عدم رعایت کپیرایت، پیگیریها و تنگناها
عسل عباسیان: برای پیگیری نحوه رعایت کپیرایت در ایران اینبار به سراغ سهچهره از حوزههای مختلف رفتیم تا از آنها بپرسیم که کپیرایت در حرفه آنها به چهصورت اجرا میشود یا به بیان بهتر، چطور باید اجرا شود؟ بهرام دبیری نقاش قانونی در سال1348 تصویب شد در زمینه حقوق مولف که همچنان هم مورد استناد است. این قانون، حقوق را برای هرمولفی اعم از نویسنده یا نقاش در نظر میگیرد. به این شکل که هرکپیکننده یا استفادهکننده از اثر را مجرم میداند و تحتتعقیب قرار میدهد. اینکه چقدر این قانون در ایران اجرا میشود یک بحث است ولی بحث مهمتری هم وجود دارد؛ کسی ممکن است یککار نقاشی را بردارد و تغییری بدهد و بگوید که این دیگر آن کار قبلی نیست و کار من است. متاسفانه قانون، اینجا تبصرهای برای حل این مشکل ندارد؛ بنابراین باید این قانون اصلاح شود و جزییات و تبصرههای بسیار زیادی به آن اضافه شود. باید در این قانون به هویت مجموعه کار یا هنرمند اشاره شود. اگر کسی کار مرا کپی میکند و رنگهایش را عوض میکند به هرحال میتوان تشخیص داد که این کار کپی است اما آن قانون برای اثبات این موضوع راهحلی ندارد و میگوید
از آنجایی که عینا آن کار ارایهنشده پس دزدی تلقی نمیشود. متاسفانه همیشه هنرمندان بهدلیل تنگناهایی که وجود دارد از این مسایل چشمپوشی میکنند اما با تصویب یک قانون درست و محکم باید به این مشکلات پایان داد. نادر مشایخی آهنگساز در حال حاضر در زمینه موسیقی در ایران کپیرایتی اصلا وجود ندارد؛ یعنی هیچ قانونی نیست که اگر یکقطعه از آهنگسازی توسط فردی کپی شد، آن آهنگساز بتواند شکایت کند. در موسیقی وضع فاجعهباری بهلحاظ کپیرایت حاکم است و اگر قانون کپیرایت به وجود بیاید انقلابی در موسیقی برپا خواهد شد. متاسفانه اینجا هنوز مالکیت معنوی برای آثار موسیقایی قایل نیستند. این درحالی است که اگر کسی اختراعی به ثبت برساند، مالک آن اختراع است اما وقتی قطعهای نوشته میشود که حاصل عمری تجربه هنری یک آهنگساز است، چنین تلقیای وجود ندارد. یکبار به پیکاسو گفتند تو یک بشقاب دودلاری را برمیداری و یکضربدر روی آن میزنی و بعد آن بشقاب میشود 2هزار دلار؛ یعنی به طعنه به او گفتند که تو از شهرتت سوءاستفاده میکنی و او خیلی خوب پاسخ داد و گفت: پشت این ضربدر من 45سال کار و تجربه است، بنابراین وقتی یک آهنگساز
قطعهای میسازد، آن قطعه باید مالکیت معنوی داشته باشد چون پشت آن، سالهایسال تجربه نهفته است. بماند که وضعیت انتشار غیرقانونی قطعات موسیقی هم مطرح است و متاسفانه کپیرایت هنوز در ایران برای موسیقی کاری نکرده است! همیشه سر کلاس این نکته را به شاگردانم گوشزد میکنم که کار هنریای که بنا باشد با کپیکردن که نوعی دزدی است شروع شود، مسلما بیسرانجام و پوچ است. محمود آموزگار رییس اتحادیه ناشران کپیرایت محصول اختراع ماشین چاپ است، زمانی که تکثیر انبوه کتاب ممکن شد و این اتفاق باعث ایجاد ضرورت تبیین حقوق دستاندرکاران کتاب از جمله مولف و ناشر شد. به اینترتیب حقوق مالکیت فکری بهصورت حرفهای پا به عرصه وجود گذاشت و به دوشاخه اصلی تقسیم شد: حقوق مالکیت صنعتی؛ موضوع کنوانسیون پاریس و حقوق مالکیت ادبی هنری؛ موضوع کنوانسیون برن. کشور ما به کنوانسیون پاریس در ارتباط با حقوق مالکیت صنعتی پیوسته و قانون داخلی آن هم به تصویب مجلس رسیده و در دست اجراست. درباره حقوق مالکیت ادبی- هنری، کشورمان هنوز به کنوانسیون برن نپیوسته ولی در سال1348 همزمان با اصلاح مقررات کنوانسیون برن قانون حمایت از حقوق مولفان و
مصنفان بهتصویب مجلس رسید که بعد از آن قوانین دیگری درباره حقوق مزبور در حوزههای ترجمه، قوانین رایانهای به تصویب مجلس رسیده است. 45سال از تصویب قانون حمایت میگذرد و در طی این مدت بهعنوان یکی از منابع اصلی در رابطه با مناقشاتی که در این حوزه مطرحشده مورد استفاده قرار گرفته است. اما بهعلت اینکه حریم حقوق مزبور صرفا محدوده کشور ایران بوده و تسری به مراعات حقوق مولفین در سایر کشورها نمییابد و همچنین با توجه بهعدم تناسب جرم و مجازات باید گفت تا حدود زیادی تاثیر و کارایی خود را از دست داده است. ضرورت دارد با توجه به بررسی جوانب مختلف، لایحه جدیدی در این زمینه تدوین و به تصویب مجلسشورایاسلامی برسد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.