|

الزامات تحزب

رسول منتجب‌نیا . قائم‌مقام حزب «اعتمادملی»

پس از پیروزی انقلاب، همواره ضرورت و نیاز اجتماعی به کار حزبی در کشور احساس شده، اما توجه لازم به آن نشد. با وجود اینکه در سه‌دهه گذشته احزابی تشکیل شد و فعالیت‌های تشکیلاتی نیز انجام گرفت، اما به دلایل مختلف، این احزاب یا نتوانستند جای خود را باز کنند یا اینکه با وجود حرکت در مسیر اثرگذاری، امکان تداوم آن را نیافتند. یکی از آفات این مساله، اتکای حزب به قدرت یا دولت است. بسیاری از احزاب قدرتمند توسط کسانی تاسیس شدند که مسوولیتی کلان بر عهده داشتند. حزب جمهوری‌اسلامی، مجموع روحانیون مبارز- که البته بیشتر کارکرد صنفی داشت- کارگزاران سازندگی و حزب مشارکت از این قاعده مستثنی نبودند. به یاد دارم در زمان تشکیل حزب اعتمادملی، آقای کروبی از هر گونه مسوولیت استعفا داد چراکه اعتقاد داشت نباید شایبه استفاده از رانت ایشان وجود داشته باشد. مساله دیگر فقدان فرهنگ‌سازی در این حوزه است؛ رسانه‌های عمومی و تریبون‌های مختلف هیچ‌گاه نسبت به ضرورت اجتماعی این مساله با مردم سخن نگفته‌اند؛ اینکه تحزب نه یک امر دست ‌چندم یا صرفا سیاسی یا ضدارزش بلکه نیاز غیرقابل انکار مردمسالاری است. نگارنده بارها تاکید کرده اساسا فعالیت سیاسی بدون ایجاد جمعیت یا غیرممکن است یا غیرموثر و حتما باید در قالب گروهی انجام شود. اگر این اصل پذیرفته شود، یا باید به‌صورت زیرزمینی فعالیت تشکیلاتی کرد که هر حکومتی حق دارد آن را برنتابد یا آنکه باید از نهادهای مسوول مجوز گرفت که این به‌معنای تشکیل رسمی حزب است. یکی از عوامل مقابله با فرهنگ‌سازی در حوزه تحزب، فلسفه وجودی آن است به این معنا که از تمرکز قدرت جلوگیری می‌کند. در واقع الگوی مردمسالاری، توسط تحزب تضمین می‌شود. برخی نسبت به اینکه تصمیمات از تمرکز خارج و در اختیار مردم قرار گیرد، نظر مساعدی ندارند. یکی از آرمان‌های حزب، نظارت و نقد دولت مستقر است و به همین دلیل در بسیاری کشورها دولت سایه تشکیل می‌شود، اما این مساله به هیچ‌وجه در ایران عملی نشده است. نگارنده از ابتدای انقلاب از زمان تاسیس حزب جمهوری اسلامی به عضویت آن درآمدم و سپس در تاسیس تشکل‌هایی چون مجمع روحانیون مبارز، مجمع نیروهای خط امام، حزب مشارکت و برخی دیگر از احزاب و تشکل‌ها مانند مجمع نمایندگان ادوار مجلس، شرکت داشتم، پس از سال 84 نیز در راه‌اندازی حزب اعتماد ملی مشارکت کردم. اینکه چهره‌های محوری و پرسابقه جریان اصولگرا کار حزبی را ضرورت بدانند حتما برکاتی دارد، اما نکته‌ای نباید فراموش شود که احزاب ما متاسفانه نوعا شخصیت محور هستند. این امر احتمال شخص‌محورشدن تشکیلات را افزایش داده و ممکن است به «استبداد حزبی» منجر شود. چهره‌هایی که درصدد تشکیل حزب هستند، فراموش نکنند که تنها خرد جمعی، ضامن بقای حزب و ثمربخشی آن خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.