|

نگاهی به سابقه فعالیت‌ها برای ساخت و پرتاب فضاپیمای «اوریون»

رویایی شیرین در بستر ناکامی

بامداد جمعه گذشته در پایگاه کندی ناسا در دماغه کاناور ایالت فلوریدا، ندای تغییری که سال‌ها پیش «باراک اوباما» وعده‌اش را داده بود، با روشن‌شدن موتورهای موشک دلتا-4، طنین‌انداز شد. آن‌روز خیلی چیزها برای همیشه تغییر کرد. خاطره‌انگیزترینش ساعت شمارش معکوس پرتاب بود. شمارشگری که از نخستین روزهای آغاز مسابقه فضایی آمریکا و شوروی در دهه١٩٥٠ تا چندی پیش شاهد همه روزهای تاریخی ناسا بود؛ از غرش رعدآسای ساترن-5 به مقصد ماه تا 30سال خدمت صادقانه شاتل‌ها و بازنشستگی آنها، از دوقلوهای وایکینگ تا پرتاب کیوریاسیتی یعنی تاریخ تقریبا نیم‌قرنی اکتشافات بشر در سیاره سرخ، از روزهای پرافتخار آپولو، تا سرشکستگی‌های چلنجر. ساعتی که در کنار جایگاه تماشاگران، جزو ثابت عکس‌های یادگاری توریست‌های پایگاه کندی بود، حالا جایش را به یک نمایشگر بزرگ داده که علاوه‌بر نشان‌دادن زمان مانده به پرتاب، اطلاعات زمانی دقیق‌تری را هم نشان می‌دهد و البته قاب تصویری دارد که در آن نمای نزدیک از مراحل پرتاب، به‌طور زنده برای تماشاچیان نمایش داده می‌شود. پس از دوروز تاخیر به دلایل مختلف (به‌خصوص شرایط جوی)، وقتی موتورهای موشک ٧٢متری روشن شد، کوهی از دود به هوا برخاست و همراهش صدای وحشتناک ترکیب چندین‌تن‌هیدروژن و اکسیژن و تولید بخارآب. انگار دلتا-4 همچون ققنوسی از خاکستر 50سال اکتشافات و پژوهش‌های مداری سرنشین‌دار برخاسته تا روح تازه‌ای را در کالبد آن بدمد؛ پروازی آنقدر تاریخی که دلتا-4 و محموله‌اش فضاپیمای اوریون را در کنار ساترن-5 و محموله‌اش فضاپیمای آپولو قرار می‌داد، شاید هم بیشتر. چون آپولو برای نشستن روی ماه طراحی شده بود، اما برای اوریون، ماه تنها یک ایستگاه بین‌راه است. مقصد نهایی اوریون رساندن انسان به مریخ، اقمار آن و کمربند پرارزش سیارکی است، مجموعه‌ای از میلیاردهاسنگ آسمانی که برخی از آنها از طلای هم‌وزن‌شان گران‌ترند و در مداری بین مریخ و مشتری، به دور خورشید می‌گردند. ندای تغییر در ناسا وقتی سال2009 «باراک اوباما» در نخستین روزهای ریاست‌جمهوری‌اش با ندای تغییر وارد ناسا شد و برنامه پرطمطراق «جورج بوش» برای رسیدن به مریخ و مسابقه فرضی با چین برای فتح این سیاره (برنامه‌ای به نام constellation به معنی صورت فلکی) را یک‌شبه تعطیل کرد و فضا را در اختیار بخش خصوصی قرار داد، هیچ‌کس تصور نمی‌کرد شرکت‌های خصوصی بتوانند فاصله فناوری‌های خود با فناوری ناسا را اینقدر سریع پر کنند. هنوز بیش از یک‌سال از ریاست‌جمهوری او باقی مانده که نه‌تنها بسیاری از فضاپیماهایی خصوصی آزمایش‌های اولیه را پشت‌سر گذاشته‌اند، بلکه حتی شرکت‌هایی هستند که برای نخستین صندلی‌های توریست‌های فضایی خود، بلیت رزرو می‌کنند و حتی صف ثبت‌نام برای سفر بی‌بازگشت به مریخ تشکیل داده‌اند. برنامه اصلاحات «اوباما» که توسط فضانورد بازنشسته سیه‌چرده، «چارلز بولدن»، در راس ناسا هدایت می‌شود، نکته‌ای داشت که در نخستین‌روزها، داد جمهوریخواهان را در کنگره درآورد. در این برنامه نه‌تنها شاتل‌ها باید برای همیشه از ماموریت‌های فضایی کنار گذاشته می‌شدند (همچنان‌که شدند)، بلکه حتی با کنارگذاشتن برنامه آرس (موشکی که هسته اصلی برنامه مریخ جورج بوش بود)، در کوتاه‌مدت (تا 2018) ایالات‌متحده‌آمریکا، هـیچ (مطلقا هیچ) وسیله نقلیه‌ای برای انتقال بار و مسافر به مدار زمین را نداشت. ناسا که روزگاری نه‌چندان‌دور تا ٣٥٠هزارکیلومتر آن‌طرف‌تر و به مدار ماه رفته بود، حالا از یک پرواز 350کیلومتری عاجز بود و برای رساندن غذا و مایحتاج اولیه ایستگاه بین‌المللی، محتاج ارابه‌های ذغالی روسی با فناوری 1960، یادگارهای مرحوم«کرولوف» (بنیانگذار فناوری فضایی در اتحاد شوروی) یا کاردستی‌های ساده سازمان فضایی اروپا و اخیرا حتی ارابه‌های ژاپنی شده بود. البته سایوزهای روسی برخلاف ظاهر و فناوری قدیمی‌شان، بسیار دقیق و بی‌نقص عمل کرده‌اند. سایوزها از 1967 که وارد خدمت شده‌اند، صدهاماموریت فضایی انجام داده‌اند، بدون هیچ مورد شکست‌خورده‌ای. در حالی‌که از هفت‌شاتل ناسا، دوتایشان (چلنجر در 1985 و کلمبیا در 2004) در آسمان و در برابر چشم مردم بسیار منفجر شدند و سرنشینانش (فضانوردانی که یادشان همواره خواهد ماند)، درگذشتند و اجزای اندام‌هایشان در جو زمین پراکنده شد. روس‌ها هم بالطبع با پول خوبی که برای ارسال فضانورد و تجهیزات به ایستگاه فضایی از آمریکایی‌ها می‌گرفتند، توانستند جان دوباره‌ای به کازمودروم (پایگاه فضایی بایکونور قزاقستان) بدهند که بعد از فروپاشی شوروی آنقدر فراموش شده بود که حتی تجهیزات پرتاب شاتل‌شان (بوران) زیر خروارها برف و یخ ناشی از توفان‌های سرد و خشک آسیای‌میانه، مدفون شده بود. بامداد خمار روسیه برنامه فضایی «اوباما»، این شانس را داشت که «ولادیمیر پوتین» مست از باده نفت 120دلاری، مشتاق همکاری‌های بین‌المللی بود. به این ترتیب برنامه شاتل‌ها و پروازهای فضایی با اطمینان از همکاری روسیه، تعطیل شد و ناسا مامور اکتشافات علمی در فضا شد و بقیه عرصه را برای شرکت‌های بخش خصوصی باز کرد. حدود پنج‌سال تلاش ناسا برای آزمایش قطعات مختلف فضاپیمایی که با همکاری بخش خصوصی (هواپیماسازی‌های لاکهید مارتین و ایرباس) ساخته می‌شد، سرانجام در بامداد خمار نفت 60دلاری به‌ثمر نشست؛ در روزهایی که روسیه، بزرگ‌ترین بیمار نفتی دنیا به هردری می‌زند تا جلو سقوط قیمت نفت را بگیرد و حتی از جان مسافران هلندی هواپیمای مالزیایی مایه می‌گذارد. هنوز چندروزی از اعلام قطع کامل همکاری روسیه و آمریکا در اکتشافات فضایی به‌خصوص ارسال فضانورد و محموله به ایستگاه فضایی بین‌المللی نمی‌گذشت که غرشی که از سکوی شماره37 پایگاه کندی بلند شده بود، آینده جدید پروازهای اکتشافی فضایی را برای همه به وضوح تصویر کرد. اگر این اختلافات چهارسال پیش اتفاق افتاده بود، بدون‌شک امروز استراتژی فضایی، ظاهر دیگری می‌داشت. در ساعات اولیه جمعه گذشته موشک دلتا-4، مدل مخصوص محموله‌های سنگین، آتش کرد تا کمتر از سه دقیقه بعد به مرز فضا برسد. ابتدا بوسترهای کمکی سوخت‌شان تمام شد و از بدنه موشک جدا شدند. سپس موتور اصلی، ماموریت تاریخی‌اش را تمام کرد و در حالی‌که تنها حدود شش‌دقیقه از پرواز گذشته بود، فضاپیمای اوریون به جایی رسید که مرز رکوردهای شاتل بود؛ یعنی حوزه مداری LEO که حدود چندصدکیلومتری سطح زمین است. اما هنوز یک مرحله دیگر مانده بود؛ با روشن‌شدن موتورهای ماژول اروپایی اوریون، فضاپیما با چهارصندلی خالی‌اش، بار دیگر اوج گرفت و این‌بار به‌جایی رفت که آخرین‌بار 42سال پیش و در ماموریت آپولو-17 انسان از آن گذر کرده بود؛ یعنی ارتفاع 5800 کیلومتری، 10برابر توانایی شاتل و 15برابر فاصله زمین تا ایستگاه فضایی بین‌المللی. اوریون وقتی دور دوم به دور زمین را چرخید، بیش از چهارساعت از ماموریت گذشته بود و تنها یک‌مرحله پراسترس دیگر باقی مانده بود؛ شیرجه متهورانه فضاپیما به سمت زمین که این‌بار همه قطعات اضافه‌اش از آن جدا شده بودند و تنها کپسول اصلی‌اش باقی مانده بود؛ کپسولی که حرکاتش انسان را به یاد تیتراژ آغازین کارتون واتوواتو می‌انداخت، با سرعت 32هزارکیلومتر در ساعت وارد جو شد و دمایش به دوهزارو200 درجه رسید. اما همه‌چیز پیش‌بینی شده و تحت‌کنترل بود. دومرحله کاهش سرعت با چتر و سرانجام سقوط دلپذیر در اقیانوس، پایان آزمایش اوریون و آغاز نسل جدید سفرهای فضایی این‌بار به مقصد مریخ و فراتر از آن بود؛ ماموریتی که نام «اوباما» و رییس منصوبش در ناسا، «چارلز بولدن» را در کنار «کندی» و رییس منصوبش در ناسا، «جیمز وب» قرار خواهد داد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.