دشواریهای سفر و اقامت طولانیمدت در سیاره سرخ
آیا زمان ترک گهواره فرا رسیده است؟
محمدرضا دستورانی
زمانی دانشمند بزرگی گفته بود که زمین، گهوارهای است که انسان را پرورش داده است و اکنون وقت آن رسیده است که بشر به بلوغرسیده، گهواره کودکی خود را ترک کند. هرچند ایده ترک زمین بسیار شیرین و لذتبخش است، اما متاسفانه بسیار دشوار و دور از دسترس نیز هست. اگرچه بشر فضاپیماها و کاوشگرهای بسیاری ساخته و با استفاده از آنها، دورترین مکانهای منظومه شمسی را بررسی کرده و حتی چند فضاپیما، هماکنون مرزهای منظومه شمسی را ترک کردهاند، اما دورترین مکانی که خود بشر سفر کرده است، کره ماه بوده است که متاسفانه بهدلیل نداشتن جو و همچنین آب و خاک مناسب و دیگر امکانات، زندگی درازمدت بشر در آنجا ممکن نیست. اگر بشر گمان دارد که به بلوغ رسیده و زمان ترک زمین فرا رسیده است، باید به فکر جایی دیگر باشد. متاسفانه تیر و عطارد هم نه زیستگاه هیچگونه موجود زندهای هستند و نه به نظر میرسد به بشر روی خوش نشان دهند. هماکنون تنها گزینهای که برای سفر و اقامت برای ما ممکن است، سیاره سرخ است. ما در هتلی بهنام زمین زندگی میکنیم که همه نیازهای ضروری و غیرضروری ما را فراهم میسازد، به همین دلیل برخی اوقات فراموش میکنیم که زمین چقدر
سخاوتمند بوده و نیازهای ما را به چه آسانی و بهای اندکی فراهم کرده است. هرچند بسیاری از مریخ بهعنوان سیارهای شبیه زمین نام میبرند، اما باید دانست باوجود آنکه مریخ در بین سیارههای منظومه شمسی، از همه بیشتر به زمین شبیه است اما بااینهمه، باز هم امکانات لازم برای اقامت طولانیمدت (ازجمله آب، هوا، انرژی، غذای کافی، آب و هوا و دمای قابلتحمل و...) را ندارد و اگر قرار باشد بشر روزی مریخ را بهعنوان زیستگاه خود انتخاب کند، باید همه امکانات زندگی را از زمین با خود ببرد، دستکم تا مدت کوتاهی که بتوان مریخ را برای زندگی طولانیمدت آماده کرد. هماکنون دشواریهای بسیاری بر سر راه اقامت دایم در آنجا وجود دارد، بااینهمه شاید اولین مشکل، خود فرآیند سفر به مریخ باشد. سفر به مریخ با فناوریهای کنونی دستکم ششماه زمان میبرد. تامین نیازهای زیستی یک انسان به مدت ششماه در یک فضاپیما بسیار دشوار است؛ به همین دلیل برخی از دانشمندان بر این باورند بهتر است کسانی که در آینده به مریخ میروند، این مسیر را در حالت خواب زمستانی طی کنند تا نیازشان به آب هوا و اکسیژن به کمترین مقدار برسد. تامین غذا پس از رسیدن به مریخ نیز مشکل
دیگری است. پیش از این برخی از پژوهشگاههای کشاورزی جهان با شبیهسازی پرورش گیاهان در مریخ، به این نتیجه رسیدهاند که میتوان برخی از انواع گیاهان را در مریخ کشت کرد. ولی باید بهخاطر داشت جو مریخ بسیار رقیق و آکنده از گازهای غیرقابلتنفس است. دمای آن هم برای بشر در خارج از پناهگاه مناسب نیست. با اینهمه به فرض فراهمبودن همه این امکانات، اقامت تعداد کمی انسان در سیارهای دوردست، میتواند وضعیتهای بغرنج پیشبینینشدهای را پدید آورد، به همین دلیل است که دانشمندان از سالها پیش و به موازات ساخت فضاپیما برای سفر به مریخ و فراهمکردن امکانات زندگی در این سیاره، آزمایشهای بزرگ و پرهزینهای را برای بررسی وضعیت روانی افرادی که بهمدت طولانی در محیطی محدود و با امکانات کم در کنار یکدیگر زندگی میکنند، انجام دادهاند. یکی از مشهورترین برنامههای ازایندست، برنامه «مارس 500» بود که طی آن افرادی بهمدت 500روز (مدت تقریبی سفر به مریخ، اقامت و پژوهش در آنجا و سپس باز گشت به زمین) در فضایی محدود اقامت کردند. این آزمایشها تایید میکند حتی در صورت فراهمکردن همه امکانات برای زندگی در مریخ، بسیاری از مشکلات
پیشبینینشده از جمله مشکلات روانی، اقامت دایم در سیارهای دوردست را دشوار میکند. با توجه به همه این مشکلات است که بسیاری از دانشمندان به آینده پروژه «مارسوان» خوشبین نیستند. «مارسوان»، شرکتی اروپایی است که مدعی است میتواند امکانات لازم برای اقامت دایمی انسان در مریخ را فراهم کند و مدتی است که کار ثبتنام و گزینش علاقهمندان برای اقامت دایم را آغاز کرده است. پذیرش اولیه داوطلبان سفر یکطرفه و بیبازگشت به مریخ از روز هشتم ژانویه 2014 (18 دی 92) آغاز شد. این شرکت بهتازگی فهرست 663 نفره متقاضیان را (که از بین هزاران داوطلب انتخاب شدهاند)، منتشر کرد که نام چند ایرانی نیز در این فهرست دیده میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.