحتتاثیر شاخص حکمرانی قرار گیرند؛ برای مثال، پیشرفتهای غرب در کاهش نرخ مرگومیر کودکان و بهبود فقر باعث نمیشود که آنها از کاهش مشارکت در فرآیندهای سیاسی مانند انتخابات، اعتماد حداقلی مردم به چهرههای عمومی، رسواییهای ناشی از فساد یا جنبشهایی مانند جنبش «اشغال والاستریت» یا جنبش «تیپارتی» مصون بمانند. همچنین گامهای بلندی که پنجکشور توسعهیافته جدید یعنی
برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی در زمینههایی مانند آموزش و پرورش و بهداشت و درمان برداشتهاند، اغلب در سایه سیاستهای جامع و شفاف نبوده است. شاخص حکمرانی بهآن معنی است که تمام کشورها باید مسوولیت داشته باشند. البته چگونگی اجرا و پیادهسازی این اهداف خود یک چالش اساسی است: «آیا دولتهای طردشده واقعا مایل به تامین مالی یا پیگیری اصلاحاتی که ممکن است قدرت خودشان را به چالش بکشد، هستند یا خیر.» معنی شاخص حکمرانی برای دموکراسی این امر نیز نشاندهنده تغییر قابل توجه از دور اول اهداف توسعه است که در آن کشورها به صراحت حمایت از حکومت را رد کردند، چهرسد به دموکراسی. بسیاری از کشورها از بیم تجاوز به حاکمیت ملی بر این باور بودند که ملزمکردن دولتها به اتخاذ یکنوع ساختار حکومتی خاص، امری دست نیافتنیاست. با در نظرگرفتن مقاومت تاریخی کشورهایی مانند چین در برابر ایده و ائتلاف دموکراسی با دولتهای غربگونه و اقدامات آمریکا در خاورمیانه، بعید است چنین کشورهایی مذاکرات صریح و روشن در مورد دموکراسی را بپذیرند. در این برنامه بیش از 190کشور متفقالقول توافق کردند تا بر موضوع «تصمیمگیری
مشارکتی» کار کنند که این امر نشانگر توافق بزرگتری بر سر اهمیت ایجاد حکومتی دموکراتیک با هرعنوان دیگر است. گنجاندن حکمرانی در چارچوب توسعه پس از سال2015میلادی میتواند ابزار مهمی برای ایجاد ارتباط و بهبود اطمینان از دسترفته میان شهروندان و دولتهایشان باشد. البته اینکه آیا دولتها به این مساله متعهد میمانند یا خیر، امری کاملا مجزاست و شکی نیست که مردم سراسر جهان بهدقت نظارهگر رفتار حکومتهایشان هستند.
منبع: theglobalobservatory. org
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.