|

پس از «موگرینی»، «کامرون» به ترکیه می‌رود

یارکشی‌ سیاسی روسیه و اروپا در آنکارا

موش‌و‌گربه‌بازی‌های روسیه و غرب پایانی ندارد. هنوز یک‌هفته از سفر «ولادیمیر پوتین» رییس‌جمهوری روسیه به ترکیه نگذشته که «فدریکا موگرینی» مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز روز گذشته با هدف تاکید بر اهمیت راهبردی روابط این اتحادیه با ترکیه و تمایل اروپا برای بهبود مناسبات دوطرفه در راستای به‌اشتراک‌گذاشتن منافع و چالش‌های مشترک وارد آنکارا شد؛ منافعی که با وعده همکاری روسیه و ترکیه در احداث خط لوله‌ای جدید، شاید دیگر همچون گذشته بر چالش‌ها نچربد. اما برای آنکه شمایی کلی از بده‌بستان‌های دوطرف به‌دست آوریم، کافی‌ا‌ست نگاهی به آرایش هیات اروپایی داشته باشیم که علاوه‌بر خانم موگرینی، متشکل از «کریستوس سیلیانیدس» کمیسیونر امور بشردوستانه و «یوهانس هان» کمیسیونر توسعه این اتحادیه است. موقعیت ژئوپولیتیک ترکیه که بر دروازه‌های اروپا نشسته و خط واصل این اتحادیه با خاورمیانه‌ای است که در آتش جنگ می‌سوزد، چشم امید مقامات اروپایی را برای قطع جریان تامین جنگجویان خارجی به آن کشور دوخته است. کمیسیونر امور بشردوستانه اتحادیه اروپا در حالی از همبستگی این اتحادیه با ترکیه‌ای سخن می‌گوید که به گمان او، سخاوتمندانه میزبان دست‌کم یک‌میلیون آواره سوری و عراقی‌‌است که به نظر می‌رسد اهمیت رفع معضل جنگجویان خارجی و تهدیدات ناشی از بازگشت آنان به خانه برای مقامات اروپایی، به بهای نادیده‌انگاشتن نقش ترکیه در سرکوب خلق کرد در هردو سوی مرزهای آن کشور با سوریه تمام خواهد شد. این در حالی است که ترکیه همواره مسوولیت اصلی جلوگیری از پیوستن شهروندان اروپایی به‌ جمع تروریست‌های «داعش» را متوجه خود کشورهای عضو اتحادیه اروپا دانسته است. با وجود آنکه بنابر گفته «مولود چاووش‌ اوغلو» وزیر خارجه ترکیه، از سال2011 تاکنون نام هفت‌هزارو 200‌مظنون‌تروریستی در لیست سیاه آن کشور قرار گرفته و از ورود بیش از هزار‌نفر از جنگجویان خارجی به خاک ترکیه جلوگیری شده است، اما مقامات ترکیه بر این باورند که نباید تنها به منحرف‌کردن دود آتش جنگ در سوریه و عراق اکتفا کرد. چاووش‌اوغلو که روز جمعه گذشته در آخرین‌روز از نشست دوروزه سازمان همکاری و امنیت اتحادیه اروپا سخن می‌گفت، با اشاره به آنکه برخی از جنگجویان خارجی حتی پس از اخراج از خاک ترکیه، باز هم برای عبور از مرزهای آن کشور تلاش می‌کنند، تاکید کرد باید سرمنشأ این تهدید سوزانده شود. او تمرکز بر مساله جنگجویان خارجی را برای حل بحران در خاورمیانه کافی ندانست و تصریح کرد ریشه‌کن‌کردن تروریسم علاوه بر کارزار نظامی و اتخاذ پروژه‌های دولت- ملت‌سازی، مستلزم راهبردی فراگیر از سوی اتحادیه اروپا برای بازآموزی و افراط‌زدایی است. با این اوصاف، به نظر می‌رسد مقامات اروپایی از جمله «دیوید کامرون» نخست‌وزیر بریتانیا که بناست امروز راهی آنکارا شود، با تمرکز بر مساله جنگجویان خارجی، نقش تعیین‌کننده ترکیه در بازگشایی صحنه سیاسی سوریه و پایان‌دهی به کشتار روزانه در کوبانی و دیگر مناطق تحت‌تصرف «داعش» در آن کشور را دست‌کم گرفته‌اند. اما اگر مقامات اروپایی هنوز به نقش کلیدی دولت آنکارا در منازعات سوریه واقف‌ نشده‌ یا به‌ روی خود نمی‌آورند، می‌توان مطمئن بود اکنون و درپی یارکشی‌های سیاسی پوتین، حساب ویژه‌ای روی «رجب‌طیب اردوغان» رییس‌جمهوری ترکیه باز کرده‌اند. سودای ترکیه برای پیوستن به اتحادیه اروپا در این بین بزرگ‌ترین برگ‌برنده غرب برای انزوای هرچه بیشتر روسیه است. کمیسیونر توسعه اتحادیه اروپا در حالی از عزم کشورهای اروپایی برای ادامه مذاکرات پیرامون الحاق ترکیه به آن اتحادیه سخن می‌گوید که با گذشت حدود 9سال از آغاز مذاکرات، وضعیت نگران‌کننده حقوق‌بشر در ترکیه، اشغال حدود یک‌سوم از خاک قبرس و جمعیت اکثرا مسلمان ترکیه بزرگ‌ترین مانع در راه پیشرفت این مذاکرات بوده‌اند. حال که ولادیمیر پوتین در جریان سفر هفته پیش خود به ترکیه از لغو پروژه احداث خط لوله گاز جنوب و گسترش روابط دیپلماتیک و تجاری خود با ترکیه سخن گفته است، هیات اروپایی نیز به تقلا افتاده تا مانع از خروج ترکیه، این دومین ارتش بزرگ ناتو از چرخه اقتصادی و نظامی غرب شود. اولین گام در این راستا نیز فشار بر آنکارا برای همسویی با تحریم‌های غرب علیه روسیه خواهد بود؛ ماموریتی که احتمالا اولین آزمایش جدی فدریکا موگرینی در نقش جدید خود است. تصمیم جسورانه ترکیه در توافق با روسیه بر سر احداث یک خط لوله گازی جدید، شاید رویاهای آن کشور برای پیوستن به اتحادیه اروپا را بر باد دهد، اما می‌تواند با گسترش نفوذ اقتصادی ترکیه در قاره سبز، پاسخی متناسب به تمام کشورهایی باشد که دولت ترکیه را سال‌ها در آستانه درهای بازار آزاد اروپا منتظر گذاشته است. با این حال، مناسبات پیچیده ترکیه و روسیه و اختلافات عمیق دو دولت در رابطه با بحران سوریه و اوکراین می‌تواند در پایان دست‌های اردوغان را خالی بگذارد. او باید به‌خاطر داشته باشد در زمین سفت سیاست، شاید تنها راه‌حل از‌بین‌بردن شکاف بین شرق‌وغرب، پرکردن آن باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.